Xử lý vi phạm pháp luật trong bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học

Tình trạng vi phạm pháp luật về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học

Trong những năm qua, tình trạng khai thác chặt phá rừng vẫn diễn ra hết sức phức tạp. Theo đánh giá của các chuyên gia, Việt Nam có nhiều rừng giàu chất lượng cao, nhưng thời gian qua rừng không ngừng suy giảm đa dạng sinh học, nhiều loại động thực vật nhiệt đới có nguy cơ tuyệt chủng, nhiều loại gỗ quý gần như không còn. Nguyên nhân của tình trạng này được thể hiện qua: Tập tục canh tác của đồng bào dân tộc vùng cao; nhu càu sử dụng gỗ để làm nhà và khai thác kinh doanh; nhu cầu giải quyết về tâm linh, làm cây cảnh, trang trí nội thất; xây dựng các công trường, làm thủy điện vừa và nhỏ…

Theo thống kê động vật hoang dã ở Việt Nam, đặc biệt là một số loài đặc biệt quý hiếm, cần ưu tiên được bảo vệ không còn nhiều, ví dụ hổ chỉ còn khoảng 30 cá thể. Tình trạng săn bắt ở vùng cao không được quản lý tốt, diễn ra một cách tự do, để làm thực phẩm, làm thuốc chữa bệnh, kết hợp với việc phá rừng dẫn đến nhiều động vật quý hiếm không còn nơi cư trú, dẫn đến di trú sang các vùng khác (Lào, Campuchia, Mianma…).

Các loài sinh vật ngoại lai sang xâm hại và hủy hoại sinh vật bản địa nhờ đặc tính thích nghi nhanh và khả năng sinh sản mạnh. Đây là nguyên nhân phá vỡ hệ sinh thái bản địa. Bên cạnh đó, tình trạng khai thác khoáng sản ồ ạt, thiếu quy hoạch đang phá vỡ sự cân bằng tự nhiên của hệ sinh thái làm hủy hoại giống loài và gây nguy cơ sạt lở đất, lũ quét, ảnh hưởng đến an ninh xã hội; Việc xả thải của các khu, cụm công nghiệp cũng là một vấn đề thách thức đối với đa dạng sinh học ở các con sông, các vùng đất ngập nước.

Nâng cao năng lực đấu tranh, phòng ngừa, xử lý vi phạm pháp luật

Lực lượng cảnh sát PCTP về Môi trường ra đời được gần 4 năm và đã tiếp cận, đấu tranh hiệu quả trước các vấn đề vi phạm pháp luật về bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học. Tuy vậy, vẫn còn một số tồn tại, vướng mắc cần tập trung giải quyết trong thời gian tới.

Nhận thức vấn đề bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học của lực lượng Cảnh sát PCTP về Môi trường đang còn nhiều bất cập. Ngoài việc nghiên cứu học tập các danh mục theo quy định của pháp luật còn có kiến thức để nhận biết giống loài, các quy định về xử lý, quản lý.

Hệ thống pháp luật về đa dạng sinh học còn nhiều vấn đề cần phải được nghiên cứu hướng dẫn quy định cụ thể, chi tiết mới thực hiện được. Có nhiều nhiệm vụ tuy được thi hành khá lâu nhưng khi lực lượng Cảnh sát PCTP Môi trường ra đời thì chưa được nghiên cứu bổ sung thẩm quyền, hoặc có những quy định pháp luật còn sơ hở, đối tượng dễ lợi dụng hoặc cán bộ thực thi pháp luật thiếu năng lực, thiếu phẩm chất… dễ lạm dụng, ví dụ: Đánh giá số lượng, chất lượng gỗ; xác định động vật gây nuôi hay động vật tự nhiên; xác định tính hợp pháp của hồ sơ lý lịch vận chuyển gỗ, lâm sản, động vật hoang dã…

Các đối tượng chuyên nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này thì có đường dây, cấu kết chặt chẽ, thủ đoạn tinh vi, địa bàn hoạt động rộng, nhiều đối tượng có quan hệ móc nối, mua chuộc các cán bộ thực thi nhiệm vụ trên tuyến, địa bàn hoặc quản lý lĩnh vực này. Để đấu tranh triệt để, cần phải có mối quan hệ phối hợp chặt chẽ với các lực lượng trên tuyến, đây là một khó khăn, khó thực hiện, nếu triển khai không tốt dễ dẫn đến sơ hở lộ lọt thông tin, hiệu quả đấu tranh thấp. Đặc biệt, nguồn kinh phí triển khai thực hiện các biện pháp nghiệp vụ còn chưa thỏa đáng, dẫn đến lúng túng trong triển khai các kế hoạch đấu tranh.

Trước mắt, chúng ta cần hệ thống hóa lại các quy định pháp luật trong lĩnh vực này, trên cơ sở đó xem xét những khó khăn bất cập, vướng mắc, đề xuất các cơ chế xử lý thích hợp. Đặc biệt, quy định bổ sung thẩm quyền cho lực lượng Cảnh sát PCTP Môi trường trong hoạt động điều tra, thanh kiểm tra, xử lý các sai phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, đặc biệt là các hoạt động quản lý, khai thác, kinh doanh, vận chuyển, chế biến lâm sản; quản lý kinh doanh, gây nuôi, vận chuyển động vật hoang dã…

Có các cơ chế trong phối hợp đấu tranh, xử lý giúp các ngành: Cảnh sát Môi trường, kiểm lâm, hải quan, bộ đội biên phòng lĩnh vực nêu trên, hạn chế tối đa việc lảng tránh, bỏ lọt trong xử lý vi phạm và đấu tranh phòng chống tội phạm.

Trong phòng ngừa và đấu tranh, điều tra, xử lý tội phạm và vi phạm pháp luật thuộc lĩnh vực đa dạng sinh học gỗ và động vật hoang dã, có cơ chế linh hoạt đúng pháp luật trong sử dụng yếu tố kinh tế và thực hiện các biện pháp nghiệp vụ để kéo và đánh đúng đối tượng.

Từng bước nghiên cứu để đề xuất có thẩm quyền phê duyệt kinh phí sự nghiệp môi trường hợp lý và thỏa đáng trong thực hiện các yêu cầu nghiệp vụ đối với các chuyên án, vụ việc đấu tranh với các tội phạm trong lĩnh vực động vật hoang dã, khai thác kinh doanh gỗ trái phép để các lực lượng vũng tâm trong thực thi pháp luật.