Thay đổi quan niệm về thuốc trừ sâu

Thảo mộc trừ ốc bươu vàng

Có 100.000 – 300.000ha diện tích trồng lúa sạ các tỉnh phía Nam bị nhiễm ốc bươu vàng cần phòng trừ hàng năm – đây là kết quả điều tra trực tiếp của các nhà khoa học của Viện Bảo vệ thực vật (thuộc Viện Khoa học nông nghiệp Việt Nam) tại 18 tỉnh đại diện. TS Nguyễn Trường Thành, Trưởng bộ môn Thuốc – Cỏ dại và Môi trường, cho biết nhiều quốc gia cũng bị ốc bươu vàng gây hại nhưng đến nay vẫn chư­a tìm ra đư­ợc biện pháp diệt trừ triệt để. Khảo sát tận nhà dân thì nhà khoa học phát hiện: các biện pháp chủ yếu vẫn là thu bắt ốc và trứng, dùng ốc cho vịt ăn và nuôi cá, đặt các lưới chắn kim loại hoặc phên chắn, đào mương bẫy ốc. Còn một loại thuốc trừ sâu đặc dụng để diệt trừ ốc bươu vàng hiệu quả cao, ít độc với cá và đủ rẻ để nông dân chấp nhận sử dụng trên diện rộng thì chưa có. Sự hoành hành của loài sinh vật ngoại lai ấy đã thôi thúc các nhà khoa học vào cuộc. Mất năm năm, qua hàng trăm lần thí nghiệm, với hàng trăm loại thảo mộc, 40 loại chế phẩm trừ ốc bươu vàng ra đời. Trong đó, có 15 loại có hiệu lực cao từ 50% trở lên, nh­ư: cây thàn mát, mác vắt, sở, cau, sui...

Khi chế phẩm trừ ốc bươu vàng được dùng thử nghiệm trên những thửa ruộng đầu tiên, đa số đã mang lại hiệu lực rõ rệt, đặc biệt tác dụng nhanh trong ba ngày đầu, trong khi cá vẫn sống khoẻ. Các chế phẩm diệt ốc bươu vàng như Tictack 13.2 BR và Bourbo 8.3 BR (chủ yếu từ cây sở, trẩu, chè) hiện đã được gia công và ứng dụng tại Bắc Giang, Bắc Ninh, Đồng Tháp, Đồng Nai và xuất khẩu 20 tấn sang Đài Loan. Còn chế phẩm ECLINTON 4W P (cây thơm ổi, còn gọi hoa ngũ sắc) được ứng dụng tại NamĐịnh, Thái Bình và một số tỉnh Đông Nam bộ với số lượng hàng chục tấn. Người dân có thể trộn chế phẩm này cùng với phân bón, cát để rắc lên. Giá của mỗi gói chế phẩm (tác dụng trong phạm vi hai sào Bắc bộ) chỉ 10.000 – 12.000 đồng, ốc bươu vàng chết sau một ngày rắc.

Diệt mọt, xua sâu bằng lá và hạt neem

Hạt neem dùng để chiết xuất chế phẩm sinh học trừ sâu hại.

“Nhiều người bảo họ cứ nhìn thấy tôi là thấy neem, nên gọi tôi là “tiến sĩ neem”. Tôi thì mỗi khi vào Ninh Thuận, thấy rừng neem xanh mát, mênh mông là thấy lòng mình ấm áp, xốn xang lắm. Nếu có 20 tỉ đồng trong tay, tôi sẽ xây dựng một nhà máy thuốc trừ sâu sinh học từ các loài thảo mộc” – vừa giới thiệu chế phẩm sinh học từ lá và hạt cây neem, TS Thành hồ hởi nói. Gắn bó với nghề nông nhiều năm nay, ông hiểu người nông dân cần gì, thiếu gì. Loại thuốc trừ sâu sinh học từ cây neem ra đời sau những lần mắt thấy tai nghe khi tiếp xúc người nông dân, từ chuyện nông sản sau thu hoạch của họ bị mọt phá, đến chuyện những vườn rau màu, cây trái bị sâu hại.

Từ các hạt và lá cây neem thu hoạch từ Ninh Thuận, qua các máy ép và lọc dầu, ông cùng các nhà khoa học của viện Bảo vệ thực vật đã thu được 35,8 lít dầu neem tự nhiên và 60,5kg bánh neem/100kg nhân hạt. Hàm lượng azadirachtin có mật độ cao trong dầu neem là cơ sở chính để tạo ra tám loại tiền chế phẩm có khả năng xua đuổi mọt hại kho trong vòng bảy ngày đầu, đạt hiệu quả lên tới 87%. Chưa dừng lại ở đó, từ ba tiền chế phẩm có triển vọng nhất, các nhà khoa học đã bổ sung các phụ gia tạo dạng thành công ba loại chế phẩm mới, trừ mọt kho trên 90%. “Người dân có thể phun hoặc quét phía ngoài bao bảo quản ngũ cốc. Ngoài ra, phun trừ diệt mọt trực tiếp để đạt hiệu lực 100% khi vệ sinh nhà kho, khi đổ ngũ cốc trong thùng lớn. Các chế phẩm này rất an toàn với môi trường, sau hai tuần xử lý đã không còn tồn dư hoạt chất trong nông sản kể cả khi phun trực tiếp”, TS Thành khẳng định. Hiện bốn tỉnh Hoà Bình, Điện Biên, Hà Giang, Ninh Thuận đã thử nghiệm chế phẩm này với mô hình 1 – 3 tấn lương thực, hiệu quả trừ mọt trên ngũ cốc đạt 80% sau sáu tháng.

Không chỉ trừ mọt kho, từ dầu neem tự nhiên các nhà khoa học còn cho ra đời chế phẩm Elincol 12 ME, có khả năng loại sâu chích hút hại chè, sâu cuốn lá lúa, nhện đỏ hại cam… Được biết, hiện đã có 20 tấn chế phẩm này được xuất kho. Các dạng phân bón chức năng từ bánh neem còn giúp trừ tuyến trùng sâu hại trong đất. “Nền công nghiệp neem Ấn Độ đã giúp dân Ấn thoát nghèo. Nhiều nước muốn trồng neem như mình mà không trồng được, trong khi chúng ta có nhưng nếu không thu mua quả, người dân sẽ chặt cây đi thì phí lắm. Khi chưa có ngay chiến lược lâu dài thì mình có thể động viên nông dân qua các chương trình khuyến nông. Việc nông dân có thể tự trồng neem, tự giã hạt neem đem phun vừa tiết kiệm chi phí thuốc hoá học, lại rất an toàn”, TS Thành nói.