Bảo vệ sức khỏe trong mùa nóng

- Suy nhược do nóng xảy ra khi làm việc trong môi trường nóng bức và không uống đủ nước. Người cảm thấy mệt mỏi, cơ thể suy nhược, làm việc kém hiệu quả, không muốn vận động, tinh thần thiếu sáng suốt, nhức đầu, khó ngủ, ăn không ngon; ở người lớn tuổi có khi cảm thấy đau vùng trước tim, mạch nhanh, khi gắng sức tim đập mạnh nên có thể lầm là bị thiếu máu cơ tim. Chỉ cần uống đủ nước và điều chỉnh môi trường, phòng ốc thoáng mát, nghỉ ngơi để phục hồi sức khỏe là ổn.

Nếu cảm thấy buồn nôn, chóng mặt hay vẫn không thuyên giảm thì nhờ người báo cho y tế.

- Sẩn ngứa là một rối loạn ở da, do hoạt động thể lực nặng lúc trời nóng, thường xảy ra ở thợ thuyền. Biểu hiện là da đỏ lên, nổi sần, rất ngứa; dễ lầm với dị ứng viêm da.

Khắc phục bằng cách cải tạo môi trường làm việc cho thoáng mát, tắm nước lạnh 3 – 4 lần/ngày, quần áo bảo hộ lao động nên thường xuyên giặt sạch. Không thoa thuốc kem hay gel lên da vì gây ức chế chức năng hoạt động của da.

- Rôm sảy thường xảy ra ở trẻ em, do mồ hôi tiết ra nhiều, nhưng lỗ chân lông bị bít do ghét (hờm, đất) đóng kín, nên mồ hôi không thoát ra được, đọng lại thành những hạt nhỏ li ti trên da, có khi những hạt này dày đặc tạo thành mảng (giống vê cơm cháy).

Điều trị

Hạn chế đi ngoài trời vào thời điểm nắng nhất (từ 10h đến 14h) nếu phải đo có nón rộng vành, khẩu trang, kính mát, găng tay

- Ngoài ra, khi lao động nặng nhọc trong môi trường nóng, mỗi giờ cơ thể mất đi 2 lít mồ hôi, nếu không kịp thời bù lại số lượng nước và muối tương đương, sẽ xảy ra những tình huống sau đây:

+ Chuột rút (vọp bẻ) do nóng là tình trạng bắp thịt bị co thắt và đau, kéo dài khoảng 15 phút. Nạn nhân toát mồ hôi nhiều, mặt xanh xám, chóng mặt và có thể bị lả đi, bắp thịt bị co cứng và đau, không cử động được, thường xảy ra ở cơ bắp chân và cơ bụng; nguyên nhân do thiếu muối và thiếu nước hoặc mất cân bằng các muối khoáng trong cơ thể, thường xảy ra ở người vạm vỡ, bắp thịt to.

Điều trị

Đưa nạn nhân vào trong mát, cho uống nước muối đẳng trương 0,9% (có thể dùng dịch truyền Normal Salin cho nạn nhân uống). Có thể uống các loại nước có sẵn như nước sôi để nguội, nước chanh, nước giải khát… (nếu nước đã được ướp lạnh càng tốt) cứ một lít cho thêm 1/4 muỗng cà phê muối. Không dùng nước tăng lực hay các loại nước quá ngọt hay pha quá nhiều muối (ưu trương) vì sẽ chuyển từ mất nước đẳng trương sang tình trạng mất nước ưu trương. Để nạn nhân nằm nghỉ, nắm bàn chân nạn nhân kéo nhẹ để làm duỗi cơ bắp chân (y học gọi là cơ dép), giảm tình trạng co thắt, giảm đau; xoa bóp cơ không có tác dụng. Nạn nhân phải được nghỉ ít nhất 12 giờ trước khi tiếp tục làm việc.

+ Lả do nóng thường do hoạt động thể lực quá nhiều trong môi trường nóng bức suốt thời gian dài và ra mồ hôi quá mức, những rối loạn cơ thể sẽ nặng hơn nếu có uống rượu, tình trạng mất nước do nôn hoặc tiêu chảy nhiều. Nạn nhân nằm bất động, có cảm giác chóng mặt, nhức đầu, buồn nôn, nhìn không rõ, mặt xanh xám, da xạm đen, sờ thấy lạnh và ẩm nhưng không toát mồ hôi đầm đìa. Nhiệt độ bình thường nhưng mạch nhanh nhỏ, có thể tới 100 lần/phút; nếu nặng: nạn nhân có thể hôn mê.

