Ý nghĩa của một giải thưởng sử học
Phạm Thận Duật còn là một nhà văn hóa, để lại nhiều tác phẩm thơ văn, nhật ký, tấu tập như : Hưng Hoá ký lược, Quan Thành văn tập, Vãng sứ Thiên Tân nhật ký, Quan Thành tấu tập, Hà đê tấu tập, Hà đê bộ văn tập, Hà đê tấu tư tập, Điều trần đê chính sự nghị tập. Ông cũng là một nhà sử học, đã từng giữ chức Phó Tổng tài Quốc sử quán, được giao trách nhiệm tổng duyệt bộ quốc sử lớn nhất của triều Nguyễn là Khâm định Việt sử thông giám cương mục, chỉnh sửa phần Dực Tông Anh hoàng đế thực lục chính biêntrong bộ Đại Nam thực lục đệ tứ kỷ.Tác phẩm Hưng hóa ký lượclà một công trình địa phương chí có giá trị.
Phạm Thận Duật là một chí sĩ yêu nước, một danh nhân văn hóa, một nhà sử học lỗi lạc.
Vì vậy năm 2000, nhân dịp kỷ niệm 115 năm ngày mất của danh nhân Phạm Thận Duật, Hội Khoa học lịch sử Việt Nam đã cùng với Quỹ Giải thưởng Phạm Thận Duật do hậu duệ danh nhân lập, đặt Giải thưởng Sử học Phạm Thận Duậttrao cho các Tiến sĩ sử học xuất sắc nhất. Hàng năm, Hội KHLSVN và Quỹ GTSH Phạm Thận Duật thành lập Hội đồng xét Giải thưởng Phạm Thận Duật gồm GS NGND Đinh Xuân Lâm, Phó chủ tịch Hội KHLSVN làm Chủ tịch HĐ, Kỹ sư Phạm Đình Nhân, Chủ tịch Hội đồng điều hành Quỹ GTSH và một số ủy viên là các chuyên gia về sử học, để đánh giá và xếp hạng các luận án Tiến sĩ đã bảo vệ đạt loại xuất sắc tại các Hội đồng chấm luận án cấp nhà nước. Giải thưởng Sử học Phạm Thận Duật có ba loại: nhất, nhì và ba. Lễ trao giải được tổ chức trọng thể tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám vào đúng ngày mất của danh nhân, ngày 29 tháng 11.
Từ năm 2000 đến năm 2009, đã có 10 lần trao giải:
Năm | Giải nhất | Giải nhì | Giải ba | Cộng |
2000 | 3 | 3 | 6 | |
2001 | 2 | 4 | 6 | |
2002 | 4 | 4 | 8 | |
2003 | 2 | 3 | 5 | |
2004 | 2 | 2 | 4 | |
2005 | 2 | 2 | 4 | |
2006 | 1 | 1 | 2 | 4 |
2007 | 2 | 1 | 3 | |
2008 | 1 | 1 | 2 | 4 |
2009 | 3 | 2 | 5 | |
Cộng: | 2 | 22 | 25 | 49 |
Qua 10 năm và 10 lần trao giải, đã có 49 Tiến sĩ được vinh dự nhận Giải thưởng sử học Phạm Thận Duật, trong đó có 2 giải Nhất, 22 giải Nhì và 25 giải Ba. Việc trao giải trên cơ sở đánh giá và tuyển chọn khách quan chất lượng các loại giải đã có tác dụng động viên, cổ vũ các nhà sử học trẻ tuổi trên con đường học tập, nghiên cứu khoa học và cống hiến cho sự phát triển của nền sử học nước nhà, phục vụ sự nghiệp xây dựng đất nước.
Tôi rất vui mừng nhận thấy những Tiến sĩ được nhận Giải thưởng Phạm Thận Duật đều là những Tiến sĩ sử học xuất sắc nhất trong các Tiến sĩ đã bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ hàng năm. Điều vui mừng hơn thế nữa là sau khi được nhận Giải thưởng, các Tiến sĩ vẫn tiếp tục con đường lao động khoa học, đạt nhiều thành tựu về học thuật, có người đã được phong học hàm Phó giáo sư, có người được giao nhiệm vụ quản lý khoa học cấp Giám đốc/Phó giám đốc trung tâm, Chủ nhiệm/ Phó chủ nhiệm Khoa, Giám đốc/Phó giám đốc sở...Tất cả đều có những công trình nghiên cứu mới, được công bố trong các hội thảo khoa học trong nước và quốc tế, trong các ấn phẩm trong và ngoài nước. Điều đó chứng tỏ hiệu quả về hai phương diện, một mặt việc tuyển chọn của Hội đồng xét giải thưởng là khách quan, đúng đắn, giải thưởng đã được trao cho những Tiến sĩ xứng đáng và mặt khác là giải thưởng đã phát huy được tác dụng động viên, khích lệ các nhà sử học trẻ.
Năm nay, nhân dịp chuẩn bị trao Giải thưởng Sử học Phạm Thận Duật lần thứ 10, thay mặt Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc đến Kỹ sư Phạm Đình Nhân, người sáng lập và Chủ tịch Quỹ giải thưởng Phạm Thận Duật cùng hậu duệ danh nhân Phạm Thận Duật và các nhà hảo tâm đã đóng góp nguồn tài chính cho Quỹ, cảm ơn Hội đồng xét chọn giải thưởng do GS NGND Đinh Xuân Lâm làm Chủ tịch, cảm ơn Trung tâm Văn Miếu - Quốc Tử Giám Hà Nội đã cộng tác, hỗ trợ cho việc tổ chức và trao giải hàng năm. Nhân dịp này, tôi xin gửi lời chúc mừng nồng nhiệt đến các Tiến sĩ sử học đã được vinh dự nhận Giải thưởng Sử học Phạm Thận Duật, chúc các bạn luôn luôn giữ vững ý chí phấn đấu đạt đến những đỉnh cao của khoa học, có nhiều cống hiến thúc đẩy sự phát triển của nền sử học hiện đại Việt Nam.
