PGS.TS. Đặng Văn Thanh: Người đặt nền móng cho cải cách kế toán Việt Nam

PGS.TS. Đặng Văn Thanh

Từ miền quê nghèo nuôi chí lớn

Ít ai biết rằng, người được xem là một trong những chuyên gia hàng đầu của Việt Nam trong lĩnh vực tài chính, kế toán và kiểm toán lại lớn lên ở một vùng quê nghèo ven sông Hồng thuộc tỉnh Hà Nam (nay là Ninh Bình). Những năm tháng tuổi thơ của ông gắn với cảnh thiếu thốn, lũ lụt và những con đường đất dài hàng chục cây số đến trường. Cha tham gia cách mạng, mẹ tần tảo nuôi con trong cảnh bữa đói bữa no, nhưng chính hoàn cảnh ấy đã hun đúc ý chí học tập và khát vọng cống hiến cho quê hương, đất nước.

Không đủ điều kiện sức khỏe để đi du học như dự kiến, ông chọn theo học ngành Kế toán tại Trường Cán bộ Tài chính - Kế toán Trung ương, tiền thân của Học viện Tài chính ngày nay. Đó là bước ngoặt mở ra một hành trình dài gắn bó với lĩnh vực tài chính quốc gia.

Ngay từ khi còn là sinh viên, Đặng Văn Thanh đã nổi bật bởi thành tích học tập xuất sắc. Sau khi tốt nghiệp, ông ở lại trường làm giảng viên và nhanh chóng đạt danh hiệu giảng viên dạy giỏi. Không bằng lòng với những gì đã có, ông miệt mài tự học, đạp xe hàng chục cây số để tham gia các lớp bồi dưỡng chuyên môn do Bộ Tài chính và các tổ chức quốc tế tổ chức.

Khát vọng học tập tiếp tục đưa ông đến Hungary, nơi ông bảo vệ thành công luận án Phó Tiến sĩ Kinh tế, đặt nền tảng học thuật vững chắc cho sự nghiệp sau này.

Người góp phần kiến tạo nền tài chính hiện đại

Trở về nước, PGS.TS. Đặng Văn Thanh đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng tại Bộ Tài chính. Trong giai đoạn đất nước bước vào công cuộc đổi mới, ông được giao tham gia xây dựng những văn bản pháp lý đầu tiên về kế toán và thống kê, chủ trì xây dựng các chế độ kế toán nhà nước và doanh nghiệp.

Không chỉ đóng góp trong nước, ông còn được cử sang Campuchia hỗ trợ xây dựng hệ thống tài chính - kế toán sau giải phóng. Những kinh nghiệm tích lũy trong quá trình này tiếp tục được vận dụng hiệu quả trong công cuộc cải cách tài chính ở Việt Nam.

Dấu ấn nổi bật nhất của ông là vai trò trong cải cách hệ thống kế toán Việt Nam vào giữa những năm 1990. Đây là giai đoạn nền kinh tế chuyển sang cơ chế thị trường và mở cửa hội nhập quốc tế, đòi hỏi phải thay đổi toàn diện hệ thống kế toán.

Dưới sự chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Tài chính, PGS.TS. Đặng Văn Thanh cùng các cộng sự đã xây dựng hệ thống kế toán mới trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc thông lệ quốc tế nhưng vẫn phù hợp với điều kiện Việt Nam. Sau hơn ba thập kỷ, nhiều nguyên tắc nền tảng của cuộc cải cách này vẫn tiếp tục phát huy giá trị trong thực tiễn.

Ông cũng là một trong những người đặt nền móng cho sự ra đời của hệ thống kiểm toán độc lập, kiểm toán nhà nước và kiểm toán nội bộ ở Việt Nam, tạo nên bộ khung quan trọng bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý tài chính quốc gia.

Đặt nền móng cho Kho bạc Nhà nước

Một dấu son khác trong sự nghiệp của PGS.TS. Đặng Văn Thanh là quá trình tham gia xây dựng và vận hành hệ thống Kho bạc Nhà nước.

Khi Việt Nam hình thành hệ thống ngân hàng hai cấp, ông được giao nhiệm vụ xây dựng hệ thống kế toán ngân quỹ quốc gia. Đây là lần đầu tiên Bộ Tài chính có được hệ thống thông tin đầy đủ, kịp thời về thu - chi ngân sách để phục vụ công tác điều hành.

Không chỉ xây dựng bộ máy, ông còn trực tiếp biên soạn tài liệu nghiệp vụ, đào tạo cán bộ, thiết lập cơ chế vận hành cho toàn hệ thống Kho bạc Nhà nước trên phạm vi cả nước.

Những nền tảng ấy đã góp phần quan trọng vào việc hiện đại hóa công tác quản lý ngân quỹ quốc gia và nâng cao hiệu quả quản trị tài chính công trong suốt nhiều năm sau đó.