Điều trị

Đưa nạn nhân vào nơi mát, đặt nằm đầu thấp, cho uống nước như trên, nới lỏng quần áo nạn nhân và lau bằng nước lạnh hoặc cởi hết quần áo ra và đắp khăn ướt lên để làm mát nạn nhân, ngưng mọi công việc và nghỉ ngơi ít nhất 24 giờ. Thông thường nạn nhân sẽ hồi phục, do uống thêm nhiều nước muối đẳng trương hay nước chanh muối pha không đậm quá, nếu nạn nhân hôn mê thì phải chuyển đến bệnh viện ngay để truyền dịch natri clorua 0,9%.

+ Đột quỵ do nóng , còn gọi là say nắng hay say nóng, xảy ra muộn nhất nhưng nghiêm trọng nhất. Nguyên nhân là do rối loạn cơ chế điều nhiệt của cơ thể kết hợp với ngừng tiết mồ hôi. Những người làm việc trong môi trường bí hơi và nóng (như trong lò nung) trong một thời gian rất lâu, người già và người khó thích nghi với nhiệt độ thay đổi dễ bị đột quỵ do nóng. Khi mồ hôi không thoát ra được để giải nhiệt trong môi trường nóng, nhiệt độ cơ thể có thể lên đến 40, 5 độ C hoặc hơn, não sẽ bị nóng lên gây đột quỵ, nếu không hạ nhiệt ngay sẽ tử vong.

Triệu chứng say nóng diễn tiến rất nhanh, trước tiên nạn nhân nhức đầu, buồn nôn, mỏi mệt, về sau tinh thần lú lẫn, rối loạn tri giác, có thể hôn mê. Da nóng bừng, đỏ và khô; mạch nhanh, có thể tới 150 lần/phút; thân nhiệt rất cao.

Điều trị

Phải nhanh chóng hạ thân nhiệt nạn nhân xuống 37 độ C bằng cách ngâm trong bể nước lạnh hay xối nước lạnh lên người nạn nhân, hay đắp vải, chăn ướt đẫm nước lạnh lên người. Lưu ý: không ngâm nước lạnh quá lâu, đề phòng nạn nhân chuyển từ tăng thân nhiệt xuống hạ thân nhiệt. Khi thân nhiệt giảm xuống 38 độ C hay 37,5 độ C, ngưng làm lạnh, đặt nạn nhân vào nơi thoáng mát và gọi cấp cứu.

Giúp cơ thể chống nắng nóng bằng cách:

- Bảo vệ cơ thể khỏi ánh nắng càng nhiều càng tốt, khi đi ngoài đường nên đội nón có bọc vành vải dày, màu sáng, mang khẩu trang lớn và găng tay loại dày và dài.

- Mặc quần áo màu sáng để tránh hấp thu ánh nắng, không mặc quần áo bằng chất nilông mà nên dùng vải để tránh bí hơi và ngăn bớt sức nóng.

- Không ra ngoài trời và giảm cường độ lao động vào những giờ nắng nóng nhất trong ngày (từ 10 giờ sáng đến 2 giờ trưa).

- Uống đủ nước, uống ngay cả khi không cảm thấy khát. Đơn giản nhất là nước đun sôi để nguội, nếu có điều kiện thì dùng các loại nước quả ướp lạnh, nước chanh muối…

- Tránh các hoạt động dã ngoại quá mệt trong mùa nóng, nhất là khi nhiệt độ bên ngoài lên quá 30 độ C.

- Tăng cường ăn các loại rau quả tươi: trong bữa cơm nên dùng nhiều canh rau các loại (rau muống, rau dền, mồng tơi, bắp cải, cải thảo, bầu, bí, cà chua…); trong bữa ăn phụ giữa các bữa chính, nên dùng quả tươi như dưa hấu, dưa gang, đu đủ, ổi, mận, xoài, thanh long, chuối, lồng mứt, sa pô chê… thay cho các loại xôi, chè, bánh ngọt.