Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 11/09/2006 23:06 (GMT+7)

Tia vũ trụ - niềm hạnh phúc của GS Cronin

Vài nét về James Watson Cronin

James Watson Cronin sanh ngày 29/9/1931 tại Chicago, Illinois (Mỹ).

Cha ông là James Farley Cronin, nghiên cứu sinh ngôn ngữ cổ điển ở ĐH Chicago và từ 1939 là giáo sư tiếng La tinh, Hy Lạp ở ĐH Southern Methodist.

Mẹ ông là Dorothy Watson, đã gặp cha ông ở ĐH Northwestern trong một lớp tiếng Hy Lạp. 1951: Tốt nghiệp toán và vật lý ĐH Southern Methodist, Dallas, Texas.

Thành tích của ông:

- 1953: Thạc sĩ, ĐH Chicago.
- 1955: Tiến sĩ vật lý, ĐH Chicago.
- 1952-1955: Thành viên Tổ chức Khoa học quốc gia.
- 1955-1958: Nghiên cứu ở Phòng thí nghiệm quốc gia Brookhaven.
- 1958-1964: Trợ giảng vật lý, ĐH Princeton.
- 1964-1971: GS vật lý, ĐH Princeton.
- Từ 1971: GS vật lý, ĐH Chicago.
1980: Giải Nobel Vật lý (cùng Van Logsdon Fitch).

Hiện là giáo sư danh dự ĐH Chicago; người phát ngôn của Dự án Pierre Auger; thành viên Viện Khoa học quốc gia Mỹ, Viện Khoa học và Nghệ thuật Mỹ, Hội Vật lý Mỹ.

GS James W. Cronin tự coi bản thân là một trong những người may mắn và mãn nguyện nhất trên thế giới. ""Khi tôi tự hỏi những người nào hạnh phúc nhất trên Trái đất? Câu trả lời của tôi là những người không thể đợi đến khi thức giấc vào buổi sáng để trở lại công việc đang dang dở của họ ngày hôm trước"", Cronin nói.

Cronin bắt đầu quan tâm tới khoa học khi còn là sinh viên ĐH Nam Methodist (Dallas, Texas). Sau đó, ông trở lại Chicago để theo học lấy bằng tiến sĩ tại ĐH Chicago, Illinois. Năm 1955, ông tới Brookhaven với tư cách là nghiên cứu sinh. Chính tại Brookhaven, Cronin đã gặp Val L.Fitch.

Nhóm nghiên cứu Cronin - Fitch đã mô tả một hiện tượng giải thích tại sao vũ trụ của chúng ta chủ yếu là vật chất chứ không phải là sự cân bằng của vật chất và phản vật chất. Một bài báo về vấn đề này đã được công bố năm 1964. Tuy nhiên, mãi cho tới năm 1984 giới khoa học mới nhận ra tầm quan trọng của khám phá trên và Giải Nobel đã được trao cho công trình nghiên cứu này.

Cronin tiếp tục nghiên cứu về vấn đề trên cho tới năm 1971 khi công rời Princeton tới ĐH Chicago. Mối quan tâm của ông chuyển dần sang vật lý hạt. Các thí nghiệm về vật lý hạt ""thật tuyệt vời và có ý nghĩa quan trọng. Tôi muốn đo chúng với độ chính xác cao. Con người hiểu biết rất ít, tới mức tôi đã quyết định phải xây dựng một thứ gì đó. Đó chính là sự ra đời của Dự án quốc tế Auger"".

Tia vũ trụ

GS Cronin được cộng đồng khoa học thế giới rất ngưỡng mộ bởi thí nghiệm “ để đời” năm 1964 về “bất đối xứng hạt và phản hạt K-mezon trung hòa”, một phát hiện đã đem lại cho ông Giải Nobel Vật lý năm 1980.

