Truy tìm “tốc hành” kẻ thù giấu mặt

Ngộ độc thực phẩm đe dọa miếng ăn hằng ngày của rất nhiều người dân là một thực tế và các vụ ngộ độc tập thể đã trở thành “những sự kiện quen thuộc trong năm”. PGS.TS Trần Linh Thước - trưởng khoa sinh học Trường ĐH Khoa học tự nhiên thuộc ĐH Quốc gia TP Hồ Chí Minh - chia sẻ nỗi bức xúc của xã hội chưa bao giờ có dấu hiệu lắng dịu này bằng việc tổ chức đeo đuổi nghiên cứu những công cụ hiện đại có thể kiểm soát, phát hiện được thật nhanh các vi sinh vật gây hại cho sức khỏe con người.

Tuy nhiên, ngoại trừ một số ít phòng thí nghiệm mới xây dựng được trang bị hiện đại, ở nước ta còn rất nhiều nơi chỉ có thể tiến hành xét nghiệm vi sinh vật trong thực phẩm chủ yếu dựa trên phương pháp truyền thống: nuôi cấy kết hợp với các thử nghiệm sinh hóa, miễn dịch. Song các quy trình truyền thống này lại rất phức tạp, thường mất 2-6 ngày mới có kết quả, trong khi thực tế đòi hỏi cần có những kết quả xét nghiệm nhanh hơn để giúp xử lý các vụ việc có tính cấp bách.

Làm sao để có kết quả xét nghiệm trong thời gian ngắn nhất và chính xác hơn? “Chúng tôi hoàn toàn có thể xây dựng được quy trình kỹ thuật và các công cụ có thể phát hiện nhanh nhất nhiều loại vi sinh vật gây bệnh trong thực phẩm” - ông Thước khẳng định. Thế là ý tưởng nghiên cứu được nhen nhóm trong đội ngũ khoa học trẻ và các thử nghiệm ban đầu cũng được tiến hành. Những kết quả nghiên cứu lớn dần theo thời gian và cuối cùng quy trình kỹ thuật xét nghiệm có tên PCR ra đời, có thể giúp xét nghiệm truy tìm dấu vết của nhiều loại vi sinh vật ẩn mình trong các loại đồ ăn thức uống, gây hại cho sức khỏe con người.

Thực chất đây là kỹ thuật nhân số lượng bản sao gen của những con vi khuẩn cần tìm lên hàng triệu lần, đến mức có thể phát hiện được chúng. Cùng với quy trình mới này là bộ KIT (xem như một công cụ dùng trong quy trình xét nghiệm) có độ nhạy đối với các vi khuẩn rất cao. Với quy trình xét nghiệm và bộ KIT này, hễ cứ trong 25g mẫu (có thể là các loại thực phẩm, thủy sản...) mà có một con vi khuẩn cần tìm thì sẽ phát hiện được chúng.

Cho đến thời điểm này, nhóm nghiên cứu nói trên đã hoàn thành 12 quy trình và bộ KIT xét nghiệm 12 loại vi khuẩn thường gặp, cần kiểm soát trong thực phẩm. Toàn bộ quy trình xét nghiệm cho đến khi có kết quả mất 20-24 giờ. So với thời gian khoảng một tuần lễ đối với phương pháp xét nghiệm bình thường thì kết quả nghiên cứu mới này quả là một bước tiến lớn. Còn đối với nhóm nghiên cứu, đây là một trong những kết quả bước đầu đáng khích lệ của hướng nghiên cứu phát triển các ứng dụng kỹ thuật sinh học phân tử trong việc kiểm tra, giám sát vệ sinh an toàn thực phẩm. PGS.TS Trần Linh Thước “khoe”: dù ở môi trường đại học nhưng doanh số bán các bộ KIT được 150 triệu đồng.

Nhưng kết quả nghiên cứu nóng hổi nhất của nhóm các nhà khoa học nói trên có lẽ phải kể đến bộ bảy quy trình PCR xét nghiệm truy tìm tác nhân gây bệnh nguy hiểm ở lĩnh vực thú y: các virus gây bệnh lở mồm long móng, dịch tả heo, dịch tả vịt; virus H5N1 trên gia cầm...

Nguồn: Tuổi trẻ; nhandan.com.vn 14/1/2006