Tìm hiểu về ô nhiễm không khí

+ Ô nhiễm không khí công nghiệp do hai quá trình chính: quá trình đốt nhiên liệu hoá thạch và quá trình bốc hơi, rò rỉ, thất thoát chất ô nhiễm trên dây chuyền sản xuất.

Các nhà máy nhiệt điện thường dùng nhiên liệu là than, dầu, khí đốt.. Các chất độc hại trong khói thải gồm CO ₂, NO _x, CO, SO ₂, các chất hữu cơ có thể bay hơi (VOC) và bụi. Ngành sản xuất vật liệu xây dựng như xi măng, gạch, vôi, sành sứ cũng đốt rất nhiều nhiên liệu hoá thạch và thải ra nhiều khói bụi như CO, CO ₂và NO _x. Các nhà máy thủy tinh thải ra một lượng lớn khí HF, SO ₂.

Ngành hoá chất và phân bón thải ra bụi, SO _x, NO _x, CO và HF. Nhà máy lọc dầu, ngoài các chất trên còn thải ra VOC, một số kim loại nặng. Công nghiệp luyện kim, cơ khí thải ra nhiều loại bụi, khói kim loại, khói thải do dùng nhiên liệu hoá thạch, hoá chất độc hại trong quá trình luyện gang, thép, nhiệt luyện kim loại…

+ Ô nhiễm không khí do giao thông vận tải chủ yếu xảy ra trên các tuyến đường giao thông. Các khí độc hại phát sinh trong quá trình đốt cháy nhiên liệu của động cơ đốt trong như CO, CO ₂, NO _x, VOC và bụi. Giao thông vận tải hàng không, nhất là các máy bay siêu âm ở độ cao lớn thải nhiều khí NO _xcó hại cho tầng ôzôn khí quyển.

+ Ô nhiễm không khí do sinh hoạt chủ yếu phát sinh từ đun nấu, lò sưởi. Khí độc chính là CO và CO ₂(nếu đốt củi), và CO, CO ₂, SO ₂, NO _x(nếu đốt than, dầu). Tuy nguồn thải nhỏ, nhưng phân bố dầy và cục bộ trong từng không gian nhà nên gây tác hại trực tiếp cho người.

Các chất gây ô nhiễm được phân thành sơ cấp và thứ cấp. Chất gây ô nhiễm sơ cấp phát ra từ các nguồn nhân tạo. Chất sơ cấp đi vào không khí, chịu tác động của ánh sáng, độ ẩm và của các chất gây ô nhiễm khác tạo nên chất thứ cấp. Nhiều trường hợp chất thứ cấp lại nguy hại hơn chất sơ cấp. Thí dụ, SO ₂từ các nguồn đốt than, dầu thoát ra sẽ kết hợp với oxy và hơi nước trong không khí thành H ₂SO ₄có thể tạo ra "mưa axit" (Theo cách gọi chung, nếu độ pH của nước mưa < 5,6 thì gọi là mưa axit). Tại các đô thị, các hydrocacbon và NO _xtừ xe cộ và nhà máy có thể phản ứng với nhau dưới tác động của ánh sáng mặt trời tạo nên các chất gây ô nhiễm thứ cấp formaldehydes. Các chất ô nhiễm sinh ra như vậy được gọi là chất quang hoá, có thể ảnh hưởng xấu đến sức khoẻ, phân huỷ cao su và chất dẻo.

Một số trường hợp ô nhiễm không khí làm chết nhiều người, đó là vào năm 1948, tại Donora, Pensylvania ở Mỹ, hiện tượng đối nhiệt trong nhiều ngày đã tăng nồng độ các chất gây ô nhiễm từ các nhà máy luyện thép và kẽm làm 25 người chết. Năm 1952 tại Luân Đôn, đối nhiệt xẩy ra khoảng 1 tuần làm tăng nồng độ khí H ₂SO ₄, SO _xvà bụi đã gây ra cái chết của 2500 người. Vào năm 1966, ở New York , khoảng 400 người đã chết trong những trường hợp tương tự.

Các hợp chất clorfluocacbon (CFC) là các chất gây ô nhiễm không khí có nguồn gốc nhân tạo, thải ra từ các máy lạnh, một số loại dung môi, các khí tạo bọt, các chất phun bụi mỹ phẩm hoặc sơn phun. CFC tác động xấu tới môi trường theo hai khía cạnh. Thứ nhất, giống như CO ₂, CFC gây hiệu ứng nhà kính; thứ hailà các phân tử CFC ₂có tính trơ, không hoà tan trong nước, các hạt mưa không thể kéo chúng trở lại mặt đất, nên các chất này có thể tồn tại ở tầng bình lưu của khí quyển. Tại đó, các bức xạ sóng ngắn của mặt trời phân huỷ các phân tử CFC, giải phóng Cl ₂. Chất Cl ₂phản ứng với ôzôn (O ₃) ở tầng bình lưu, tạo những lỗ thủng của tầng ôzôn vốn có chức năng bảo vệ mặt đất khỏi các tia cực tím.

Ô nhiễm không khí còn có tác động nghiêm trọng tới khí hậu, gây nên biến đổi khí hậu, tạo ra nguy cơ khôn lường cho cuộc sống con người. Do hoạt động công nghiệp tăng nhanh, gia tăng khối lượng vận tải, nồng độ CO ₂trong không khí ngày càng tăng dần, tạo ra hiệu ứng nhà kính ngày càng lớn làm cho nhiệt độ trái đất tăng cao. Với việc tăng nhiệt độ trái đất, các khối băng ở hai cực trái đất sẽ tan chảy, có thể dâng mức nước biển lên khoảng 1 - 3 m vào cuối thế kỷ này. Mặt khác nhiệt độ trái đất tăng lên thì khả năng hoà tan CO ₂của đại dương sẽ giảm xuống, một số lượng lớn CO ₂sẽ thoát vào khí quyển làm cho hiệu ứng nhà kính tăng lên gấp bội. Nếu toàn bộ các khối băng bị tan thì nước biển sẽ dâng lên từ 75 - 79 m, 1/5 đất đai toàn cầu phần lớn là vùng đông lên, đất đai phì nhiêu, kinh tế phát triển sẽ bị vùi ngập dưới đại dương.

Các chất ô nhiễm không khí gây tác động đến sức khoẻ con người

Các chất CO _x, NO _x, SO _x,H ₂SO ₄có tác động tiêu cực đến sự phát triển các loại thực vật. Khí Flo ảnh hưởng rất lớn tới cây cối, gây các bệnh về răng, xương, da và niêm mạc. Các hoá chất bảo vệ thực vật chứa Clo như DDT, lindane, thiodan; chứa phốt pho như parathion, malathion, dieldrin; các chất phóng xạ trong không khí cũng là nguồn ô nhiễm nguy hiểm đến tính mạng con người, gây ngộ độc bằng cách thấm qua da, niêm mạc, mũi, phổi và gây tổn thương hệ thần kinh và gây ảnh hưởng đến hệ thống tế bào. Ngoài ra SO ₂và H ₂SO ₄còn gây nhiều tác hại cho kim loại, vật liệu xây dựng, sơn, vải sợi, đồ nhựa, cao su, da, giấy và đồ sành sứ.

Các khí thải công nghiệp giữa thế kỷ 20 đã phá huỷ đền Parthenon ở Hy Lạp nhiều hơn sự phá huỷ của thời gian 2000 năm trước. Tượng Nữ thần Tự do ở New York (Mỹ) bị không khí ô nhiễm ăn mòn nghiêm trọng…

Các chất ô nhiễm gây tác động đến sức khoẻ con người