Tục thờ Quốc Mẫu

Từ hàng nghìn năm nay, người Việt Nam luôn coi mẹ Âu Cơ như một biểu tượng bất tử về cội nguồn đời sống tinh thần. Bà được coi là vị Quốc Mẫu, theo truyền thuyết là người có công khai sinh ra dòng giống người Việt bây giờ. Điều đặc biệt là sự tôn thờ ấy không chỉ ăn sâu vào tiềm thức văn hóa của người Việt và nó được biến thành một hình thái tôn giáo tín ngưỡng đặc sắc gắn với tục thờ Mẫu của người Việt Nam. Niềm tin và sự tôn thờ đặc biệt ấy theo các nhà nghiên cứu có lẽ được bắt nguồn từ tục thờ cúng tổ tiên vốn có từ nghìn xưa của cư dân nền văn minh lúa nước sông Hồng.

Ngày nay nếu có dịp về thăm Phú Thọ, du khách sẽ có dịp được đến thăm đền thờ Quốc Mẫu Âu Cơ tại huyện Hạ Hòa. Đền được xây dựng vào năm 1465 dưới thời vua Lê Thánh Tông. Bên tả đền có giếng Loan, bên hữu có giếng Phượng, phía trước có núi Giác đẹp như một án thư, sau lưng sông Hồng uốn khúc như rồng thiêng bao bọc. Xung quanh đền cây cối xum xuê, bốn mùa hương đưa ngan ngát.

Đền thờ Quốc Mẫu Âu Cơ ở Hạ Hoà, Phú Thọ.

Từ bao đời nay, đền Mẫu Âu Cơ trở thành địa chỉ thu hút sự quan tâm tham quan và cúng tế của du khách thập phương cả nước. Hàng năm, cứ đến ngày mồng bảy tháng giêng âm lịch sau Tết Nguyên Đán lễ hội đền Mẫu Âu Cơ lại rộn ràng vào đám để người Việt bốn phương lại có dịp về dâng cúng lên mẹ Âu Cơ.

Câu chuyện về mẹ Âu Cơ lâu nay ai cũng biết, thế nhưng vừa qua trong chuyến công tác tại Phú Thọ, qua sự giới thiệu của một nhà nghiên cứu văn hóa, chúng tôi đã tình cờ phát hiện thêm một chi tiết hết sức bất ngờ và thú vị, đó là sự tồn tại của một khu di tích được coi là nơi thờ Thủy tổ Quốc Mẫu, tức là vị Tổ mẫu đầu tiên của người Việt. Lần theo sử sách chúng tôi thấy trong cuốn "Đại Việt sử ký toàn thư" phần giới thiệu về thân thế và sự nghiệp của vua Kinh Dương Vương có đoạn viết: “Vua (tức Kinh Dương Vương) lấy con gái Động Đình Quân tên là Thần Long sinh ra Lạc Long Quân”. Vậy, cứ theo như lời sách ấy nói thì Thần Long chính là mẹ của vua Lạc Long Quân (người được suy tôn là vị cha khai sinh ra nòi giống Việt), và là bà nội của vua Hùng. Điều đó cũng đồng nghĩa rằng Thủy tổ Quốc Mẫu Thần Long chính là mẹ chồng của Quốc Mẫu Âu Cơ. Như vậy, có thể nói Thần Long là nhân vật có một thân thế và sự tích hết sức đặc biệt trong kho tàng lịch sử Việt Nam.

Sau bao biến cố thăng thăng trầm của thời gian và lịch sử, hiện nay đền thờ Thủy tổ Quốc Mẫu Thần Long đã được nhân dân chung sức chung lòng cúng tiến xây dựng lại khang trang, đẹp đẽ ngay trên nền di tích cũ ở phường Tiên Cát, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ. Ngôi đền nguyên trước kia là cung Tiên Cát, một cung điện lớn trong tổng số 50 cung điện do vua Kinh Dương Vương xây dựng để tặng hoàng hậu Thần Long khi người sinh ra thái tử Sùng Lãm (tức Lạc Long Quân sau này). Khi hoàng hậu Thần Long mất, người đời suy tôn bà là Thủy tổ Quốc Mẫu của người Việt, và ngày giỗ hàng năm của Người được xem là ngày quốc giỗ, còn cung Tiên Cát được đổi tên thành lăng Tiên Cát, tục gọi là đền Tiên cho đến tận bây giờ.

Như vậy, có thể nói, hiếm có một dân tộc nào trên thế giới lại có tục thờ Mẫu độc đáo như của người Việt Nam . Một dân tộc có tới hai nhân vật được suy tôn là “Quốc Mẫu”. Đó không chỉ là niềm tự hào về cội nguồn dòng giống tổ tiên mà còn cho thấy một bề dày và chiều sâu văn hóa trong tâm thức của mỗi người Việt.