Về phát hiện cơ chế hoạt động của H5N1: Chẳng có gì mới (?)

PGS.TS Nguyễn Đức Hiền, Viện trưởng Viện Y học lâm sàng các bệnh nhiệt đới trungương:

Về mặt khoa học, thông tin nhưvậy là vội vã

Hiện thế giới vẫn tiếp tục nghiên cứu về H5N1. Nhưng khoảng cách giữa việc xác định cơchế gây bệnh đến việc tìm phương pháp điều trị phù hợp còn rất xa. Theo tôi, về mặt khoa học, thông tin nhưvậy là vội vã. Thực ra, chúng tôi đã nghiên cứu rất nhiều vấn đề xung quanh H5N1, ví dụ cónhững công trình nghiên cứu để làm sao cứu bệnh nhân, hạn chế tử vong, hạn chế sự tiến triển của bệnh... Mỗi đơn vị nghiên cứu một mảng, mỗi nước nghiên cứu một phần vàthường xuyên trao đổi qua các hội nghị quốc tế. Nhưvậy cũng chưa thể nói là hoàn thiện.

Hiện chúng ta đã biết chắc chắn rằng, virus cúm đã có sự biến đổi, còn theo chiều hướng tốt xấu, nặng nhẹ thế nào còn phụ thuộc vào gen biến đổi. Cũng đã có nhiều cách chữa trị được khuyến cáo nên sử dụng để hạn chế theo cơchế bệnh mà nó sinh ra. Ví dụ, nếu virus H5N1 làm tăng cytokine ở phổi thì người ta tìm cách hạn chế nó để tổn thương ở phổi không nặng thêm. Việc virus H5N1 làm tăng cytokine trong phổi đã được biết đến khá lâu, từ năm 1997, khi dịch cúm H5 hoành hành ở Hồng Kông, và người ta dùng thuật ngữ “cơn bão cytokine trong phổi” để nói về tình trạng này. Cytokine không phải chỉ xảy ra ở H5N1 mà ở rất nhiều virus khác. Nó là quá trình chống viêm của cơthể, nhưng là quá trình chống viêm mạnh mẽ hơn. Tất cả những thông tin mà KH&ĐS số 76 nói tới thực ra đã được nghiên cứu và khẳng định từ lâu rồi.

Một điều rất dở của Việt Nam là không được mổ tử thi của người bệnh để lấy phổi nghiên cứu, vì thế kết quả nghiên cứu bị hạn chế rất nhiều.

Ông Trần Đắc Phu- Phó cục trưởng Cục Y tế dự phòng - Bộ Y tế

Tôi chưa có thông tin chính thức

Hiện nay, tôi chưa nhận được báo cáo chính thức của Bệnh viện Bệnh nhiệt đới (TP Hồ Chí Minh) về vấn đề này. Những thôngtin chúng tôi có được chỉ qua báo chí. Thực ra, nếu là sự hợp tác song phương của Bệnh viện với các tổ chức quốc tế thì họ không bắt buộc phải báo cáo với Bộ về việcnghiên cứu và quá trình nghiên cứu. Chỉ đến khi người ta đề nghị áp dụng những nghiêncứu đó vào thực tế thì Bộ mới thành lập Hội đồng chuyên môn và có ý kiến.

Ông Lý Ngọc Kính- Vụ trưởng Vụ Điều trị, Bộ Y tế:

Việt Nam là nơi lý tưởng để nghiên cứu về H5N1

Nghiên cứu cơchế lây lan của virus là một trong những chức năng, nhiệm vụ của Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP Hồ Chí Minh. Tôi được biết, trong thời gian vừa qua có một số tổ chức quốc tế đến làm việc với Việt Nam, trong đó có Tổ chức Y tế thế giới. Họ đề nghị được tham gia cùng Việt Nam nghiên cứu tất cả những vấn đề liên quan dến H5N1. Việt Nam là nơi lý tưởng để nghiên cứu loại virus này, vì nước ta có tỷ lệ mắc nhiều, tỷ lệ tử vong cao. Đây là vấn đề lớn, toàn thế giới quan tâm, vì thế để có kết luận cuối cùng cần phải có một hội đồng chuyên môn thẩm định.

ThS Nguyễn Hồng Hà- Phụ trách Khoa cấp cứu - điều trị tích cực, Viện YHLSCBNĐ:

Chúng tôi đều xét nghiệm dịch họng

Từ trước đến nay, trong chẩn đoánngười nhiễm H5N1, chúng tôi đều lấy dịch họng để làm xét nghiệm. Đó cũng là cách làm dễnhất và cho kết quả chính xác nhất – hơn là lấy dịch mũi. Đã là virus lây nhiễm theođường hô hấp thì đương nhiên phải lấy dịch sâu trong niêm mạc đường hô hấp. Nếu càng lấy sâu càng vào chỗ tổn thương thì càng tốt.

Đặc điểm của virus H5N1 gây bệnh ở người là có độc tính khác và mạnh hơn khi gây bệnh ở gà vì đã mở rộng vật chủ hơn. H5N1 cũng mở rộng các tế bào nhiễm: trước đây chủ yếu có ở niêm mạc đường hô hấp thì bây giờ đã có ở niêm mạc đường tiêu hoá. Một virus có thể xâm nhập nhiều loại tế bào, và theo tôi không loại trừ H5N1 có cả trong tế bào não, tế bào trong da... Nhưng điều quan trọng là ở vị trí nào virus mới gây nguy hiểm chết người, mà với H5N1 thì nguy hiểm nhất khi nó nằm ở phổi và gây những tổn thương nặng nề. Khi đã gây tổn thương cho phổi thì sẽ tiếp tục gây tổn thương hệ thống tuần hoàn, gan, thận... dẫn đến suy đa phủ tạng.

Khi điều trị một bệnh nhiễm trùng, bao giờ người ta cũng dùng 2 biện pháp: điều trị đặc hiệu và điều trị hỗ trợ. Với H5N1, chúng tôi chú trọng đặc biệt vào điều trị hỗ trợ, giúp cơthể tự có khả năng đánh trả lại “cơn bão cytokine”.

Nguồn: KH&ĐS Số 77 Thứ Hai 25/9/2006