Cá Niêng sông Tiên
Cá niêng là loài cá nước ngọt, chỉ sống ở những khúc sông, suối nước chảy xiết, thác ghềnh. Chính vì vậy, sông Tiên là nơi lý tưởng cho loài cá này sinh sôi nảy nở. Cá niêng có hình dáng thuôn dài, thân màu trắng, lưng màu xanh nhạt. Khi trưởng thành, cá niêng có thể nặng đến 2 - 3 kg. Thức ăn chính của cá niêng là loại rêu bám trên vách đá ở những khúc sông vực xoáy, thác ghềnh. Ngoài rêu đá, cá niêng còn có thể ăn thêm trùn ( loại trùn chỉ, có màu hồng nhạt).... Sau một năm tích trữ sinh lực, cuối đông đầu xuân là mùa cá niêng sinh sản. Cá mẹ sẽ vượt những vùng nước xoáy, thác ghềnh rồi chọn những hòn đá có bề mặt nhám để đẻ trứng dính vào đấy. Cá con nở ra theo dòng nước lại về những vùng nước xoáy, thác ghềnh và cũng lại sinh sống ở đó.
Để bắt cá niêng, thông thường người ta giăng lưới từ bờ này sang bờ kia ở những khúc sông, suối cá niêng sinh sống. Sau đó ngược lên phía trên cùng mái chèo vỗ vào mạn thuyền hay đạp xuống nước. Bầy cá nghe tiếng động hoảng loạn bơi tứ bề và mắc vào lưới. Cá niêng có thể chế biến thành nhiều món, nhưng dân dã và được ưa thích nhất là món luộc. Cá luộc chín vớt ra đĩa, ăn kèm với các loại rau rừng mọc ven sông suối như tàu bay, rau dớn, rau bồ ngót... kẹp thêm vài lát khế, chuốt chát chấm với muối ớt xanh thì quả là món ngon tuyệt vời.
Thịt cá niêng luộc trắng ngần, thơm và ngon hết chê. Song những người dân bản xứ sẵn sàng nhường cho khách cả con cá niêng to bự, nhưng sẽ một mực giữ lại những thức khác đó là mật và ruột cá. Mật cá niêng to bằng cỡ hạt ngô, có màu vàng như mật ong, chứa nhiều vitamin K nên rất có lợi cho mắt. Còn ruột cá niêng là món khoái khẩu của những “đệ tử lưu linh”, vì nó có thể giải được rượu. Ruột cá niêng chưng với trứng gà hay trứng vịt thì có thể ngồi nhâm nhi cả buổi mà không thấy say. Mật và ruột cá niêng có vị đắng nhẫn nhưng khi nuốt xong lại có cảm giác ngòn ngọt nơi đầu lưỡi, bởi vậy khi uống rượu vào có cảm giác như uống một cốc trà ngon.
Ngoài món luộc, cá niêng nướng cũng là món ngon không kém. Cá bắt về rửa sạch, mổ lấy mật và ruột để làm món riêng. Sau đó được xâu lại thành từng xiên, xếp lên các bếp lửa than hồng. Giữ độ nóng thích hợp sao cho cá chín tử từ mà không bị cháy sém. Cá niêng nướng khi ăn vừa thơm, vừa bùi lại vừa dai. Nướng cá nếu kỳ công thì vừa nướng, vừa cời than, vừa phết mỡ lợn cho đến khi xiên cá vàng ươm rồi đem dầm với nước mắm ngon thì quả là thơm... nức mũi.
Từ món cá niêng nướng, người dân Tiên Phước còn chế biến ra một món ăn rất độc đáo khác, đó là gỏi cá niêng. Thịt cá niêng nướng xé thành từng sợi trộn với bắp chuối rừng thái mỏng, luộc chín, vắt khô cùng với các loại rau rừng như lá rấp non, lá cốc, thêm ít ớt hiểm giã nát, muối, bột ngọt, tiêu, chanh... bạn sẽ được một món gỏi cá tuyệt hảo. Cá niêng cũng có thể đem chiên giòn nhưng phải chọn loại cá nhỏ cỡ bằng ngón tay, chiên cho đến khi vảy cá vồng lên, thân cá vàng hườm, chấm với nước mắm gừng hoặc muối ớt xanh.
Hiện nay, cá niêng đã được các quán ăn, nhà hàng Tiên Phước đưa vào thực đơn như là món đặc sản của vùng này. Khách phương xa tới đây khi về sẽ không bao giờ quên được cái vị thơm, bùi của thịt cá niêng; cái đắng nhẫn nhưng ngọt ngào nơi đầu lưỡi của mật và ruột cá. Nhất định du khách sẽ quay trở lại đây để lại thưởng thức đặc sản: cá niêng sông Tiên.
Nguồn: Dân tộc & Thời đại, số 117, tr 36
