Cần có những bước đệm vững chắc cho vận hành nhà máy điện hạt nhân tại Việt Nam

Sự có mặt của các chuyên gia đến từ Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế (IAEA) tại Hội thảo đã tạo cơ hội để các nhà hoạch định chính sách, các nhà quản lý, các nhà khoa học công nghệ, đào tạo Việt Nam tìm hiểu và trao đổi về những vấn đề liên quan đến công tác chuẩn bị, xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng cần thiết để đảm bảo thực hiện thành công dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân (ĐHN) đầu tiên và chương trình phát triển ĐHN dài hạn của Việt Nam trong tương lai.

Theo ông Peter Salema, Giám đốc kỹ thuật khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của IAEA, khi một quốc gia đang cân nhắc việc đưa ĐHN vào nước mình thì vấn đề cốt yếu là quốc gia đó phải phát triển một chiến lược toàn diện để đánh giá nhu cầu năng lượng, tính thích hợp, khả năng phát triển và những cam kết gắn với năng lượng hạt nhân trong bối cảnh các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và phát triển quốc gia. Một nhiệm vụ rất quan trọng là phải đánh giá được sự liên quan giữa xây dựng nhà máy ĐHN và hệ thống lưới điện quốc gia, với việc nhận thức rằng, thông thường, không một tổ máy ĐHN riêng lẻ nào chiếm 10% tổng công suất đặt của toàn bộ hệ thống, ngoài ra còn phải đánh giá khả năng hợp tác khu vực và quốc tế. Chính vì vậy việc chuẩn bị một cơ sở hạ tầng vững chắc và hợp lý, kỹ thuật, đào tạo phát triển nguồn nhân lực là yếu cầu cấp bách mà Việt Nam phải tiến hành để tạo điều kiện cho việc xây dựng và vận hành nhà máy ĐHN đầu tiên của Việt Nam sau năm 2015.

Để tạo cơ sở pháp lý cho các hoạt động ứng dụng năng lượng nguyên tử nói chung và xây dựng nhà máy ĐHN nói riêng, Bộ Khoa học & Công nghệ đang soạn thảo Luật Năng lượng nguyên tử dự kiến trình Quốc hội trong năm 2007, đồng thời xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành và hệ thống các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật liên quan. Bên cạnh đó, cũng cần phải có cơ quan quản lý an toàn hạt nhân có đủ năng lực để thực hiện việc xây dựng hệ thống văn bản pháp luật và thanh tra việc thực thi các văn bản pháp luật đối với các dự án xây dựng nhà máy ĐHN.

Hiện nay, Viện Năng lượng và Viện Năng lượng nguyên tử và một số đơn vị khác đang tích cực thực hiện chức năng của cơ quan hỗ trợ kỹ thuật để đáp ứng những đòi hỏi của chương trình phát triển ĐHN.

Nhận thức được tầm quan trọng của công tác đào tạo phát triển nguồn nhân lực cho phát triển điện hạt nhân, Bộ Công nghiệp đã hoàn thành Bản kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực cho nhà máy ĐHN đầu tiên và đã trình Chính phủ cuối năm 2006. Bộ Khoa học Công nghệ cũng đã chỉ đạo Viện Năng lượng nguyên tử xây dựng kế hoạch đào tạo chuyên gia cho các chương trình ĐHN để phục vụ cho nhu cầu đào tạo chung của cả nước về năng lượng nguyên tử.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng hiện nay đang được Chiến lược phát triển ĐHN đặt ra là hoạt động công nghệ của Viện Năng lượng nguyên tử sẽ tuân thủ lộ trình phát triển công nghệ ĐHN và các công nghệ liên quan theo 3 giai đoạn: giai đoạn tích luỹ, giai đoạn chuyển giao và giai đoạn phát triển công nghệ. Với những mục tiêu này, Viện Năng lượng nguyên tử sẽ trở thành trung tâm khoa học công nghệ đầu ngành về năng lượng nguyên tử của quốc gia có đủ năng lực để đánh giá và lựa chọn, tiếp thu và làm chủ công nghệ có liên quan đến ĐHN.

Để đảm bảo việc hoạt động của nhà máy ĐHN phải tính đến nhiên liệu hạt nhân và quản lý chất thải phóng xạ và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng. Đối với vấn đề nhiên liệu hạt nhân, Việt Nam phải chuẩn bị chương trình nội địa hoá sản xuất nhanh nhiên liệu từ uran nhập khẩu và nghiên cứu sử dụng thương mại nguồn tài nguyên uran trong nước vì nước ta có nguồn tài nguyên uran. Bên cạnh đó, Việt Nam cần xây dựng một chính sách quốc gia việc quản lý chất thải phóng xạ và nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng.

Có thể khẳng định rằng, việc xây dựng và vận hành nhà máy ĐHN đầu tiên ở Việt Nam sẽ tạo điều kiện và nâng cao năng lực của các ngành công nghiệp trong nước như năng lực thiết kế, chế tạo thiết bị, vật tư, xây lắp và sản xuất vật liệu xây dựng cho dự án nhà máy ĐHN… Đây cũng có thể coi là cơ hội phát triển của nhiều ngành công nghiệp thế mạnh trong nước. Chính vì vậy, các bộ, ngành liên quan cần có kế hoạch để phối hợp thực hiện.

Đặc biệt ngay từ bây giờ, phải có kế hoạch quốc gia ứng phó sự cố, tai nạn bức xạ và hạt nhân, đảm bảo an ninh cho nhà máy ĐHN để đảm bảo cho việc vận hành nhà máy ĐHN an toàn và hiệu quả, đồng thời xây dựng các cơ chế, chính sách về tài chính và đầu tư để huy động mọi nguồn lực phát triển ĐHN.

Ngoài ra, Việt Nam phải tăng cường hợp tác quốc tế và làm cho cộng đồng quốc tế tin tưởng vào chính sách nhất quán của Chính phủ Việt Nam về ứng dụng và phát triển năng lượng nguyên tử vì mục đích hoà bình để tạo điều kiện cho việc chuyển giao tri thức, công nghệ và đầu tư vào Việt Nam. Hội thảo này là một minh chứng cụ thể cho sự hợp tác của Việt Nam với IAEA. Bên cạnh đó, các cơ quan đầu mối trong việc phát triển năng lượng nguyên tử cần phải cung cấp các thông tin đầy đủ và thường xuyên cho các phương tiện thông tin đại chúng hiểu biết về sự cần thiết và lợi ích của điện hạt nhân.