Tìm hiểu nguồn gốc bệnh lạ ở heo
Hiện nay, các nhà khoa học đã xác định được tác nhân gây bệnh chính là vi khuẩn có tên là liên cầu khuẩn heo: Streptococcus . Như vậy, “bệnh lạ” ở heo hoàn toàn khác với bệnh cúm gà và cũng không phải là lạ.
Từ năm 1963, các bác sĩ thú y tìm ra được một nhóm các vi khuẩn hình cầu gây ra bệnh nhiễm trùng máu, nhiễm trùng đường hô hấp và viêm màng não ở heo. Các vi khuẩn này thuộc nhóm liên cầu (Streptococcus) do đặc tính xếp thành từng chuỗi được gọi tên là Streptococcus suis (suis theo tiếng Latinh có nghĩa là heo).
Đến năm 1968, trường hợp viêm màng não do S.suis ở người lần đầu tiên được ghi nhận. Qua nhiều nghiên cứu, các nhà khoa học nhận thấy rằng bệnh nhiễm S. suis thường xảy ra ở những người có tiếp xúc với heo hoặc thịt heo sống (những người nuôi heo, giết mổ heo, bác sĩ thú y,...). Do đó, tại nước Anh, bệnh nhiễm S. suis được chính thức công nhận là một bệnh nghề nghiệp vào năm 1983.
Trên thế giới, bệnh thường gặp ở vùng có trang trại chăn nuôi heo, sử dụng thịt heo như là thức ăn chính. Tại những vùng chăn nuôi heo kiểu công nghiệp tập trung, tỉ lệ heo mang mầm bệnh cao hơn nhiều so với những vùng chăn nuôi theo kiểu riêng lẻ. Thông thường dịch bệnh ở heo xảy ra vào mùa lạnh hoặc vào thời điểm thời tiết trở lạnh đột ngột.
Trong cơ thể heo, S. suis “thường trú” tại vùng hốc mũi, họng vàđôi khi ở phổi, ở âm đạo. Thông thường heo mang vi khuẩn này trong cơ thể nhưng không có dấu hiệu bệnh. Tuy nhiên những con heo này có thể trở thành nguồn lây lan bệnh cho các con heo khác hoặc cho người. Ngoài ra, S. suis còn có thể gây bệnh cho một số loài động vật khác: chó, mèo, trâu, bò, ngựa, dê, cừu, chim…
Dưới nhiệt độ thấp, S. suis sống được rất lâu: ở 0°C tồn tại trong phân 104 ngày, trong bụi 54 ngày. Khi nhiệt độ tăng lên đến 9°C: 10 ngày trong phân và 25 ngày trong bụi. Ở 4°C, vi khuẩn sống sót đến 6 tuần trong thịt. Trong khi đó thì vi khuẩn chỉ tồn tại trong vòng 24 giờ ở nhiệt độ 25°C. Ruồi và chuột có thể là vật trung gian làm lây lan bệnh. Như vậy, S. suis có thể sống sót rất lâu ở thịt heo được giữ lạnh trong ngăn đá của tủ lạnh.
S. suis xâm nhập vào cơ thể người qua đường hô hấp hoặc qua vết trầy xướt ở da, thường gây viêm màng não (nhiễm trùng màng bao quanh não) hoặc nhiễm trùng máu và không hiếm trường hợp xảy ra cả hai. Bệnh có thể diễn tiến rất nhanh dẫn đến tử vong trong vài giờ, nhất là trong những trường hợp bệnh nhân bị hội chứng choáng nhiễm trùng.
 Tại Việt Nam, S. suis được phân lập vào nhưng năm cuối thập niên 1990. Tuy nhiên, các trường hợp nhiễm vi khuẩn này chỉ xảy ra lẻ tẻ không thành dịch lớn. Phần lớn các trường hợp vi khuẩn được tìm thấy trong dịch não tuỷ của bệnh nhân bị viêm màng não mủ.
Hàng năm có khoảng 20-30% bệnh nhân viêm màng não mủ do S.suis trên tổng số bệnh nhân viêm màng não mủ điều trị tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TPHCM. Các bệnh nhân này cư ngụ rải rác ở các tỉnh miền Đông và Tây Nam bộ, kể cả TPHCM. Hầu hết các bệnh nhân này đều thường xuyên tiếp xúc với heo sống hoặc thịt heo chưa nấu chín: chăn nuôi heo tại nhà, bán thịt heo sống, làm việc tại lò giết mổ heo… Từ khi khoa xét nghiệm bệnh viện Bệnh nhiệt đới xác định thành công S. suis trong máu và dịch não tuỷ của bệnh nhân, các bác sĩ đã và đang tiến hành nhiều công trình nghiên cứu về vi khuẩn này trong chương trình hợp tác với đơn vị nghiên cứu lâm sàng Wellcome Trust (thuộc Viện đại học Oxford – Vương quốc Anh). Mỗi bệnh nhân nhiễm liêu cầu khuẩn heo nhập viện đều được hỏi kỹ về môi sinh nơi cư ngụ, tìm các yếu tố nguy cơ… Ngoài ra, bệnh viện còn cử kỹ thuật viên đến tận nơi cư ngụ của bệnh nhân để lấy mẫu phân và phết vào họng heo mang về cấy, nhằm tìm nguồn lây bệnh. Cho đến nay, mặc dù chúng ta vẫn chưa ghi nhận sự gia tăng bất thường số lượng bệnh nhân nhiễm S. suis nhưng trước tình hình dịch bệnh diễn ra ở Trung Quốc (nơi có điều kiện khí hậu, thói quen chăn nuôi tương tự như chúng ta) và chưa có vacxin phòng ngừa bệnh cho người việc cảnh giác với dịch bệnh có thể xảy ra ở Việt Nam là cần thiết và cấp bách. Nguồn: Thuốc & Sức khoẻ, số 290,15/8/2005 |