PGS.TS. Đặng Văn Thanh (ngồi giữa) tham gia Đoàn Chủ tịch điều hành Đại hội đại biểu Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam (nhiệm kì 2019 – 2024)

Đưa nghề kế toán Việt Nam hội nhập quốc tế

Không chỉ là nhà quản lý, PGS.TS. Đặng Văn Thanh còn dành nhiều tâm huyết xây dựng tổ chức nghề nghiệp.

Ông là một trong những người sáng lập Hiệp hội Kế toán và Kiểm toán Việt Nam, giữ cương vị Phó Chủ tịch rồi Chủ tịch trong nhiều nhiệm kỳ liên tiếp. Dưới sự dẫn dắt của ông, Hiệp hội trở thành thành viên chính thức của Liên đoàn Kế toán quốc tế (IFAC) và Hiệp hội Kế toán các nước ASEAN (AFA), mở rộng đáng kể vị thế của nghề kế toán Việt Nam trên trường quốc tế.

Ông cũng nhiều lần được tín nhiệm giữ các vị trí lãnh đạo trong các tổ chức nghề nghiệp khu vực, góp phần thúc đẩy hợp tác, trao đổi kinh nghiệm và nâng cao uy tín của Việt Nam trong cộng đồng kế toán quốc tế…

Người thầy của nhiều thế hệ

Bên cạnh công tác quản lý và hoạch định chính sách, giáo dục luôn là lĩnh vực được PGS.TS. Đặng Văn Thanh dành nhiều tâm huyết.

Trong suốt nhiều thập kỷ giảng dạy tại Học viện Tài chính, Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội cùng nhiều cơ sở đào tạo khác, ông đã truyền cảm hứng và đào tạo hàng chục nghìn sinh viên.

Không chỉ giảng dạy đại học, ông còn hướng dẫn nhiều nghiên cứu sinh và học viên cao học bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, góp phần hình thành đội ngũ chuyên gia tài chính, kế toán chất lượng cao cho đất nước.

Nhiều học trò của ông hiện đang đảm nhiệm các vị trí lãnh đạo tại các bộ, ngành, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo trên cả nước. Đó có lẽ là “gia tài” bền vững nhất của một người thầy.

Gắn bó với hoạt động lập pháp và nghiên cứu

Năm 2002, PGS.TS. Đặng Văn Thanh trúng cử Đại biểu Quốc hội khóa XI và được bầu giữ chức Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Ngân sách, ông đã có nhiều sáng kiến trong hoạch định chính sách, xây dựng pháp luật thuộc lĩnh vực tài chính, ngân hàng của Quốc hội.

Sau khi nghỉ hưu theo chế độ, ông tiếp tục được Quốc hội mời làm Chuyên gia cao cấp, tham gia xây dựng Trung tâm Bồi dưỡng đại biểu dân cử, Viện Nghiên cứu lập pháp cùng nhiều đề án, dự án quan trọng.

Song song với đó, ông tham gia Hội đồng khoa học Quốc hội, Hội đồng biên tập nhiều tạp chí chuyên ngành, chủ trì nhiều đề tài nghiên cứu và biên soạn giáo trình, sách chuyên khảo phục vụ đào tạo và hoạch định chính sách…

 PGS.TS. Đặng Văn Thanh nhận Huy hiệu 40 năm tuổi Đảng (năm 2022)

Một đời cống hiến cho đất nước

Nhìn lại gần nửa thế kỷ hoạt động, dấu ấn của PGS.TS. Đặng Văn Thanh hiện diện ở nhiều lĩnh vực: từ cải cách kế toán, xây dựng hệ thống kiểm toán, phát triển Kho bạc Nhà nước, hoạch định chính sách tài chính, tham gia lập pháp, đào tạo nhân lực đến phát triển tổ chức nghề nghiệp.

Những đóng góp ấy đã được Đảng, Nhà nước và nhiều tổ chức trong nước, quốc tế ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Độc lập hạng Ba, Huân chương Lao động hạng Nhì, Huân chương Lao động hạng Ba cùng nhiều bằng khen, huy chương và giải thưởng chuyên ngành. Năm 2015, ông được vinh danh là Trí thức tiêu biểu toàn quốc; năm 2007 được Tổng thống Cộng hòa Pháp trao Huân chương Quốc công vì những đóng góp đối với hợp tác Việt Nam - Pháp trong lĩnh vực tài chính, kế toán và kiểm toán

Ở tuổi ngoài bảy mươi, PGS.TS. Đặng Văn Thanh vẫn miệt mài với giảng đường, nghiên cứu khoa học, hoạt động nghề nghiệp và tư vấn chính sách. Hành trình của ông là minh chứng sinh động cho hình ảnh một nhà khoa học luôn gắn tri thức với thực tiễn, lấy sự phát triển của đất nước làm mục tiêu cao nhất.

Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục đổi mới mô hình tăng trưởng, thúc đẩy chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng, những nền tảng mà ông cùng các thế hệ đi trước dày công xây dựng vẫn đang tiếp tục được kế thừa và phát huy. Đó cũng là giá trị bền vững nhất của một người dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp tài chính quốc gia và sự phát triển của nền kế toán, kiểm toán Việt Nam.