Hiện tại ông Cronin đang lãnh đạo Pierre Auger - một dự án tầm cỡ thế giới nhằm tìm kiếm nguồn gốc của các tia vũ trụ (cosmic rays) năng lượng cao nhất. Dự án hiện có sự hợp tác của hơn 250 nhà khoa học trên khắp thế giới, trong đó có Việt Nam. Website của Dự án Pierre Auger là www.auger.org.

Mong muốn làm sáng tỏ những bí ẩn của các tia vũ trụ đã thúc đẩy nhà vật lý hiện đã 75 tuổi này, chu du vòng quanh thế giới để thuyết phục 18 quốc gia và một nhóm nhà khoa học tham gia vào dự án xây dựng các đài quan sát trị giá 150 triệu đôla tại Argentina và hạt Millard (bang Utah, Mỹ).

Theo thiết kế của Dự án Auger, chỉ có một đài quan sát chưa đủ mà phải có hai đài ở hai đầu Trái đất vì cần phải theo dõi cùng lúc toàn bộ bầu trời. Trong trường hợp đối xứng nhất thì phải đặt Đài thiên văn ở hai cực Trái đất.

Tuy nhiên, phương án thực tế là chọn một địa điểm ở Nam bán cầu và một điểm tại Bắc bán cầu. Cuối cùng, cao nguyên ở Argentina và bang Utah ở Mỹ đã được lựa chọn.

Từ năm 1998 tới nay, đã có khoảng trên 400 trạm được lắp đặt tại Đài quan sát phía Nam và hai trạm mắt ruồi. Chỉ cần có 30 trạm đầu tiên vận hành, người ta đã bắt đầu thử đo các mưa rào khí quyển diện rộng. Năm 2003 đánh dấu bước ngoặt khi Dự án Auger đạt quy mô rộng lớn hơn các dự án khác và từ đó bắt đầu cung cấp những số liệu khoa học mới mẻ về các tia năng lượng cao nhất.

Dự định trong hai - ba năm tới, toàn bộ các trạm ở Nam bán cầu sẽ được lắp đặt xong và trạm ở Bắc Mỹ cũng sẽ được khởi công xây dựng.

Theo dữ liệu cập nhật mới nhất, hiện đã có vài chục số liệu đo về mức năng lượng rất cao, trên 1019eV. Đặc biệt là trong tháng 5/2004, các máy dò đã dò được mức năng lượng 1020eV - mục tiêu của Auger. Các hạt tia vũ trụ càng ở mức năng lượng cao thì số lượng càng ít.

Có một giả thuyết là sau mức 1019eV và 1020eV, phổ này sẽ bị cắt mất, tức là hầu như không còn hạt năng lượng cao hơn.

Tuy nhiên, trong mấy chục năm nay, giới khoa học vẫn đo được một số hạt song độ tin cậy không cao. mục tiêu của Dự án Auger là xác định có phải phổ của tia vũ trụ đến đó là hết hay không...

Đài Auger sẽ có tổng cộng 1.600 bình nước. Mỗi bình chứa 14.000 lít nước là một trạm dò hạt với đường kính 3,6m và cao 1,2m. Nó hoàn toàn tối đen bên trong, ngoại trừ khi các hạt năng lượng đi qua. Khi các hạt có điện tích (như muon, electron hoặc hadron) bay xuyên qua trạm dò với vận tốc nhanh hơn ánh sáng trong môi trường nước, chúng sẽ phát quần sáng Cherenkov có định hướng. Lượng ánh sáng đó được đo bằng ba ống nhân quang có đường kính 25cm bên trên trạm dò quy tụ và truyền tín hiệu về bộ xử lý.

Một trận mưa sẽ làm bùng nổ ánh sáng đồng thời ở năm bình hoặc nhiều hơn. Lượng ánh sáng dò được tiết lộ năng lượng của tia vũ trụ sơ cấp. Sự khác biệt nhỏ về số lần dò tại nhiều vị trí bình quyết định hướng tới của tia vũ trụ so với mặt phẳng Trái đất.


Nguồn: khoahoc.com.vn 11/8/2006

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.