Trí nhớ - báu vật trong cuộc sống

Trí nhớ là quá trình hoạt động của não để ghi nhận, lưu giữ và nhớ lại thông tin khi cần thiết. Thông tin được ghi nhận bằng các giác quan, sau đó được mã hoá và lưu trữ trong não. Khi cần nhớ lại, thông tin sẽ được truy xuất từ não và chuyển đến trung tâm phát ngôn hoặc vận động để thực hiện.

Trí nhớ được phân loại theo thời gian nhớ và nội dung thông tin cần nhớ, bao gồm 3 loại

- Trí nhớ cực ngắn hay trí nhớ giác quan:là trí nhớ về hình ảnh, âm thanh. Sau khi tiếp nhận hình ảnh hay âm thanh dù có ý thức hay không ý thức, sau đó vài giây ta có thể mô tả lại khá chính xác, rồi nhanh chóng quên đi.

- Trí nhớ ngắn hạn:còn được gọi là trí nhớ công việc, là khả năng nhớ lại một thông tin được ghi nhận một cách ý thức, trong khoảng thời gian ngắn từ vài phút đến vài giờ, đến khi hoàn thành công việc thì thường quên đi. Tuy nhiên, đối với các thông tin quan trọng, được lập đi lập lại thường xuyên thì có thể giữ lại thành trí nhớ dài hạn. Thí dụ: sau khi chú ý nghe giảng bài, học sinh có thể nhớ và trả lời được câu hỏi liên quan đến bài ngay sau đó. Nếu về nhà, em tiếp tục đọc bài nhiều lần thì bài học được nhớ lâu (trí nhớ dài hạn), nếu không đọc lại, sau đó sẽ quên đi.

- Trí nhớ dài hạnlà những thông tin được lưu giữ lâu dài do tính chất quan trọng đối với cuộc sống. Thường là thông tin về những người thân, về địa chỉ nhà, số điện thoại, về việc học hành thi cử, về công việc làm ăn. Thí dụ: Bác sĩ khi khám bệnh luôn luôn nhớ những thao tác khám, phát hiện dấu hiệu bệnh; Thầy giáo nhớ bài giảng…

- Giảm hoặc mất trí nhớlàm cho nhiều người lo lắng, tuy nhiên điều này có đưa đến sa sút trí tuệ hay không còn tuỳ thuộc vào bản chất của giảm trí nhớ.

- Giảm trí nhớ lành tính:là giảm trí nhớ do lớn tuổi, chủ yếu là suy giảm trí nhớ dài hạn, bao gồm: đãng trí, giảm khả năng tập trung và giảm khả năng lưu giữ thông tin lâu dài. Những biểu hiện thường gặp là: không nhớ những việc mình đã làm, quên tên người vừa mới gặp, không nhớ đồ vật mình để ở đâu…. Điều này gây ra chậm trễ và kém chính xác trong công việc. Tuy nhiên, không phải tất cả mọi người lớn tuổi đều bị giảm trí nhớ, có những người ở tuổi 80 vẫn có trí nhớ công việc tốt hơn nhiều người tuổi 40.

- Giảm trí nhớ bệnh lý:là giảm hay mất trí nhớ bất thường, chia thành 2 nhóm:

+ Mất trí nhớ ngược chiều:là mất trí nhớ từ thời điểm mắc bệnh hay xảy ra biến cố (trong cuộc sống) ngược về quá khứ, nhưng duy trì khả năng trí nhớ từ thời điểm đó trở về sau. Những biến cố có thể là chấn thương sọ não, điện giật, té sông… Loại mất trí nhớ này rất thường được các nhà viết kịch khai thác để tạo nên tình huống éo le trên sân khâu, phim ảnh nhưng ít gặp trong đời thường.

