Trồng rừng sản xuất bền vững và hướng đến cộng đồng

Các doanh nghiệp đổi mới cách trồng rừng:

Công ty TNHH trồng rừng Quy Nhơn, vốn của Nhật Bản, sau 15 năm trồng gần 10 ngàn ha rừng nguyên liệu ở Bình Định. Chủ yếu trồng cây keo, bạch đàn, cung cấp gỗ lóng, gỗ dăm làm giấy cho thị trường và cho cả chính Công ty. Công ty được cấp chứng nhận quản lý rừng (FSC – FM) của Hội đồng quản lý rừng (FSC – một tổ chức Quốc tế phi chính phủ). Có chứng chỉ này sẽ nâng cao lòng tin người tiêu dùng, thâm nhập thị trường tốt hơn, bảo vệ nguồn tài nguyên rừng, nâng cao hình ảnh thương hiệu doanh nghiệp. Để được chứng nhận, Công ty phải làm được các việc: không làm ảnh hưởng môi trường, vệ sinh an toàn, tạo công ăn việc làm cho người dân nơi trồng rừng, không có tranh chấp, tạo điều kiện đảm bảo sức khỏe, thu nhập cho người lao động… Công ty đã làm nhiều việc cụ thể đã được tổ chức quốc tế kiểm tra đánh giá hàng năm và liên tục được công nhận SFC – FM. Sau khai thác, không đốt thực bì, để giảm xói mòn đất, trả lại dinh dưỡng cho đất và trồng rừng lại ngay. Chia nhỏ diện tích rừng khai thác ,để khai thác đến đâu trồng lại đến đó, tạo băng xanh cản xói mòn. Dùng máng bằng nhựa để lao gỗ lóng từ trên cao xuống thấp trong khai thác tránh ảnh hưởng thực bì, giảm công lao động làm đường, đỡ sức lao động… Tiến tới vận chuyển gỗ khai thác bằng ròng rọc cột dây tời… Hàng năm Công ty cung cấp miễn phí 2 triệu cây con cho nhân dân và làm một số công trình phúc lợi, trả lại một phần lợi ích cho vùng trồng. Được chứng nhận FSC, sản phẩm của công ty bán ra đáp ứng được yêu cầu khách hàng và được thị trường tin tưởng chấp nhận.

Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Kôn hiện có trên 2.500 ha rừng trồng. Trồng và khai thác khoảng 300 – 500 ha/năm. Từ năm 2001 Công ty bắt đầu trồng rừng thâm canh, chủ yếu bạch đàn cấy mô, keo lai. Chỉ sau khoảng 7 năm cho khai thác với sinh khối 100 tấn/ha. Ngoài diện tích Công ty tổ chức trồng chăm sóc, còn giao khoán cho dân. Người trồng được nhận tiền công trồng, chăm sóc; khi thu hoạch còn được hưởng 2 – 2,5 phần lợi nhuận trên năm bảo vệ.

Một trong 3 đơn vị sản xuất giống trồng rừng cấy mô khá lớn của tỉnh, Doanh nghiệp tư nhân Dịch vụ cây trồng Nguyên Hạnh, mỗi năm sản xuất 6 triệu cây giống cấy mô bạch đàn, keo lai. Trước đây ngoài cây bạch đàn cấy mô, chỉ nhân giống cây keo lai giâm hom, nay phát triển mạnh cây keo cấy mô. Bà Phan Thị Hạnh – chủ Doanh nghiệp: Cây keo cấy mô lớn nhanh hơn giâm hom, lại có rễ cọc, tránh đổ ngã do gió bão, nên được người trồng ưa chuộng. Người làm giống muốn tồn tại phải luôn “cập nhật” giống tốt, giống gốc lấy từ các viện cây giống trung ương.

Rõ ràng nhiều doanh nghiệp trồng rừng đi đến việc áp dụng tiêu chuẩn Quốc tế, gắn lợi ích của mình với người dân, nơi trồng rừng, quan tâm đến chất lượng cây giống… Đó là xu hướng tất yếu để phát triển bền vững và hội nhập Quốc tế.

Tuy vậy hiện nay một vài đơn vị nuôi cấy mô cây trồng rừng “dậm chân tại chỗ” do chưa tiếp thị tốt, chưa làm ra cây giống có chất lượng. Ông Võ Văn Cường – Giám đốc Công ty TNHH Lâm nghiệp Sông Kôn: Cây trồng rừng cấy mô ở Bình Định nhìn chung là tốt nhưng so với các trung tâm giống lớn trong nước, cần cố gắng hơn, cần phục tráng, thay đổi giống thường xuyên, tránh bị thoái hóa, trồng cây lâu lớn.

