Bệnh hen phế quản

Cơn hen xảy ra mỗi khi đường dẫn khí của người bệnh tiếp xúc với các tác nhân kích thích, bao gồm tiếp xúc với dị nguyên như mạt bụi nhà (ở khăn trải giường, thảm, màn, vải bọc ghế, nệm), gia súc có lông (chó, mèo, chuột), gián, phấn hoa và mốc; chất kích thích nghề nghiệp; khói thuốc lá; khói xe, không khí ô nhiễm; nhiễm vi khuẩn hay virus hô hấp; vận động quá sức; cảm xúc mạnh: vui quá hay giận quá; chất kích thích hoá học như nước hoa, nước xịt phòng, thuốc xịt muỗi; dược phẩm (như aspirin và thuốc chẹn beta); một số thức ăn gây dị ứng như cá biển… Trong gia tộc có người bị suyễn, người có thể tạng dị ứng như: hay nổi mày đay, chàm, viễm mũi dị ứng, trẻ nhũ nhi bị lác sữa cũng tăng nguy cơ mắc bệnh.

Theo Chương trình chống Hen toàn cầu (GINA), hen được chẩn đoán qua bất cứ dấu hiệu hay triệu chứng nào sau đây:

* Tiếng rít khi thở ra, nhất là ở trẻ em. (Một kết quả bình thường khi khám lồng ngực không loại trừ được suyễn). Ho, nhất là trở nặng về đêm. Khò khè tái đi tái lại. Khó thở tái đi tái lại. Nặng ngực tái đi tái lại.

* Triệu chứng xảy ra trầm trọng hơn về đêm, làm bệnh nhân thức giấc.

* Triệu chứng xảy ra trầm trong hơn khi có thay đổi nhiệt độ, thời tiết hoặc có các yếu tố nguy cơ nêu trên.

GS Daniel Goh, Khoa Y, Đại học quốc gia Singapore nhấn mạnh: “Ở trẻ em, nếu ho dai dẳng mà không có nguyên nhân khác, điều trị thuốc ho ít hoặc không có tác dụng thì phải nghĩ đến hen. Hen như một tảng băng, có phần nổi phần chìm; nhiều trẻ tử vong do hen vì bác sĩ không đánh giá đúng bệnh trạng, chỉ thấy phần nổi”.

Phấn hoa là tác nhân kích thích cơn hen.

Bậc 1 là hen không thường xuyên, dưới 1 cơn vào ban ngày trong tuần và dưới 2 cơn vào ban đêm trong tháng, khí thở ra qua lưu lượng đỉnh kế bình thường giữa các đợt.

Bậc 2 là dai dẳng nhẹ, hơn 1 cơn vào ban ngày trong tuần và hơn hai cơn vào ban đêm trong tháng, nhưng không phải mỗi ngày đều có cơn. Hen có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Bậc 3 là dai dẳng trung bình, mỗi ngày đều có cơn hen và hơn 1 cơn vào ban đêm trong tuần, ảnh hưởng đến sinh hoạt.

Bậc 4 là dai dẳng nặng, cơn hen xảy ra liên tục vào cả ngày lẫn đêm, làm hạn chế hoạt động thể lực.

Cho đến nay chưa có thuốc chữa dứt bệnh hen, nhưng có thể ngừa cơn hen xảy ra, có thể cắt được triệu chứng nên bệnh nhân hen vẫn có cuộc sống bình thường nếu được điều trị đúng. Để thực hiện kiểm soát hen tốt (không còn lên cơn hen nữa), có một số điểm cần lưu ý:

- Việc điều trị phải dựa vào bậc nặng của hen. Bệnh nhân dù ở bất cứ bậc nào đều có thể có cơn hen nặng.

- Nếu bệnh nhân bị hen từ bậc hai trở lên phải dùng thuốc ngừa cơn hen. Hiện nay, thuốc ngừa cơn được dùng dưới dạng phun thẳng vào đường thở nên rất hiệu quả và an toàn hơn các dạng thuốc uống và chích rất nhiều.

- Phải điều trị lâu dài theo hướng dẫn của bác sĩ vì cơn hen xảy ra từng lúc nhưng đường dẫn khí luôn luôn vị viêm, không được tự ý ngưng thuốc khi thấy giảm triệu chứng; nếu không, bệnh sẽ tái phát.

- Song song với việc dùng thuốc, bệnh nhân phải tránh các tác nhân kích thích gây cơn suyễn đã nêu trên. Khi làm vệ sinh nhà cửa nên lau bằng khăn ẩm ướt, hoặc dùng máy hút bụi, không quét vì bụi sẽ bay trong không khí. Chỉ làm các việc sơn nhà, xịt muỗi… khi không có người bệnh ở đó.

Đối với trẻ em có tiểu sử gia đình hen hoặc dị ứng, người ta cho rằng: khi cho thai mẹ không được hút thuốc, cho bú sữa mẹ, tránh tiếp xúc với các tác nhân kích thích có thể giúp bé tránh được bệnh hen.

Nguồn: Thuốc & Sức khoẻ, số 293, 1/10/2005, tr 26