Triển vọng phát triển nông nghiệp sinh thái kết hợp du lịch ở Bắc Giang

Bắc Giang là tỉnh thuộc vùng trung du miền núi phía Bắc, có 2 dạng địa hình: Miền núi (chiếm 72%) và trung du xen lẫn đồng bằng (chiếm 28%). Nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, Bắc Giang có điều kiện thuận lợi để phát triển các cây trồng nhiệt đới. Hệ thống giao thông được phân bổ đều và thuận tiện, bao gồm cả đường bộ (trên 4.000 km), đường sắt (87 km) và đường thuỷ (347 km). Trên địa bàn tỉnh có 3 con sông lớn là sông Lục Nam, sông Cầu và sông Thương, cung cấp nguồn nước mặt phong phú cho sản xuất, sinh hoạt và tạo nên mạng lưới giao thông thuỷ thuận lợi. Hệ thống điện, đường, trường, trạm đã được triển khai đến hầu hết các xã.

Bắc Giang có nhiều danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử văn hoá, làng nghề có giá trị như khu du lịch Suối Mỡ, Khuôn Thần, khu rừng nguyên sinh Khe Rỗ, hồ Cấm Sơn, khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử, đình Lỗ Hạnh, đình Thổ Hà, đình Phù Não, chùa Vĩnh Nghiêm, chùa Bổ Đà, làng gốm Thổ Hà, làng rượu Vân Hà… Bắc Giang là một trong những vùng đất giàu bản sắc văn hoá vào loại bậc nhất ở Việt Nam với hơn 1.300 di tích lịch sử văn hoá (trong đó có 256 di tích đã được xếp hạng) cùng hàng trăm lễ hội truyền thống diễn ra quanh năm ở khắp các làng/bản, thôn/xóm. Bắc Giang có 26 dân tộc anh em cùng sinh sống như Tày, Nùng, Cao Lan, Sán Chỉ… với nhiều nét văn hoá đặc sắc. Ngoài ra, Bắc Giang còn là “thủ phủ” của cây vải thiều với tổng diện tích trên 38.000 ha, mỗi năm cho thu nhập hàng tỷ đồng, hàng ngàn hộ nông dân đã trở nên khá giả từ kinh tế vườn đồi.

Trong những năm qua, cùng với việc đẩy mạnh phát triển sản xuất công nghiệp, Bắc Giang luôn coi trọng và thực hiện có hiệu quả nhiều giải pháp để phát triển nông nghiệp, nông thôn. Bên cạnh việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng thâm canh tăng vụ, trồng các loại cây có giá trị, hiệu quả kinh tế cao và đưa tiến bộ KH&CN vào sản xuất; tỉnh đã phát triển mạnh các giống vật nuôi cho giá trị kinh tế cao, chuyển đổi diện tích cấy lúa một vụ không chắc ăn sang trồng các loại cây ăn quả đặc sản hoặc nuôi trồng thuỷ sản cho giá trị cao hơn trồng lúa. Bắc Giang là một trong những tỉnh có tốc độ tăng trưởng sản xuất nông nghiệp cao của cả nước, bình quân trong 5 năm qua đạt 5,1%/năm. Toàn tỉnh hiện đã chuyển đổi trên 9.000 ha đất trồng lúa một vụ không chắc ăn sang nuôi trồng thuỷ sản và trồng cây cho giá trị kinh tế cao. Hiện tại, tỉnh đã có 1.679 trang trại với tổng diện tích 5.470 ha, tổng số vốn đầu tư 135 tỷ đồng, thu hút gần 4.000 lao động, mức thu nhập bình quân mỗi trang trại đạt 60 triệu đồng/năm. Trong đó, 74% là trang trại trồng cây lâu năm, 9% là trang trại chăn nuôi gia súc, còn lại là các trang trại thuỷ sản, lâm nghiệp và kinh doanh tổng hợp.