Công tác trồng rừng tại Bình Định

Theo số liệu của Chi cục Lâm nghiệp Bình Định, tính đến năm 2010 trên địa bàn tỉnh đã có trên 88 ngàn ha rừng trồng trong đó rừng sản xuất trên 61 ngàn ha, chủ yếu cây keo lai các dòng, keo lá tràm và bạch đàn. Cây giống nhân theo phương pháp giâm hom và cấy mô. Giống được ngành nông nghiệp kiểm tra công nhận. Có 43 đơn vị làm giống, trong đó có 3 cơ sở nuôi cấy mô, được Sở Nông nghiệp &PTNT cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất kinh doanh cây giống, với diện tích vườn ươm 40 ha. Mỗi năm cả tỉnh sản xuất khoảng từ 30 – 40 triệu cây giống từ giâm hom, nuôi cấy mô. Giống chủ yếu là keo lai, với các dòng: BV 10, BV 16, BV 32, BV 33, BV 71…, keo lá tràm dòng BVt25, BVt83, AA 1, AA 9, bạch đàn dòng UE24, UC75, UU8. Cây bạch đàn lai thâm canh, sau 7 năm cho năng suất 120 m ³/ha, cá biệt có diện tích cho 150 m ³/ha. Tính ra trồng rừng có lãi nên kích thích người trồng.

Nhà nước hiện nay đã có nhiều chính sách quản lý bền vững rừng tự nhiên và rừng trồng. Ngoài quy hoạch ổn định rừng nguyên liệu gắn với chế biến, còn quan tâm đến việc “cải thiện giống, phương thức lâm sinh, sản lượng và điều chế rừng, thử nghiệm và mở rộng chứng chỉ rừng trồng mọi quy mô mọi thành phần kinh tế”. Trong tham luận tại hội thảo “Diễn đàn Lâm nghiệp Việt Nam 2011” trong khuôn khổ Festival lâm sản Việt Nam lần 1 năm 2011 tại Bình Định, ông Nguyễn Ngọc Lung – Viện Quản lý bảo vệ và Chứng chỉ rừng: “Lộ trình chứng chỉ rừng (CCR), nhằm 30% diện tích rừng sản xuất được quản lý rừng bền vững vào năm 2020”. Trong đó có việc nâng cao nhận thức cho chủ rừng, cộng đồng dân cư; Hoàn thiện điều kiện mạng lưới mô hình CCR phù hợp với mọi đặc thù; có CCR cho các mô hình các khu rừng quản lý tốt… Tuy vậy cũng theo ông Lung: “Ngành lâm nghiệp rất bị động, vì không quy hoạch đất đai ở đâu? Không hướng dẫn kỹ thuật, không nghiên cứu thử nghiệm đủ quy mô, thời gian, ngay việc thảo thông tư hướng dẫn đã phải thay đổi 9 lần chỉ trong 2 năm (2008, 2009 – PV). Không định được giá đất… chỉ mua được quyền sử dụng đất trong 50 năm…”.

Cũng trong diễn đàn nói trên, ông Nguyễn Đình Lâm – Chi cục Lâm nghiệp Bình Định: Do áp dụng giống sản xuất vô tính – giâm hom, cấy mô – nên chất lượng giống cây trồng rừng ở Bình Định được cải thiện. Áp dụng mức thâm canh tốt nên năng suất rừng trồng tăng cao, chu kỳ kinh doanh rút ngắn. Nói về chính sách khuyến khích trồng rừng ông Lâm: Bình Định đã triển khai công tác quy hoạch, giao quyền sử dụng đất lâm nghiệp và có chính sách khuyến khích phát triển trồng rừng nguyên liệu, tạo điều kiện thuận lợi, khuyến khích doanh nghiệp liên kết liên doanh với hộ dân trồng rừng…

Hiện Bình Định nhập khẩu 80% gỗ nguyên liệu, cho chế biến đồ gỗ, lại xuất khẩu hàng trăm tấn dăm gỗ mỗi năm. Do đó định hướng của tỉnh là: quy hoạch rừng trồng mang tính tập trung, chọn giống năng suất cao, thâm canh cho sinh khối lớn… hạn chế xuất khẩu gỗ dăm, đầu tư sản xuất gỗ nhân tạo, tạo ra giá trị gia tăng cho gỗ, cung cấp cho chế biến đồ nội thất gia dụng là vấn đề đặt ra hiện nay.

Bình Định có trên 88 ngàn ha rừng trồng, trong đó rừng sản xuất 61 ngàn ha. Chỉ tính 5 năm qua (2006 – 2010) đã trồng 44,2 ngàn ha, bình quân 8,8 ngàn ha/năm. Rừng trồng cây bản địa (huỷnh, lim xanh, chò chỉ, sao đen, dầu rái…) là 2,5 ngàn ha. (Nguồn: Chi cục Lâm nghiệp Bình Định)