Bệnh parkinson: phương pháp điều trị mới

Khó điều trị triệt để

Parkinson là một bệnh thoái hóa thần kinh, liên quan đến hệ thần kinh trung ương và ảnh hưởng lên toàn bộ hệ vận động. Bệnh thường gặp ở người trên 65 tuổi với tỷ lệ khoảng 1%, tuy nhiên khoảng 10% bệnh nhân bị Parkinson khi chưa tới 45 tuổi. Bệnh nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời thì 60% bị tàn phế hoặc chết sau 5 - 9 năm.

Nguyên nhân gây bệnh là do thiếu hụt chất dẫn truyền thần kinh dopamin, một vài nhân trong não bị tăng hoạt động, ức chế các cử động bình thường, gây nên các vận động bất thường, khiến người bệnh run rẩy tay, chân, cử động chậm chạp và cứng đơ.

Cho đến nay, y học hiện đại vẫn chưa có biện pháp nào phòng ngừa và việc điều trị hết hẳn mà chỉ là điều trị giảm nhẹ triệu chứng bằng một số loại thuốc để bổ sung chất dẫn truyền thần kinh dopamin. Những thuốc này chỉ có hiệu quả rõ trong những năm đầu của bệnh. Sau 7 - 10 năm sẽ không còn tác dụng nhiều nữa và gây cho người bệnh những biến chứng như xáo trộn vận động hay loạn động, bệnh nhân có những cử động bất thường còn nặng hơn hay có những lúc bị cứng đờ không cử động được.

Phẫu thuật cấy điện cực lên não bộ

PGS.TS. Nguyễn Thi Hùng, GĐ Bệnh viện Nguyễn Tri Phương, phó chủ tịch Hội thần kinh học TP.HCM cho biết, phương pháp này được chỉ định cho những bệnh nhân Parkinson ở giai đoạn không còn đáp ứng với thuốc và có các biến chứng về vận động, không có bệnh mạch máu não cấp tính, không có nguy cơ chảy máu, không bị sa sút trí tuệ, ở độ tuổi thích hợp...

Qua thiết bị đặc biệt, điện cực sẽ được đưa vào nhân não gây triệu chứng Parkinson, sau đó nối dây điện cực này với một pin phát xung điện với thông số thích hợp kiểm soát các hiện tượng của bệnh. Phương pháp này giúp giảm 70 - 80% triệu chứng run nếu bệnh nhân chỉ uống thuốc.

Bệnh nhân VN đầu tiên được đặt điện cực trong não là ông Phan Văn Lục - 71 tuổi ở Hà Tĩnh bị Parkinson nặng hơn 10 năm, đã không còn đáp ứng thuốc. Ông Lục nhập viện với cơ thể cứng đơ, vận động rất khó khăn.

Phẫu thuật gồm 2 phần chính: phẫu thuật gắn điện cực và tiểu phẫu đặt hệ thống pin ở vùng ngực bệnh nhân.

Phẫu thuật gắn điện cực hay kỹ thuật điện não sâu là kỹ thuật phức tạp gồm: mở 2 lỗ rồi đưa đầu điện cực vào hộp sọ qua hướng dẫn của máy MRI và CT. Khi điện cực chạm đến vị trí của nhân não gặp triệu chứng Parkinson thì các tế bào thần kinh tại đó sẽ phát ra tín hiệu đặc biệt thông qua âm thanh và hình ảnh trên máy vi tính đặc hiệu. Đồng thời với tín hiệu đặc biệt từ máy, bác sĩ sẽ cử động tay, chân bệnh nhân để chẩn đoán chắc chắn điện cực đã đặt đúng vị trí trong não và sẽ định vị lâu dài tại đó. Khi đó, bác sĩ sẽ thử kích thích một dòng điện có cường độ thấp để theo dõi hành động của các nhân gây triệu chứng Parkinson. Khi điện cực đã đặt đúng vị trí mới khâu vết mổ và chuẩn bị cho việc nối điện cực qua dây dẫn xuống một pin phát xung điện được cấy dưới da ở vùng ngực.

