Tranh cãi về tế bào gốc từ phôi liệu có chấm dứt?

Trong thời gian gần đây, các nghiên cứu về tế bào lấy từ phôi có vẻ như đã chậm lại. Chuyên gia nổi tiếng Hàn Quốc về nhân bản vô tính và tế bào gốc là Woo Suk Hwang hoá ra lại là một kẻ lừa đảo. Liên minh châu Âu quả thật đã chấp nhận qui ước về tài trợ cho các nghiên cứu dạng này bằng ngân sách phi chính phủ nhưng với những ràng buộc khá ngặt nghèo. Tại Mỹ, tổng thống G. Bush cũng đã phê chuẩn một qui định tương tự.

Trong nghị viện Mỹ diễn ra một cuộc tranh luận nảy lửa, nhưng cuối cùng những người phản đối vẫn không chịu nhân nhượng trong việc cho phép sử dụng tế bào lấy từ phôi để chữa bệnh. Tuy nhiên, hy vọng về việc sử dụng các tế bào gốc lấy từ phôi vẫn luôn thúc đẩy các nhà khoa học kiên trì tìm kiếm những phương pháp mới cho phép vượt qua rào cản về đạo đức. Mới đây, TS. Robert Lanza thuộc hãng Công nghệ tế bào tiên tiến Advanced Cell Technology (Mỹ), đã công bố trên tạp chí “Nature” một giải pháp mới, theo đó có thể nuôi cấy tế bào gốc mà không phá hoại phôi.

Trong giai đoạn đầu, phôi người là một nhóm tế bào có thể “làm nên mọi thứ”. Chưa có sự khác biệt giữa chúng. Vì vậy chúng có khả năng trở thành cơ bắp, nơ ron thần kinh hay tế bào của hệ tuần hoàn. Không có gì ngạc nhiên khi các nhà khoa học luôn tìm cách nuôi cấy những tế bào này theo ý muốn. Vấn đề gây cản trở đó là để lấy được tế bào, lại phải phá huỷ phôi. Tuy nhiên có phải điều này luôn diễn ra? Có những trường hợp khi người ta “lấy trộm” của phôi một tế bào mà không làm ảnh hưởng gì đến nó.

Ở đây là nói về việc chẩn đoán trước khi tiến hành thụ tinh trong ống nghiệm. Để đánh giá xem phôi có khiếm khuyết về gen hay không, các bác sĩ lấy đi một tế bào từ phôi đang ở vào giai đoạn phân chia thành 8 tế bào. Tế bào lấy ra này sẽ được kiểm tra, phân tích, đánh giá về gen. Nếu tế bào là khoẻ mạnh thì có nghĩa là toàn bộ phôi cũng khoẻ mạnh. Người ta sẽ cấy nó vào tử cung để có thể phát triển tiếp thành thai nhi.

Robert Lanza muốn sử dụng tế bào lấy ra không chỉ cho phân tích về gen mà còn để cho nó tự phân chia và tạo thành một bản sao phôi mới. Trong tương lai, các nhà khoa học có thể tạo ra từ những phôi nhân bản này bất kỳ loại tế bào nào để nhằm sửa chữa những cơ quan bị khuyết tật. Thí nghiệm trên chuột cho thấy có thể “lấy ra” thành công những tế bào như vậy. Được khích lệ bởi kết quả thí nghiệm, nhóm nghiên cứu của Lanza đã chuyển hướng nghiên cứu sang phôi người.

Được sự chấp thuận của Uỷ ban về các vấn đề đạo đức, các nhà khoa học đã nghiên cứu 16 phôi còn lại sau những đợt thụ tinh trong ống nghiệm. Sau khi chọn lọc, họ quyết định tiến hành thí nghiệm đối với 6 phôi, và từ 2 trong số 6 phôi đó họ đã định hình được những sợi tế bào ổn định và thuần khiết. “Có thể hiệu quả của phương pháp này chưa thật thuyết phục nhưng chắc chắn chúng tôi sẽ hoàn thiện nó. Đó chỉ là vấn đề lựa chọn những điều kiện nuôi cấy thích hợp đối với các tế bào phân chia”. Lanza giải thích. Trong giai đoạn này, điều quan trọng nhất đối với các nhà khoa học là những tế bào có thể tồn tại được ở “đầu vào”, hoàn toàn không khác nhau, suốt thời gian trên 8 tháng. Hơn nữa, người ta còn có thể kiểm tra được khả năng “sáng tạo” của các tế bào. Các nhà khoa học đã “khuyến khích” tế bào tự biến dạng để trở thành tế bào của hệ tuần hoàn.

Liệu thí nghiệm của Lanza có thúc đẩy quá trình nghiên cứu tế bào gốc? Chắc chắn là có. Tuy nhiên cần lưu ý rằng khả năng áp dụng phương pháp này là hạn chế bởi nhu cầu thụ tinh trong ống nghiệm. Đối với các bà mẹ, những tế bào gốc, trong chừng mực nào đó, là sự bảo hiểm về sức khoẻ cho những đứa trẻ tương lai. Tuy nhiên, không vì lý do đó mà các bà mẹ sẽ đổ xô đi thụ tinh nhân tạo! Mặc dù vậy, đôi lúc cũng cần cân nhắc vấn đề. Số là, các cặp vợ chồng cần đến dịch vụ thụ tinh trong ống nghiệm ngày càng nhiều. Trong các bệnh viện, có hàng ngàn phôi dư thừa mà người ta chưa biết làm gì với chúng. Tại Mỹ, số phôi dư thừa là khoảng 400.000. Chính vì các phôi thừa này mà tháng trước các chính trị gia tranh cãi với nhau kịch liệt. Các nhà khoa học muốn sử dụng số phôi đó cho mục đích nghiên cứu, nhưng như thế họ sẽ làm hỏng chúng.

Thí nghiệm của Lanza có thể biến đổi tình hình vì ít ra nó cũng giải toả nỗi bức xúc xung quanh vấn đề phôi. Các nhà khoa học Mỹ khẳng định có rất nhiều ứng dụng có thể triển khai liên quan đến tế bào gốc.

Nguồn: Nature; gdtd.com.vn, số 104, 31/08/2006