Virus cúm gia cầm đã có những biến đổi đáng lo ngại

Sự thay đổi về gene này có thể giúp virus H5N1 thích nghi tốt với con người hơn với loài chim, và nó cũng khiến cho virus tấn công mạnh hơn vào mũi và cổ họng hơn là vào phổi. Các nhà khoa học cho rằng, sự biến đổi này sẽ khiến nguy cơ lây nhiễm virus cúm gia cầm từ người sang người tăng cao hơn nhiều.

Tuy nhiên, họ cũng nói thêm rằng, virus cúm còn phải có thêm nhiều sự biến đổi khác nữa để có khả năng tạo nên một đại dịch nghiêm trọng, với tốc độ lây lan nhanh chóng giữa người với người.

Mẫu virus H5N1, được lấy từ hai bệnh nhân đầu tiên bị chết vì cúm gia cầm ở Thổ Nhĩ Kỳ, đã được gửi tới phân tích gene tại một trung tâm hợp tác của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) được đặt tại Viện Nghiên cứu Y tế Quốc gia (Luân Đôn, Anh). Và đến ngày 12-1, cơ quan này đã ra thông báo xác nhận: cúm gia cầm giờ đây đã tấn công vào tỉnh Sanliurfa, gần biên giới phía nam của Thổ Nhĩ Kỳ tiếp giáp với Syria, và tỉnh Siirt, phía đông Thổ Nhĩ Kỳ. Tổng số các trường hợp nhiễm cúm gia cầm tại quốc gia này hiện đã lên tới con số 18 người trong chưa đầy hai tuần, trong đó có ba người đã tử vong.

Thông báo của WHO cho biết chi tiết về sự thay đổi duy nhất mới được phát hiện của virus. Sự biến đổi về gene này đã tạo ra một sự thay thế axit amin serine bằng asparagine tại một vị trí nhất định trong một protein của virus; một protein giúp virus cúm bám vào cơ quan thụ cảm của các tế bào chủ.

Sự biến đổi này đã được phát hiện hai lần trước đây: trường hợp thứ nhất là ở hai cha con ở Hồng Kông hồi tháng 3-2003, và trường hợp thứ hai là một ca tử vong ở Việt Nam hồi năm ngoái. Và người ta đã biết được rằng sự biến đổi này giúp tăng khả năng thu hút của virus đối với các cơ quan thụ cảm ở người so với các cơ quan thụ cảm ở gia cầm.

Cho tới khi những mẫu virus được lấy từ những trường hợp còn lại được phân tích trong tuần tới thì mới có thể biết được đã có bao nhiêu trường hợp đã bị nhiễm loại virus đã bị biến đổi. Nếu có nhiều trường hợp được xác nhận có sự biến đổi tương tự sẽ giúp giải thích tại sao dịch cúm ở Thổ Nhĩ Kỳ hiện nay lại có quy mô lớn như vậy. Giải thích hiện nay của WHO về việc này đơn giản là vì người dân đã đưa gia cầm vào trong nhà của họ trong mùa đông khắc nghiệt ở Thổ Nhĩ Kỳ.

Sự biến đổi của virus còn có thêm một hiệu ứng khác, đáng lo ngại hơn nhiều. Có hai kiểu cơ quan thụ cảm phụ trong hệ hô hấp của người: alpha 2.3, chủ yếu tồn tại ở phần phía dưới của hệ hô hấp; và alpha 2.6, chủ yếu ở trong mũi và cổ họng. Virus cúm ở người thường thích tấn công vào các cơ quan thụ cảm 2.6 hơn, trong khi chủng H5N1 thì lại thích 2.3 hơn.

Đây là tin tức tốt lành cho những ai lo ngại về cúm gia cầm, bởi việc truyền nhiễm cúm giữa người với người chủ yếu là lây qua những dịch từ mũi và cổ họng bắn ra khi ho chứ không phải là từ những phần bị lây nhiễm bên dưới cơ thể. Nhưng bà Sylvie van der Werf, một nhà khoa học thuộc viện Pasteur ở Paris (Pháp), đã chỉ ra rằng những vụ lây nhiễm ở Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy có thể virus H5N1 đã trở nên tăng sự ưa thích đối với các cơ quan thụ cảm 2.6. Bà Van der Werf bổ sung thêm rằng sự thu hút này, tuy nhiên sẽ bị ảnh hưởng bởi những thay đổi về gene khác của virus mà hiện nay người ta vẫn chưa biết rõ.

May mắn thay, chỉ có một sự thay đổi duy nhất sẽ không thể dẫn tới khả năng lây nhiễm từ người sang người. Những thay đổi về gene có thể dẫn tới việc này cũng chưa được biết rõ, nhưng các nhà khoa học cho rằng sẽ cần phải có một sự kết hợp một cách chính xác những thay đổi trong nhiều gene.

Ông Edward Holmes, một chuyên gia nghiên cứu về sự tiến hóa của virus tại trường ĐH bang Pennsylvania (Mỹ) giải thích: "Sự thích nghi với cơ thể người là một đặc điểm đa gene. Nó đòi hỏi những biến đổi ở từng phân đoạn trong tám phân đoạn gene của virus. Mọi phân đoạn đều phải tối ưu hóa chính xác để bảo đảm cho việc lây truyền từ người sang người".

Điều này khó có thể xảy ra, nhưng không phải là không thể. Các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục phân tích gene của virus cúm gia cầm và đang tiến hành các biện pháp nhằm ngăn chặn sự lây lan giữa gia cầm và người ở Thổ Nhĩ Kỳ. Một chủng virus biến đổi có sự thay đổi về gene có thể tăng nguy cơ lây nhiễm sang người.

Trong một diễn biến khác, Liên Minh châu Âu đã dành một ngân quỹ 100 triệu USD để giúp các nước đối phó với mối đe dọa cúm gia cầm trên toàn cầu.

Thông báo này được đưa ra trước khi diễn ra cuộc hội thảo quốc tế do Liên hợp quốc tổ chức vào tuần tới tại Trung Quốc để kêu gọi đóng góp chi phí cho cuộc chiến chống gia cầm. Liên hợp quốc hy vọng thông qua cuộc hội thảo này sẽ quyên góp được khoảng 1,5 tỷ USD dành cho việc này.
Nguồn: Nature