Thời gian phẫu thuật khoảng 9 giờ, trong suốt thời gian này, bệnh nhân hoàn toàn tỉnh. Một tuần sau khi phẫu thuật, bác sĩ sẽ nối điện cực với một pin phát xung điện đặt ở dưới da vùng ngực giống như đặt máy tạo nhịp tim, với tần số thích hợp, dao động từ 1,5 - 2 mA để điều chỉnh triệu chứng trở lại bình thường. Các triệu chứng của bệnh Parkinson sẽ được cải thiện ngay lập tức khi pin hoạt động, giảm khoảng 80%. Bệnh nhân có thể cử động chân, tay và đi lại dễ dàng, thuốc hỗ trợ cũng giảm từ 60 - 70% so với trước phẫu thuật.

Ngay sau ca phẫu thuật thành công này, BV Nguyễn Tri Phương lại tiếp tục điều trị cho một bệnh nhân nữ 62 tuổi, bị Parkinson 15 năm với thể run rất nặng, điều trị thuốc không hiệu quả. Sau khi phẫu thuật đã được đặt điện cực và kích thích điện não sâu, triệu chứng run giảm rõ rệt.

Tới nay, BV Nguyễn Tri Phương đã phẫu thuật cho 5 ca Parkinson và mới đây đã áp dụng kỹ thuật này để điều trị cho 2 bệnh nhân khác bị run kháng trị và loạn trương lực cơ toàn thể. Các bệnh nhân đều được xuất viện sau 10 ngày.

Cần đội ngũ giỏi và phối hợp nhiều chuyên khoa

Theo BS. Thi Hùng, để thực hiện thành công phẫu thuật này, cần một đội ngũ chuyên môn, chuyên gia giỏi, được đào tạo bài bản cùng sự phối hợp nhịp nhàng của nhiều chuyên khoa: thần kinh, gây mê hồi sức, điện sinh thần kinh, chẩn đoán hình ảnh. Đặc biệt là phải có các trang thiết bị y tế đồng bộ: khung định vị để tính toán tọa độ và định vị mục tiêu, hệ thống kích thích não sau phẫu thuật, khung cố định sọ não, máy chụp cộng hưởng từ, máy chụp cắt lớp CT scan...

Chăm sóc sau phẫu thuật

Theo BS. Phạm Anh Tuấn, phó khoa phẫu thuật thần kinh, sau phẫu thuật 10 ngày, bệnh nhân sẽ được xuất viện. Sau đó cần tái khám thường xuyên để được bác sĩ chuyên khoa thần kinh và chuyên về Parkinson theo dõi. Quá trình theo dõi phải thực hiện trong nhiều năm, đặc biệt là 3 - 6 tháng đầu để điều chỉnh cường độ pin, kích thích cho thích hợp để đạt được hiệu quả cao nhất và không có tác dụng phụ. Thời gian hoạt động của pin là 4 - 5 năm tùy theo cường độ dòng điện nhiều hay ít.

Sau phẫu thuật, người bệnh cần tập vật lý trị liệu vì bị cứng khớp và thay đổi dáng đi trong một thời gian dài.

Dấu hiệu nhận biết sớm

Theo hướng dẫn của các bác sĩ chuyên khoa thần kinh, để việc điều trị hiệu quả, người bệnh cần đi khám bác sĩ chuyên khoa khi phát hiện những triệu chứng như: thay đổi biểu cảm nét mặt (nhìn không chớp mắt, nhìn trừng trừng), giảm vung vẩy tay khi đi bộ, dáng người hơi gù xuống, cứng và đau vai, đi kéo lết một bên chân, cảm giác tê bì, kim châm, đau hay khó chịu mơ hồ ở vùng gáy hay chân tay, giọng nói trở nên nhỏ hơn, cảm giác run trong cơ thể...