Thuốc chống ôxy hóa có khả năng ngăn ngừa lão suy?

Lão suy - hệ quả tất yếu của quá trình tiến hóa

Như chúng ta biết, tất cả mọi hoạt động sống đều không thể tách rời năng lượng. Trung tâm cung cấp năng lượng trong tế bào là tổ chức có tên là “tuyến lạp thể” (chondrisome). Tại đây, trải qua hàng loạt các quá trình trao đổi chất, thức ăn được chuyển hóa thành năng lượng, để cung cấp cho các hoạt động của cơ thể. Nhưng trong quá trình chuyển hóa đó, một số nguyên tử ôxy bị mất đi một điện tử và trở thành các “gốc tự do” - một loại phần tử nhỏ có hoạt tính hóa học rất cao. Các gốc tự do chỉ tồn tại trong một thời gian cực ngắn - khoảng một phần triệu giây, thế nhưng chúng lại rất dễ bị các DNA hấp thụ. Khi hóa hợp với các gốc tự do, DNA dễ bị tổn thương và gây nên những đột biến gien.

Gốc tự do không phải là nguyên nhân duy nhất, còn có rất nhiều nguyên nhân khác gây nên những đột biến về gien di truyền, nhưng gốc tự do là sản phẩm của quá trình trao đổi chất, được sản sinh ra một cách liên tục và sự có mặt của chúng là một điều không thể tránh khỏi. Các gốc tự do trong cơ thể con người, giống như những con cá mập ngoài biển cả, chúng phá hoại các DNA, màng tế bào, các mô, làm suy giảm chức năng của các cơ quan nội tạng; hủy hoại sức khỏe, dẫn đến lão suy và tử vong. Theo số liệu thống kê, hằng ngày mỗi một phân tử DNA trong tế bào của cơ thể phải chịu đến hàng vạn đợt tấn công của các gốc tự do.

Trước sự tấn công mãnh liệt như vậy, chúng ta vẫn tồn tại được là nhờ 2 hệ thống phòng vệ. Thứ nhất, trong cơ thể có những phần tử, có thể xem như những thứ “thuốc thanh trừ gốc tự do”. Chúng đảm nhiệm việc phong tỏa, biến các gốc tự do thành những phần tử trung hòa - mất hoạt tính và không còn khả năng phá hoại. Thứ hai là “hệ thống tu sửa”, còn quan trọng hơn, có khả năng sửa chữa và khôi phục đến trên 99% những đột biến, do các gốc tự do gây nên.

Vì sao không xuất hiện một cơ chế có khả năng tiêu trừ triệt để (100%) những đột biến do các gốc tự do gây nên? Đó là vì, đột biến vẫn là nguồn gốc của sự tiến hóa. Nếu như mọi đột biến đều được tu phục (sửa chữa và khôi phục), thì quá trình tiến hóa của sinh vật sẽ bị ngừng lại. Tuy phần lớn các đột biến đều là có hại, nhưng trong những điều kiện đặc định, một số loại đột biến nào đó lại có tính ưu việt về mặt sinh tồn. Vì vậy, trong điều kiện môi trường không ngừng biến đổi, sự sinh tồn và phát triển của sinh vật không thể tách rời sự đột biến. Sự thiếu hoàn chỉnh trong cơ chế tu phục đột biến (nguyên nhân dẫn tới lão suy và tử vong), chính là cái giá mà mỗi sinh vật đều phải trả cho sự sinh tồn.

Chính khả năng sửa chữa gần như hoàn chỉnh - đồng thời không hoàn toàn hoàn chỉnh, của cơ chế tu phục đột biến đó đã gợi mở cho chúng ta một điều sâu sắc về sự lão suy: Chính vì đã gần như hoàn chỉnh, cho nên rất khó có thể cải tiến thêm. Chính vì không hoàn chỉnh, cho nên sự lão suy là quá trình không tránh khỏi.

