Vài nét về chiến lược phát triển trợ giúp pháp lý ở Việt Nam đến năm 2020, định hướng đến năm 2030
Nhận định về hoạt động trợ giúp pháp lý trong gần 14 năm thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, đánh giá việc tổ chức hệ thống và kết quả tốt đẹp mà công tác này mang lại, Chiến lược nêu rõ, đến nay, "hệ thống trợ giúp pháp lý đã có những bước phát triển mạnh mẽ, góp phần thiết thực bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho trên 1,4 triệu người và tham gia phổ biến, giáo dục cho hàng triệu lượt người, góp phần tích cực vào quá trình tổ chức thực hiện pháp luật, bảo đảm quyền con người, tăng cường dân trí pháp lý, thực hiện dân chủ, tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm ổn định đời sống, xóa đói giảm nghèo, thúc đẩy sự nghiệp phát triển kinh tế trong điều kiện đổi mới đất nước". Điều đặc biệt, rất đáng ghi nhận mà hoạt động trợ giúp pháp lý mang lại là: "Trợ giúp pháp lý đang trở thành địa chỉ tin cậy để người dân tìm đến, tiếp cận và sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp khi có vướng mắc hoặc muốn tìm hiểu về pháp luật; là chỗ dựa về mặt pháp lý cho các cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan khi giải quyết vụ việc của công dân. Trợ giúp pháp lý đã và đang có tác động tích cực đến chất lượng thực thi công vụ, hoàn thiện hệ thống pháp luật, áp dụng pháp luật, góp phần quan trọng vào công cuộc cải cách tư pháp, cải cách hành chính, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Trong thời gian qua, trợ giúp pháp lý đã luôn luôn nhận được sự quan tâm, lãnh đạo của Đảng, sự quản lý, đầu tư của Nhà nước, sự tham gia và ủng hộ của xã hội cũng như cộng đồng quốc tế".
Trên nền tảng đó, Chiến lược nêu quan điểm phát triển xác định trợ pháp lý đạt dưới sự kiểm soát chặt chẽ về chất lượng của Nhà nước, xác định đối tượng trợ giúp, vai trò nòng cốt của Nhà nước trong việc tổ chức thực hiện, phát triển trợ giúp pháp lý phù hợp với tiến trình cải cách tư pháp, cải cách hành chính và hoàn thiện pháp luật cùng định hướng phát triển Ngành Tư pháp, gắn với cơ sở và tăng cường đầu tư đổi mới hình thức, phương thức trợ giúp pháp lý.
Mục tiêu phát triển trợ giúp pháp lý được phân định mục tiêu tổng quát và mục tiêu cụ thể cho từng giai đoạn. Mục tiêu tổng quát là: "Phát triển trợ giúp pháp lý ổn định, bền vững, cung ứng dịch vụ pháp lý kịp thời, đầy đủ, có chất lượng cho người dân được trợ giúp pháp lý trên cơ sở phát huy vai trò nòng cốt trong tổ chức thực hiện của Nhà nước, huy động, triệt để nguồn lực tham gia của xã hội, sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế, các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân, góp phần bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của công dân khi có vướng mắc pháp luật, bảo vệ công lý, công bằng xã hội, tăng hiệu quả thực thi công vụ và ý thức tuân thủ, chấp hành pháp luật, đưa pháp luật vào cuộc sống". những mục tiêu cụ thể đặt ra trong mỗi thời kỳ 05 năm xác định các chỉ số cần đạt tới, các phương thức trợ giúp pháp lý, phát triển mạng lưới và kiện toàn các trung tâm và chi nhánh trợ giúp pháp lý tại địa phương, các biện pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và các hình thức trợ giúp pháp lý được áp dụng, đồng thời tăng cường quản lý nhà nước đối với công tác trợ giúp pháp lý.
Các giải pháp thực hiện mục tiêu Chiến lược được đề xuất bao gồm:
- Hoàn thiện pháp luật về trợ giúp pháp lý để tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý;
- Tăng cường hoạt động truyền thông để nâng cao nhận thức của các cơ quan, tổ chức, cá nhân về tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý;
- Từng bước nâng cao điều kiện cơ sở vật chất và trang thiết bị làm việc cho các tổ chức thực hiện trợ giúp pháp lý;
- Phát triển Quỹ Trợ giúp pháp lý Việt Nam , nghiên cứu và thể chế hóa về việc mở rộng chi nhánh của Quỹ này tại địa phương;
- Xác định trách nhiệm phối hợp thực hiện trợ giúp pháp lý của các cơ quan, tổ chức với tổ chức và người thực hiện trợ giúp pháp lý;
- Nâng cao chế độ đãi ngộ cho người thực hiện trợ giúp pháp lý, có chế độ khen thưởng kịp thời và thu hút lực lượng xã hội tham gia vào hoạt động trợ giúp pháp lý;
- Tăng cường hợp tác quốc tế.
Trước mắt, giải pháp cho giai đoạn 2011-2015 đáng chú ý là việc tập trung nguồn lực để chuẩn bị sửa đổi Luật Trợ giúp pháp lý và các luật tố tụng có liên quan, tăng cường chỉ đạo, hướng dẫn kiểm tra và đảm bảo hoạt động trợ giúp pháp lý, đáp ứng nhu cầu của các nhóm đối tượng yếu thế trên địa bàn, phát triển và kiện toàn mạng lưới các chi nhánh trợ giúp pháp lý, quan tâm đến các vùng kinh tế - xã hôi khó khăn, nâng cao năng lực, vị thế, nhân lực của Cục Trợ giúp pháp lý, xây dựng chế độ thu hút các lực lượng xã hội vào hoạt động trợ giúp pháp lý. Ngoài ra, một số giải pháp khác được đề xuất như việc xây dựng các đề án và tổ chức thực hiện thí điểm theo vùng miền trong các lĩnh vực huy động nguồn lực xã hội, truyền thông, ứng dụng tiến bộ khoa học - công nghệ và xây dựng chế định luật sư nhà nước trong hoạt động trợ giúp pháp lý. Tăng cường giao lưu quốc tế nhằm chia sẻ và học hỏi kinh nghiệm, đề xuất các chủ trương, chính sách phát triển trợ giúp pháp lý phù hợp với thực tiễn Việt Nam .
Phần tổ chức thực hiện xác định vai trò quan trọng và đầu mối của Bộ Tư pháp trong việc xây dựng và lộ trình thực hiện Chiến lược cụ thể trong từng giai đoạn, đồng thời phân rõ trách nhiệm của các bộ, ngành và các tổ chức xã hội có liên quan. Cụ thể, Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, các bộ, ngành liên quan hướng dẫn Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương tổ chức thực hiện Chiến lược này; tổ chức thực hiện các kế hoạch 05 năm và hàng năm phù hợp với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; hướng dẫn, kiểm tra, giám sát, tổng hợp tình hình thực hiện và định kỳ hàng năm báo cáo Chính phủ.
