Ứng dụng điều trị bằng tế bào gốc máu cuống rốn

GS. BS. Trần Văn Bé và cộng sự ở bệnh viện Truyền máu và huyết học TP. Hồ Chí Minh đã bỏ ra nhiều năm nghiên cứu lĩnh vực này, tới nay đã hoàn thành một khối lượng công việc lớn có giá trị. Ông đã thành công trong việc chuẩn hoá các kỹ thuật thu thập máu cuống rốn từ sản phụ mới sinh ngay khi trẻ chào đời, xử lý máu cuống rốn để lưu trữ đông lạnh cũng như sau giải đông trước khi truyền cho bệnh nhân, sàng lọc máu của bà mẹ trước sinh và máu cuống rốn sau sinh về các bênh lý lây nhiễm do virus, vi khuẩn… Thành công này được giới khoa học đánh giá là bước ngoặt trong y học điều trị bệnh ác tính và di truyền ở nước ta.

GS. BS. Trần Văn Bé cho biết: Máu cuống rốn được lấy trên tĩnh mạch cuống rốn của nhau thai ngay sau khi sinh. Đầu tiên cuống rốn được kẹp lại ở đầu tận cùng thai nhi trong vòng 15 giây sau khi sinh, sát trùng cuống rốn và dùng ống chích và kim để rút máu từ tĩnh mạch cuống rốn, cho vào túi có dung dịch chống đông, rồi bảo quản bằng dung dịch DMSO 10% ở nhiệt độ - 196 độ C. Toàn bộ quy trình này phải hoàn toàn tuân thủ chế độ vô trùng.

Đơn vị MCR sau khi lấy phải kiểm tra loại trừ các bệnh lây nhiễm như viên gan siêu vi, giang mai, HIV, vi khuẩn…, thử HLA, các yếu tố tiềm ẩn của bênh lý di truyền bẩm sinh.

* Chất lượng sản phẩm tế bào gốc MCR sản xuất tại VN

Cái khó nhất trong nghiên cứu này là việc xử lý MCR đạt tiêu chuẩn ghép, đặc biệt trong quá trình gạn lọc tế bào CD34+ để lưu trữ đông lạnh trong nitơ lỏng và sau khi giải đông như thế nào để số lượng tế bào không hao hụt. Kết quả cuối cùng cho thấy các loại tế bào đơn nhân CD34+ có số lượng tương đương với ngân hàng MCR Tokyo, tỉ lệ tế bào sau xử lý đạt 95,2% - một tỉ lệ được xem là rất cao.

* Kết quả sau ghép

Sản phẩm tế bào gốc tạo máu sau xử lý đã được ghép cho 5 bệnh nhân gồm 2 nam và 3 nữ từ 6 - 16 tuổi mắc các bệnh bạch cầu cấp dòng tuỷ, bạch cầu cấp dòng lymphô và bệnh thalassemia. Sản phẩm được ghép bằng đường tĩnh mạch, tuỳ theo thể tích MCR mà thời gian ghép sẽ kéo dài từ 30 phút đến 4 giờ. Các bệnh nhân sau ghép các mẫu máu cuống rốn được sản xuất tại TP. HCM có số ngày mọc tuỷ xương mọc tương đương với các mẫu MCR nhập từ ngân hàng Tokyo .

* Ngân hàng MCR

Hiện nay, tại Hoa Kỳ có một tổ chức gọi là “Chương trình quốc gia người cho tuỷ”. Tổ chức này đã kết hợp trong nước Mỹ cùng trên 30 nước trên thế giới và đã có một danh sách người cho tuỷ và sản phẩm MCR để trao đổi nhau, với hệ thống quản lý hơn 5,5 triệu người đăng ký cho tuỷ vào một kho MCR lên đến 40.000. Nhờ vậy, tổ chức đã điều phối khoảng 40% cuộc ghép MCR để điều trị bệnh máu ác tính và di truyền.

Thành lập ngân hàng MCR là việc làm vô cùng cần thiết. Để thành lập ngân hàng này trước hết phải trang bị một hệ thống lưu trữ ở nhiệt độ lạnh sâu có khả năng lưu trữ một số lượng lớn MCR. Số lượng càng nhiều càng tốt vì nếu phải chọn mẫu phù hợp HLA không quan hệ huyết thống đối với bệnh nhân cần ghép thì phải cần một số lượng khá lớn mới có khả năng tìm được mẫu MCR thích hợp. Trước khi cho vào hệ thống này, cần phải tiến hành xác định HLA trên tất cả các mẫu máu cuống rốn.

Ở TP. Hồ Chí Minh, ngân hàng MCR đã được thành lập từ mấy năm qua, cho tới nay đã có trên 1.500 mẫu MCR đã xử lý đúng tiêu chuẩn và tồn trữ đông lạnh, và năm 2004 được Hiệp hội MCR Châu Á công nhận là ngân hàng MCR đạt tiêu chuẩn ASIA CORD. Từ đây, Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức của Hiệp hội quốc tế này. Hiện nay, Ngân hàng MCR TP. HCM đã bắt đầu tham gia hệ thống truy tìm và trao đổi với các ngân hàng của các nước châu Á.

* Trở ngại và thách thức

Trở ngại chính yếu của chương trình ghép MCR tại Việt Nam là giá thành còn rất cao so với thu nhập bình quân của người lao động (khoảng 30.000 USD). Trong tương lai, nếu bảo hiểm y tế chi trả phí tổn thì nhiều bệnh nhân mới có cơ hội tiếp cận với loại kỹ thuật cao này.

Người cho MCR phải đạt các tiêu chuẩn như: bà mẹ không mắc bệnh vàng da, viêm gan, viêm thận, bệnh tim mạch, tâm thần, di truyền bẩm sinh, các bệnh lý mãn tính, bệnh lý lây lan.

Huyết áp tối đa phải dưới 180mmHg và tối thiểu dưới 100mmHg, mạch 60-100 lần phút, nhiệt độ dưới 38 độ C, cân nặng trên 40 kg. Trẻ không bị dị tật, không mắc các bệnh lý di truyền bẩm sinh. Đồng thời để tránh những rắc rối về sau, người mẹ phải làm giấy cam kết không khiếu nại và yêu cầu gì sau khi cho.

Nguồn: Khoa học phổ thông, số 13 (1187), 14/4/2006, tr 1, 6