Vietgap và vấn đề bảo vệ môi trường tại Lâm Đồng

Tác động tiêu cực do ô nhiễm của thuốc bảo vệ thực vật

Các hoạt động trong quá trình sản xuất nông nghiệp không đúng tiêu chuẩn, quy trình sẽ tác động và làm ảnh hưởng xấu tới môi trường đất, không khí và môi trường nước như sau:

Môi trường nước: ô nhiễm nguồn nước bởi thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học là hiện tượng phổ biến trong các vùng nông nghiệp thâm canh ở Lâm Đồng.Trong quá trình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học, một lượng đáng kể thuốc và phân không được cây trồng tiếp nhận. Chúng sẽ lan truyền và tích lũy trong đất, nước và các sản phẩm nông nghiệp dưới dạng dư lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Quá trình thu hoạch và bảo quản không đúng tiêu chuẩn: thải phế thải của cây trồng ra môi trường, quá trình phân hủy phế thải ra làm ảnh hưởng xấu đến môi trường nước, không khí và đất.

Môi trường đất: ô nhiễm đất do thuốc hóa học và phân hóa học, là 2 loại hóa chất quan trọng trong nông nghiệp, nếu sử dụng thích hợp sẽ có hiệu quả rõ rệt đối với cây trồng. Tuy nhiên, nếu bón quá nhiều phân hóa học là hợp chất nitơ, lượng hấp thu của rễ thực vật tương đối nhỏ, phần còn lại được lưu trong đất, qua phân giải chuyển hóa, biến thành muối nitrat - là nguồn ô nhiễm cho mạch nước ngầm trong vùng. Cùng với sự tăng lên về số lượng sử dụng phân hóa học, mức độ ô nhiễm này ngày càng nghiêm trọng.

Vì số lượng lớn nông dược được phân hủy, được tích lũy trong đất, đặc biệt là các thuốc có chứa các nguyên tố như chì, asen, thủy ngân,… có độc tính lớn, thời gian lưu lại trong đất dài (có thể từ 10 đến 30 năm), nên chúng có thể được cây trồng hấp thu, tích trong quả và lá, sau đó đi vào cơ thể người và động vật qua thực phẩm, ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe.

Môi trường không khí: các tác nhân và chất gây ô nhiễm bao gồm các loại oxit như: NO, NO ₂, SO ₂, CO, H ₂S và loại khí halogen (Clo, Brom, Iốt); hợp chất flo; chất tổng hợp (ête, benzen). Quá trình chăm sóc cây trồng không hợp lý như sử dụng nhiều phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật làm cây trồng và đất không hấp thụ hết, một số hóa chất dư thừa và bốc hơi vào không khí, gây ô nhiễm.

Một tác động tiêu cực khác nữa của sự ô nhiễm thuốc bảo vệ thực vật và phân bón là làm suy thoái chất lượng môi trường khu vực canh tác nông nghiệp như phú dưỡng đất, nước, ô nhiễm đất, nước, giảm tính đa dạng sinh học của khu vực, suy giảm các loài thiên địch, tăng khả năng chống chịu của sâu bệnh đối với thuốc bảo vệ thực vât. Ngoài ra quá trình cày bừa và tưới tiêu không hợp lý cũng phá vỡ cấu trúc đất, thay đổi lý tính đất và ảnh hưởng tới quá trình giữ nước, sự hấp thụ chất của cây trồng.

Sự cần thiết áp dụng thực hành sản xuất nông nghiệp tốt (VietGAP) tại Lâm Đồng

Với điều kiện ưu đãi về thiên nhiên, khí hậu và địa hình tạo nên cơ cấu cây trồng của Lâm Đồng đa dạng, sinh trưởng thuận lợi; phân bố cây trồng trong tỉnh được chia thành 3 khu vực: khu vực thứ nhất, là cây lương thực; khu vực thứ hai: cây công nghiệp, cây ăn quả; khu vực thứ ba: cây rau và hoa. Thành phẩm của các loại cây tròng có giá trị không những đáp ứng cho nhu cầu tiêu thụ trong nước mà còn xuất khẩu ra nước ngoài như: cà phê, điều, tiêu, chè, hoa và rau.

Với điều kiện được thiên nhiên ưu đãi như vậy cộng với việc áp dụng và sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP thì sẽ đem lại rất nhiều lợi thế cho sản xuất nông nghiệp Lâm Đồng hiện nay. Tuy nhiên, theo số liệu năm 2009, toàn tỉnh có 73 cá nhân, tập thể sản xuất nông nghiệp đã được tập huấn và cấp chứng nhận VietGAP, trong đó: có 53 cá nhân, tổ chức sản xuất rau và 20 cá nhân tổ chức sản xuất chè. Với cơ cấu cây trồng và diện tích sản xuất ở Lâm Đồng thì tỉ lệ cá nhân, tổ chức áp dụng VietGAP chiếm tỷ lệ như trên là quá nhỏ. Điều này dẫn đến chất lượng của sản phẩm không cao, không đáp ứng được yêu cầu xuất khẩu hàng ra nước ngoài, đặc biệt đối với các thị trường khó tính.