Cơ chế tác dụng của thuốc chống lão suy

Những người cổ xúy cho các sản phẩm đó tuyên bố rằng, một khi được hấp thụ vào tế bào, chúng sẽ đảm đương công việc của những “người quét rác” - chuyên dọn dẹp các gốc tự do, khiến cho DNA đỡ bị tổn hại do những trận công kích của các gốc tự do. Cho dù các loại thuốc đó thực sự có khả năng thanh trừ một bộ phận nhất định các gốc tự do bên trong cơ thể, thì chúng vẫn không thể phát huy được hiệu quả một cách rõ ràng. Vượt qua được cái ngưỡng 99% cố hữu là điều khó có thể thực hiện, bộ phận gốc tự do còn lại vẫn tiếp tục phá hủy DNA, dẫn đến lão suy.

Mặt khác, nếu như các loại thuốc chống ôxy hóa nói trên có khả năng làm cho số lượng gốc tự do giảm xuống thấp hơn ngưỡng đó, thì đó lại là một việc có hại nhiều hơn có lợi.

Gốc tự do không phải là một thứ chỉ chuyên phá hoại. Ngược lại, chúng còn tham gia vào hàng loạt các quá trình hoạt động sống hết sức quan trọng. Ví dụ: truyền thông tin giữa các tế bào, điều chỉnh quá trình sản sinh và tiêu vong của các tế bào (nếu như bị rối loạn, sẽ thành ung thư), các phản ứng miễn dịch... Nếu như gốc tự do không tồn tại hoặc là quá ít, các hoạt động sinh mệnh sẽ bị đình chỉ. Chính vì vậy, nếu như các loại thuốc chống ôxy hóa và thanh trừ gốc tự do thực sự phát huy đầy đủ tác dụng, thì ngược lại các hoạt động sinh lý bình thường của cơ thể sẽ bị phá hủy. Như vậy có thể thấy, ngăn chặn quá trình lão suy bằng các loại thuốc chống ôxy hóa không thể là giải pháp có kết quả được.

Một phương pháp đáng tin cậy hơn là hoàn thiện chức năng sửa chữa các đột biến gien. Cho đến nay, các nghiên cứu theo hướng này vẫn còn đang ở trong giai đoạn mò mẫm, mới chỉ có một vài kết quả lẻ tẻ. Các nhà nghiên cứu ở Đại học Chicago (Mỹ) phát hiện thấy rằng, hợp chất WR-272 có tác dụng làm giảm bớt tác hại của các chất đồng vị phóng xạ và ngăn ngừa các đột biến gien, nhờ khả năng kéo dài chu kỳ sống của các tế bào, khiến các cơ chế sửa chữa có đủ thời gian để phát hiện và tu sửa những tổn hại do đột biến gây nên. Ban đầu, chất WR-272 được nghiên cứu với mục đích làm giảm bớt tác hại của các chất phóng xạ, khi bệnh nhân ung thư phải tiến hành điều trị bằng phóng xạ. Nhưng các thử nghiệm trên động vật thí nghiệm cho thấy thêm là, chất WR-272 còn có khả năng chống lão suy. Tuy nhiên, đối với con người, WR-272 có tác dụng tương tự như vậy hay không hiện còn chưa rõ.

Tóm lại, lão suy vẫn là một “sản phẩm phụ” không thể tránh khỏi của sự sống. Để có thể cung cấp năng lượng cho hoạt động sinh mệnh, cơ thể cũng đồng thời phải tạo ra một cơ chế hủy hoại sinh mệnh.

Một ngày nào đó trong tương lai, có thể con người sẽ tìm ra được loại “thần dược” có khả năng ngăn chặn lão suy. Hiện tại, viễn cảnh đó còn rất mù mịt. Những loại thuốc được gọi là có khả năng chống lão suy bán trên thị trường hiện nay thực ra chỉ có tác dụng an ủi về mặt tâm lý. Vì vậy, bỏ tiền ra mua những loại thuốc an ủi như vậy không bằng xây dựng cho mình một thái độ đúng đắn đối với lão suy.

Nguồn: SK&ĐS 5/1/2006