+ Mất trí nhớ xuôi chiều:là mất trí nhớ về những thông tin mới xảy ra, bệnh nhân không nhớ được sự việc mới xảy ra, người bạn vừa mới gặp. Tuy họ vẫn nhớ những điều đã xảy ra trong quá khứ xa xưa, nhưng không thể thêm được những thông tin mới xảy ra. Nguyên nhân của loại mất trí nhớ này là: bệnh Alzheimer, viêm não, tai biến mạch máu não, thiếu vitamin B1 trên người nghiện rượu mạn tính, dùng một trong các loại thuốc gây mê, thuốc gây nghiện, thuốc ngủ, thuốc chống trầm cảm, các chấn thương tâm lý: stress, trầm cảm, mất ngủ, áp lực công việc căng thẳng. Loại này rất thường gặp trên thực tế, thí dụ bà cụ bị bệnh Alzheimer vừa ăn cơm xong nhưng không nhớ, bảo là mình chưa ăn cơm, trong khi những việc từ xa xưa thì nhớ rất rõ, kể vanh vách.

- Điều trị mất hay giảm trí nhớtuỳ thuộc vào nguyên nhân, nếu do bệnh lý: Alzheimer, trầm cảm, mất ngủ, thiếu vitamin B1… thì điều trị căn nguyên. Nếu do stress thì cần thư giãn, giảm áp lực công việc. Nếu do nguyên nhân tuổi cao, tập luyện là biện pháp chính.

- Giữ gìn trí nhớbằng cách:

Rèn luyện trí óc:cũng giống như tập thể dục làm cho cơ thể khoẻ mạnh, tập luyện trí óc để tư duy minh mẫn, sáng suốt; tập luyện bằng cách luôn luôn học hỏi những điều mới như đọc sách báo, học ngoại ngữ, học cách chăm sóc cây cảnh, chơi ô chữ, cờ tướng hay bất cứ thú vui lành mạnh nào.

Tập thể dục thường xuyên:Vận động cơ thể giúp máu lưu thông lên não tốt hơn, các cơ quan chậm lão hoá, các giác quan tinh tường sẽ giúp tiếp nhận thông tin nhanh hơn và lưu trữ lâu hơn; tập thể dục cũng giúp chống stress và giải toả những ức chế tâm lý đưa tới trầm cảm là nguyên nhân gây mất trí nhớ.

Có chế độ ăn uống lành mạnhlà ăn nhiều rau quả tươi để tăng cường chất chống oxy hoá giúp bảo vệ tế bào không bị lão hoá. Hạn chế thịt đỏ, mỡ động vật, thức ăn chiên nướng, thức ăn chế biến sẵn – đóng hộp.

Không nghiện rượuvì sẽ gây tổn thương não do thiếu dưỡng chất nuôi.

Hãy thư giãnkhi bị căng thẳng hay stress. Trước mắt là nghỉ ngơi, làm vài động tác thể dục, hít thở sâu. Sau đó sắp xếp lại công việc cho khoa học, hợp lý, có khi phải bỏ bớt việc nếu áp lực quá căng.

Bảo vệ bộ não,tránh chấn thương đầu trong lúc chơi thể thao hay lưu thông trên đường.

Ngưng hút thuốc lásẽ giảm 50% nguy cơ bệnh Alzheimer.

Ngủ đủ giấctheo đúng đồng hồ sinh học, tránh mất ngủ buổi tối, ngủ gà ngủ gạt ban ngày.

Phương pháp giúp trí nhớ tốt hơn:

- Sắp xếp công việc khoa học để tránh mất thời gian vô ích, tập trung tốt vào việc tiếp nhận thông tin mới phục vụ công việc. Thí dụ: đặt những dụng cụ cá nhân cần thiết như chìa khoá, mắt kính, bóp ví, điện thoại di dộng… vào vị trí nhất định trong nhà, khi cần có thể nhắm mắt lấy ngay. Ghi vào sổ tay những việc phải làm trong ngày, trong tuần, trong tháng; việc nào làm xong thì gạch đi.

- Tăng cường sự tập trung chú ý và tập luyện để điều này trở thành thói quen thì bạn sẽ dễ dàng ghi nhớ mọi việc.