Hiện nay, ở Lâm Đồng, phần lớn người sản xuất chưa có nhận thức cao về vấn đề bảo vệ môi trường, chỉ chú tâm đến lợi ích là làm thế nào để thu được lợi nhuận cao nhất.

Qua điều tra, khảo sát và theo dõi, chúng tôi nhận thấy, hàng năm các loại thuốc hạt (Vibasu, Vifuran, Regent, Vibam,…) xử lý sâu hại trong đất; thuốc nước xử lý sâu bệnh hại (Confido, Tasodant,…) trên cây trồng được người nông dân sử dụng rất nhiều, lượng phân bón sử dụng lãng phí, và không hiệu quả.

Quá trình sản xuất hiện nay của người nông dân tại Lâm Đồng, đại đa số bà còn không tuân theo khuyến cáo của nhà sản xuất mà tự ý tăng nồng độ và liều lượng lên gấp đôi, gấp ba gây ảnh hưởng trực tiếp tới người xử lý thuốc, làm tăng chi phí sản xuất, làm cho sâu bệnh hại kháng thuốc, năng suất thấp dẫn đến lợi nhuận thấp. Bên cạnh đó, sản phẩm được sản xuất ra, không đảm bảo đủ chất lượng ảnh hưởng tới sức khỏe người tiêu dùng và ảnh hưởng rất lớn tới môi trường đất, nước, không khí.

Với một diện tích nông nghiệp lớn và cơ cấu cây trồng đa dạng, mức độ thâm canh cao như ở Lâm Đồng hiện nay, nếu các tổ chức hay cá nhân sản xuất theo kiểu tự do, lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật thì không những không đem lại lợi nhuận cho người sản xuất, ảnh hưởng xấu tới sức khỏe cho người tiêu dùng mà còn gây tác hại rất lớn tới môi trường đất, không khí và môi trường nước sau này.

Hiện nay, hòa chung với nền kinh tế thế giới, để những sản phẩm nông nghiệp chủ đạo của Lâm Đồng (rau, hoa, cà phê, chè,…) được thế giới biết đến thì vấn đề sản xuất nông nghiệp theo tiêu chuẩn VietGAP ở Lâm Đồng nói chung và các địa phương có những sản phẩm chủ lực trên là vấn đề tất yếu cho cả hiện tại và tương lai, nhằm đảm bảo an ninh lương thực, xã hội và bảo vệ môi trường sống.

VietGAP ( Vietnamese Good Agricultural Practices), thực hành sản xuất nông nghiệp tốt, là một quy trình áp dụng tự nguyện nhằm hướng dẫn các tổ chức, cá nhân sản xuất nâng cao chất lượng, bảo đảm vệ sinh, an toàn, ngăn ngừa và giảm thiểu những mối nguy tiềm ẩn về hóa học, sinh học, vật lý có thể xảy ra trong quá trình sản xuất, thu hoạch, sơ chế nông sản. Quy trình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt cho rau, quả tươi an toàn của nước ta có 11 nội dung chính để thực hiện quản lý và sản xuất, bao gồm: Đánh giá, lựa chọn vùng sản xuất; giống, gốc ghép; quản lý đất, giá thể; phân bón, chất phụ gia; nước tưới, hóa chất; thu hoạch, xử lý sau thu hoạch; quản lý, xử lý chất thải; điều kiện làm việc; đào tạo người lao động; ghi chép, lưu trữ hồ sơ, truy nguyên nguồn gốc và thu hồi sản  phẩm; kiểm tra nội bộ việc thực hành theo tiêu chuẩn.

Lợi ích của mặt hàng nông sản được sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP

Thứ nhất: mang lại lợi ích trực tiếp cũng như gián tiếp cho người sản xuất như lợi nhuận cao, đảm bảo sức khỏe cho người sản xuất trực tiếp, giải quyết công ăn việc làm (từ khâu sản xuất đến khâu tiêu thụ).

Thứ hai: Tạo sự tin tưởng và an tâm đối với người tiêu dùng khi sử dụng các sản phẩm được sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP.

Thứ ba: Đem lại cho môi trường nước, không khí và đất đai sự trong sạch, bền vững hơn khi áp dụng tiêu chuẩn theo quy định trong quá trình sản xuất.