Mặc dù đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ nhưng cơ cấu nông nghiệp và kinh tế nông thôn ở nhiều nơi trong tỉnh chuyển dịch chưa rõ nét, thiếu bền vững và cây lúa vẫn đóng vai trò chủ yếu trong cơ cấu cây trồng ở đây. Việc chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp ở nhiều nơi còn mang tính tự phát, chạy theo phong trào, thiếu quy hoạch và chưa có hướng dẫn cụ thể nên hiệu quả chưa cao. Bên cạnh đó, trình độ dân trí và khả năng ứng dụng tiến bộ KH&CN vào sản xuất nông nghiệp còn thấp nên năng suất, chất lượng nhiều loại nông sản chưa cao, nhiều cơ sở còn gây ô nhiễm môi trường, chưa biết kết hợp giữa nông nghiệp sinh thái với du lịch.

Để góp phần giải quyết những khó khăn trên, đồng thời khai thác những tiềm năng và thế mạnh sẵn có, phục vụ phát triển bền vững kinh tế - xã hội trên địa bàn, Sở KH&CN Bắc Giang đã ký hợp đồng với Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Vùng thực hiện dự án: Xây dựng mô hình phát triển gà đồi, sử dụng chế phẩm sinh học AFA cho cây vải và trồng khoai môn, nhằm cung cấp các sản phẩm đặc sản, thu hút và phục vụ khách du lịch tại xã Kiên Lao, huyện Lục Ngạn. Dự án được thực hiện từ đầu năm 2009, với mục tiêu là xây dựng mô hình phát triển nông nghiệp sinh thái kết hợp với du lịch, từ đó nhân rộng áp dụng cho những nơi khác có điều kiện tương tự. Thực hiện dự án, Trung tâm đã hoàn thành các nội dung chính sau:

- Đào tạo và tập huấn cho 50 hộ gia đình về nghiệp vụ đón, đưa và phục vụ khách tại thôn/bản; kỹ thuật trồng khoai môn, kỹ thuật nuôi gà thả vườn, kỹ thuật sử dụng chế phẩm AFA cho cây vải (chế phẩm hoạt hoá tế bào giúp cây vải sai quả, màu sắc quả đẹp...), kỹ thuật cải tạo vườn tạp.

- Hỗ trợ cho 10 hộ gia đình về phương tiện và công lao động cải tạo quang cảnh vườn, nhà ở để có đủ khả năng đón khách du lịch tại gia đình.

- Hỗ trợ kinh phí cho đội văn nghệ xã để duy trì và gìn giữ những làn điệu dân ca cổ của người Sán Chỉ.

- Hỗ trợ và xây dựng 3 mô hình vườn sinh thái đặc sản tại 3 hộ (mỗi mô hình gồm: Nuôi gà đồi dưới tán vải, trồng khoai môn giống đặc sản Lục Ngạn, sử dụng chế phẩm AFA), với tổng số 180 con gà, 1.200 m ²trồng khoai và cung cấp 750 gói chế phẩm AFA.

Đến nay dự án chưa kết thúc nhưng mô hình do dự án xây dựng đã được các cơ quan chức năng, chính quyền và người dân địa phương đánh giá cao, mở ra triển vọng phát triển nông nghiệp sinh thái kết hợp với du lịch trên địa bàn.

Đây là mô hình kết hợp giữa trồng trọt với chăn nuôi và dịch vụ du lịch. Trong đó có sự kết hợp giữa phát triển vườn cây ăn quả đặc sản với hệ thống các đường dạo chơi trong “vườn rừng”, các ao hồ thả cá kèm theo một số dịch vụ khác phù hợp cho hoạt động du lịch, nghỉ ngơi. Mô hình không chỉ sẽ mang lại cho người dân địa phương các sản phẩm nông nghiệp mà còn giúp họ nâng cao thu nhập thông qua các dịch vụ phục vụ khách du lịch, đồng thời góp phần bảo vệ và phát triển cảnh quan, môi trường. Tuy nhiên, để môhình phát huy tác dụng và nhân rộng trong thực tiễn, rất cần có sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của lãnh đạo địa phương; sự ủng hộ và hưởng ứng nhiệt tình của người dân và doanh nghiệp trên địa bàn.