Thiếu máu cơ tim âm thầm ở người đái tháo đường týp II

Thật vậy! Y văn cho biết: thống kê ghi nhận hơn 30% nhồi máu cơ tim là lặng lẽ, ở bệnh nhân đái tháo đường, nguy cơ này cao hơn đến 6 – 7 lần. Trong bệnh này nhồi máu cơ tim có thể không điển hình, xảy đến bằng cơn khó thở, mất cân bằng đường huyết cấp, rối loạn tiêu hóa, giảm huyết áp động mạch, tình trạng lẫn tâm thần hay tai biến mạch máu não thoáng qua.

Thông lệ được khuyên bệnh nhân đái tháo đường ghi điện tim mỗi năm một lần; ở một số lớn người bệnh có điện tâm đồ bình thường, nếu khám nghiệm cận lâm sàng cao hơn, phát hiện ra dấu hiệu có thể đưa đến thiếu máu cơ tim âm thầm.

Có mấy loại?

Có 3 loại, theo sắp xếp quốc tế:

Týp 1: thiếu máu cơ tim âm thầm ở bệnh nhân hoàn toàn không dấu hiệu, không tiền sử nhồi máu cơ tim hay đau thắt ngực.

Týp 2: thiếu máu cơ tim âm thầm ở bệnh nhân không triệu chứng, có tiền sử nhồi máu cơ tim;

Týp 3: thiếu máu cơ tim âm thầm ở bệnh nhân đau thắt ngực, mà lại cũng có những giai đoạn thiếu máu cơ tim âm thầm.

Trong thực tiễn, lưu ý đến týp nào để khám nghiệm tìm khả năng xảy đến thiếu máu cơ tim âm thầm?

Trong đa số công trình nghiên cứu người ta lấy số bệnh nhân đái tháo đường có các yếu tố nguy cơ kinh điển: nghiện thuốc lá, loạn lipid huyết, cao huyết áp, tiền sử gia đình có người bị tai biến tim mạch tuổi dưới 60… Kết quả chung không đạt yêu cầu do có khó khăn để thực hiện vài nghiệm pháp phát hiện đắt tiền mà sinh lợi của kết quả lại kém.

Ở Pháp, hai hội khoa học đái tháo đường và tim mạch có đồng công bố việc phát hiện thiếu máu cơ tim âm thầm trong năm tình huống như sau (La Revue du Praticien, 7 – 2 – 2005).

1/ Bệnh động mạch ngoại biên – Vữa động mạch cảnh hoặc có protein niệu.

2/ Vi albumin niệu và >= 2 yếu tố nguy cơ tim mạch kinh điển.

3/ Bệnh nhân trên 45 tuổi, khi lao động chân tay trở lại sau tai biến tim mạch.

4/ Đái tháo đường týp I, trên 45 tuổi, hoặc thời gian bệnh trên 15 năm với >= 2 yếu tố nguy cơ tim mạch kinh điển.

5/ Đái tháo đường týp II, trên 60 tuổi, hoặc thời gian bệnh trên 10 năm với >= 2 yếu tố nguy cơ tim mạch kinh điển.

Để trả lời câu hỏi trên: Trong thực tiễn lâm sàng, được khuyên tìm thiếu máu cơ tim âm thầm ở bệnh nhân đái tháo đường týp II có ít nữa 2 yếu tố nguy cơ tim mạch kinh điển, tuổi trên 60 hoặc bị bệnh đái tháo đường biết được ít lắm là 10 năm.

Cụ thể là như thế nào?

Mục tiêu đầu tiên là phát hiện thiếu máu cơ tim âm thầm. Ghi điện tim thông thường là đương nhiên. Có thể bắt gặp một sóng Q của hoại tử, một sóng T của thiếu máu cục bộ dưới màng ngoài tim, một rối loạn dẫn truyền trong thất, hoặc dị thường tái phân cực gợi ý thất trái có dày hơn ít nhiều. Trong tất cả các trường hợp trên có chỉ định thực hiện thăm dò bổ sung về tim, để đánh giá nguy cơ ở tim. Thật vậy, trong các công trình theo dõi người bệnh trong vòng ba năm, trong năm đầu, nếu có thiếu máu âm thầm cơ tim kèm theo các trường hợp bất thường trên điện tim vừa kể, rất thường có xảy ra những sự biến nghiêm trọng: nhồi máu cơ tim, loạn nhịp nặng, can thiệp để tái phân bổ mạch vành. Do đó, có trường phái cho rằng, thiếu máu cơ tim âm thầm týp I giúp đánh giá rõ hơn nguy cơ tim của bệnh đái tháo đường.

Thực hiện thăm dò bổ sung như thế nào?

Bắt đầu bằng nghiệm pháp gắng sức, bệnh lý phải “tẩy trang”, tức ngưng những thuốc có khả năng âm hóa nghiệm pháp: chẹn beta, ức chế canxi, dẫn xuất nito hay molsidomin (Corvasal). Nghiệm pháp gắng sức có đủ khả năng đoán nhận nếu được thực hiện tối đa, tức tần số tim vượt 85% tần số tim tối đa lý thuyết (tần số tim tối đa lý thuyết = 220 – tuổi). Ưu điểm của nghiệm pháp này là rẻ tiền, có giá trị chẩn đoán trước được tốt sự biến nghiêm trọng ở tim. Thật vậy, thống kê cho biết ở bệnh nhân đái tháo đường có nghiệm pháp âm tính, một sự cố nặng ở tim chỉ xảy ra trong 4% trường hợp trong vòng 3 năm.

Trong trường hợp nghiệm pháp dương tính yếu trên ngưỡng 75 watt, trường hợp kết quả không rõ ràng, trường hợp âm tính dưới tối đa xa, hoặc giả bệnh nhân không thích nghi hay điện tim có bloc nhánh trái hoàn toàn… ở các nơi có phương tiện người ta áp dụng phương pháp cao hơn: chụp lấp lánh cơ tim, siêu âm tim trong stress bằng thuốc dobutamin (amin gây giống thần kinh giao cảm).

Nếu phát hiện dấu hiệu thiếu máu cơ tim âm thầm, chỉ bằng kết quả chụp X quang hệ mạch vành là xác định chẩn đoán.

Còn ở ta Thầy thực hiện như thế nào?

Với nghiệm pháp gắng sức, Thầy cũng nhờ trung tâm ấy với phương pháp hiện đại khác đánh giá tình trạng xơ vữa hệ mạch vành và kết luận được tỷ lệ phần trăm khả năng xảy ra sự biến nghiêm trọng. Khi có kết quả, sau khi giải thích cho người bệnh, hướng đến khoa tim mạch.

Nói gì với người bệnh?

Tỷ lệ tử vong cao, nguyên nhân do mạch vành trong bệnh đái tháo đường, bắt buộc phát hiện thiếu máu cơ tim âm thầm ở bệnh nhân có yếu tố nguy cơ tim mạch, cần được theo dõi cùng với ba yếu tố kinh điển của bệnh: đường, mỡ, huyết áp. Vì lẽ, thiếu máu cơ tim âm thầm là yếu tố tiên lượng xấu, tùy thuộc chủ yếu sự có mặt của hẹp mạch vành.

Kết quả chung như thế nào?

Tùy từng trường hợp: ở ta quan niệm sống chết, bệnh tật tùy thuộc nhiều yếu tố khác biệt nhau rất xa ở từng người.