Thi sỹ Tản Đà vịnh Lý Chiêu Hoàng

Thật chẳng may, vì Thân mẫu là Trần Thị Dung Hoàng Hậu nhà Lý cũng trở thành Linh từ Mẫu Quốc, sau khi "tái hôn" với thái sư Trần Thủ Độ. Ông vốn là "em họ" của bà. Nhưng 10 năm sau, Hoàng Hậu Lý Chiêu Hoàng vẫn chưa có con để nối dõi nhà Trần. "Bố dượng" là Thái sư Trần Thủ Độ, dùng uy quyền đã ép Trần Thái Tông bỏ Hoàng hậu Lý Chiêu Hoàng để lấy chị vợ là Thuận Thiên khi đó là chị dâu ruột của Vua làm vợ, giữa lúc Thuận Thiên đang có mang. Chiêu Hoàng hậu bị giáng xuống làm "công chúa" và gần 20 năm sống một mình trong chốn thâm cung hưu quạnh, khổ đau, buồn tủi.

Song cũng là lẽ công bằng, khi Chiêu Hoàng vào tuổi 40 được chồng cũ là Vua Trần Thái Tông "hạ chiếu" gả bà cho một Tướng Công có công lớn phò Vua đánh thắng quân Nguyên Mông xâm lược Đại Việt lần thứ nhất giữa thế kỷ XIII, Chiêu Hoàng đã sinh được 2 người con. Cuộc đời của bà kết thúc có hậu, 20 năm sau, tức năm 1278, bà đã về cõi vĩnh hằng ở tuổi 60.

Cuộc đời của Nữ vương, 3 chìm, 7 nổi. Sau khi từ trần, Lý Chiêu Hoàng vẫn lại bị dư luận đường thời khinh rẻ và có những chỉ trích không khách quan, thiếu thiện chí theo quan niệm của Nho giáo, vu cho bà là "đứa con bất hiếu", làm "mất đi" cả một Vương triều, dè bửu bà lấy tướng Lê Trần là một việc xấu xa, không bằng loài cầm thú...

Thương cảm trước số phận bi hùng, cuộc đời lận đận của Nữ vương, lúc sinh thời, thi sỹ Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu ở thế kỷ XX đã viết một bài thơ thất ngôn bát cú, như một lời "hoài cảm" sự hưng vong của triều Lý, luyến tiếc một thời đại huy hoàng, từng tồn tại 216 năm.

Vịnh Lý Chiêu Hoàng

Quả núi Tiên Sơn có nhớ công,

Mà em đem nước để theo chồng!

Ấy ai khôn khéo tài dan díu,

Những chuyện huê tình có biết không?

Một gốc mận già thôi cũng phải

Hai trăm năm lẻ thế là xong!

Hỏi thăm sư cụ Chùa Chân Giáo,

Khách khứa nhà ai áo mũ đông?

Bài thơ của thi sỹ còn là lời cảm thông sâu sắc với thân phận, cuộc đời của Nữ vương trong buổi hoàng hôn của triều Lý, trước sự thịnh suy trong dòng chảy của thời gian luôn biến động, cũng là để mọi người nhớ về nhân vật đặc biệt, độc đáo cách nay gần 800 năm, từng là công chúa, rồi Thái Tử, Nữ Hoàng triều Lý, Hoàng hậu đầu tiên của nhà Trần, Công chúa nhà Trần, cuối cùng là Phu nhân của một vị tướng, trải qua 6 chức phận, trọng một đời 60 năm.