Xét nghiệm các mẫu axon có thể cảnh báo sớm những căn bệnh về não

Các nhà khoa học khám phá ra rằng họ có thể dùng một phương pháp giống như phương pháp được sử dụng phổ biến trong xét nghiệm HIV hoặc thử thai để tìm ra các mẩu axon, là các sợi trục dây thần kinh có chức năng giúp cho các tế bào não truyền thông tin trong máu và trong tủy sống của các con chuột thí nghiệm mô phỏng các chấn thương cột sống hay não của người.

Khám phá này sẽ dẫn tới những xét nghiệm sử dụng cho bệnh viện hoặc trên chiến trường để chẩn đoán tình trạng ốm đau chỉ bằng một vài giọt máu mà không cần tới những thiết bị chụp cắt lớp CT hay quét não MRI tốn kém và cồng kềnh.

Mảnh vụn tế bào, có nguồn gốc từ một protein có tên là NF-H, không có trong máu hoặc những chất dịch khác của người và động vật khỏe mạnh. Điều này khiến các nhà nghiên cứu cho rằng nó là một chất báo hiệu sinh học, một chất trong máu báo hiệu sự hiện diện của bệnh tật hoặc chấn thương.

Gerry Shaw, Tiến sỹ về Khoa học Thần kinh ở Trường Đại học Y cho biết, nhóm nghiên cứu có thể dễ dàng nhận thấy protein đặc biệt này phát sinh rất nhanh sau khi một căn bệnh khởi phát hoặc một chấn thương xảy ra. Sau đó, có rất nhiều mảnh vụn của nó bị thải ra trong 2 hay 3 ngày sau một chấn thương ở não hoặc cột sống, điều này rất thú vị vì nó báo hiệu về một dạng tế bào não chết, nên có tiềm năng để trở thành một liệu pháp y học.

Xét nghiệm này sẽ rất có ích trong những tình trạng khẩn cấp hoặc trên chiến trường nếu phát triển được nó thành một thiết bị xách tay đơn giản có thể xác nhận được những chấn thương cột sống hoặc não.

Một nhà nghiên cứu khác của nhóm cho biết hội chứng run rẩy của binh lính là một hiện tượng chấn thương não có ở những cựu chiến binh, những người sống sót sau khi chịu sức ép của bom mìn. ở những bệnh nhân bị bất tỉnh nhưng không có các vết thương ở đầu, phương pháp này sẽ rất có ích cho những kỹ thuật viên y tế cứu thương bằng cách sử dụng chất báo hiệu sinh học để xét nghiệm xem những chấn thương nghiêm trọng đến mức nào. Sau đó, họ có thể thực hiện một số phương pháp cấp cứu kịp thời. Tiến sĩ Shaw cho biết những nghiên cứu đang được tiến hành sẽ tìm kiếm để xác định xem liệu có thể dò tìm được protein này ở những người bị đột quỵ hoặc những người bị mắc amyotrophic lateral sclerosis, chứng rối loạn suy nhược thường xuyên được đề cập tới với vai trò là bệnh ALS hay Lou Gehrig. Những nghiên cứu sâu hơn sẽ đánh giá các bệnh nhân bị mắc bệnh Alzheimer, những tổn thương nghiêm trọng khác và các tình trạng bệnh tật của hệ thần kinh. Các nhà nghiên cứu dược phẩm có thể sử dụng kỹ thuật này để giám sát tính hiệu quả của các dược phẩm thử nghiệm về tình trạng đột quỵ và chấn thương não ở mô hình động vật.

Một nhà nghiên cứu cho biết, kỹ thuật này sẽ trở thành một phương pháp báo hiệu lâm sàng quan trọng, ngoài ra nó cũng rất quan trọng về mặt hoạt động thử nghiệm đối với các nhà khoa học cơ bản. Đó là một phương pháp để đánh giá liệu những sự can thiệp của các bác sỹ có phát huy hiệu quả hay không.

Các nhà nghiên cứu phát hiện ra protein NF-H bằng một phương pháp xét nghiệm được sử dụng phổ biến có tên là ELISA, viết tắt của kỹ thuật Enzyme-Linked Immunosorbent Assay. Các phiên bản của phương pháp này được sử dụng để xét nghiệm chẩn đoán mang thai ở phụ nữ và kiểm tra HIV ở các bệnh nhân. Nó sử dụng một thành phần của hệ miễn nhiễm có tên là kháng thể, là thành phần có một sức hút tự nhiên để bám vào những chất xác định.

Trong trường hợp này, tiến sĩ Shaw đã phát triển các kháng thể phản ứng một cách tích cực với sự hiện diện của NF-H. Cấu trúc của phân tử khiến cho bản thân nó rất dễ được phát hiện, bởi vì nó chứa các chuỗi protein được lặp lại hàng chục lần, mỗi một chuỗi có thể được liên kết với một kháng thể phát hiện, làm tăng độ nhạy của xét nghiệm. Những chất báo hiệu sinh học tiềm năng khác chỉ có thể xác định được bằng một chuỗi ngắn, không lặp lại, khiến cho công việc khó khăn hơn.

Một nhà nghiên cứu cho biết, NF-H là một protein ổn định, một protein không bị thoái hóa một cách dễ dàng. Dường như nơi nào các sợi trục thần kinh bị tổn thương thì protein này sẽ bị thải ra và được dò ra.

Bước tiếp theo đối với các nhà khoa học là xác định liệu việc phát tán NF-H có là một đặc tính phổ biến của tất cả tình trạng chấn thương não và bệnh tật. Nếu đúng như vậy, các nhà khoa học tin rằng xét nghiệm sẽ đưa ra sự cảnh báo sớm về những rối loạn như ALS, bệnh Parkinson và Alzheimer, là những căn bệnh xảy ra nhiều thương tổn trước khi những triệu chứng thật sự xuất hiện ở bệnh nhân.
Nguồn: Scienceblog, 17/10/2005