Thắc mắc liên quan đến béo phì

- Lượng mỡ trong cơ thể ở nam giới và nữ giới có khác nhau không?

- Cơ thể phái nữ lượng mỡ nhiều hơn phái nam, chiếm 18-25% trọng lượng, ở phái nam chỉ chiếm 10-15%. Cơ thể nữ giới nặng 60kg có khoảng 11-15kg mỡ, trong khi đó nam giới cùng cân nặng chỉ có 6-9kg.

- Có yếu tố nội tại cơ thể tác động đến tình trạng tích lũy mỡ không?

- Một số nội tiết tố có tác dụng ức chế sự tiêu mỡ: insulin, adenosin, prostaglandin. Khi ăn nhiều chất đường, lượng đường trong máu cao, insulin được tuỵ tạng tiết ra điều hoà đường huyết, đồng thời cũng hạn chế sự tiêu mỡ. Vì thế, để tránh béo phì, không nên ăn thức ăn có chỉ số đường huyết cao. Ngược lại, các hormon tuyến giáp trạng, hormon tuyến cận giáp, chất cafein và theophyllin có tác dụng kích thích sự tiêu mỡ.

- Tôi nặng 70kg, đã tập thể dục (chạy bộ và bơi lội), giảm được 10kg. Hiện nay vẫn tập thể dục thường xuyên, ăn uống bình thường như trước đây, sao lại bắt đầu tăng cân?

- Đây là hiện tượng tăng cân trở lại ở người béo phì đã giảm cân. Một số người béo phì sau khi tập luyện thể dục, giảm được khoảng 10kg, có chế độ ăn bình thường giống như trước khi giảm cân thì bị tăng cân trở lại. Nguyên nhân: Sự tiêu thụ năng lượng ở người gồm các khâu: năng lượng để duy trì sự sống (cơ tim, cơ hô hấp vẫn hoạt động khi ngủ, nghỉ ngơi; duy trì thân nhiệt…) và năng lượng để hoạt động chân tay và trí óc khi làm việc. Người béo phì có trọng lượng dư, trọng lượng dư này cũng đòi hỏi một số năng lượng cần thiết cho sự chuyển hoá cơ bản để duy trì sự sống. ngay cả khi sinh hoạt, di chuyển, người béo phì cũng phải tiêu thụ thêm một số năng lượng dể vận chuyển khối thịt mỡ dư thừa này. Khi đã giảm cân thì sự tiêu hao năng lượng dành cho số cân thừa không còn nữa. Nghĩa là nhu cầu tiêu hao năng lượng hàng ngày của người béo phì đã sụt cân ít hơn lúc chưa sụt cân, nếu chế độ ăn giống như lúc chưa sụt cân sẽ là dư năng lượng, năng lượng dư sẽ tích luỹ nên tăng cân trở lại. Do đó, để duy trì số cân đã giảm, chế độ ăn lúc này phải thấp hơn chế độ ăn trước đó.

- Tại sao khi bị stress, có người béo hơn, có người gầy đi?

- Ảnh hưởng của stress tới việc ăn uống thể hiện ở mỗi người mỗi khác. Phần lớn trường hợp, stress làm cho lượng adrenalin trong máu tăng cao. Chất adrenalin lại có tác dụng huy động các chất dự trữ mỡ, biến chúng thành năng lượng. Do đó, cảm giác đói giảm đi vì nhu cầu ăn để cung cấp năng lượng cho cơ thể không còn nữa. Tuy nhiên, một số thức ăn (thường là chất béo và chất đường) có tác dụng kích thích cơ thể tiết ra endorphin (giống như morphin) làm cơ thể sảng khoái, dễ chịu. Do đó, trong thời gian bị stress, cơ thể có xu hướng muốn nạp vào những thực phẩm loại này. Như vậy, sau một thời gian bị stress, những người ưa ăn món ngọt, béo sẽ tăng cân; ngược lại, những người thích ăn món mặn thường chán ăn và có biểu hiện bồn chồn, lo lắng.

- Béo phì có ảnh hưởng tới chu kỳ kinh nguyệt và khả năng sinh sản của phụ nữ không?

- Chukỳ kinh nguyệt ở phụ nữ béo phì thường không đều, hiếm khi rụng trứng. Nguyên nhân: do testosteron tăng cao, kích thích mọc lông, râu; gi tăng quá mức các nội tiết tố thượng thận nhưng loại protein có chức năng giúp trứng di chuyển xuống tử cung lại giảm. Việc giảm cân ở phụ nữ béo phì cũng tăng khả năng làm mẹ của họ.

- Tại sao người béo phì hay bị đau khớp gối?

- Ảnh hưởng của béo phì đến bộ xương: Lớp mỡ bao quanh da có tác dụng như lớp đệm bảo vệ các khớp và xương. Tuy nhiên, béo phì cũng gây những tác hại lên xương và khớp: khi đứng, hai chân người béo phì không được thẳng, các khớp xương đầu gối thường bị lệch do lớp cơ và và mỡ ở hai đùi trong dày lên, đẩy xương đùi khuỳnh ra hai bên. Hơn nữa, trọng lượng quá nặng đè lên khớp gối sẽ gây thoái hoá khớp. Do đó, người béo phì có khả năng bị viêm, thoái hoá khớp gối gấp 3 lần người có trọng lượng bình thường.

- Béo phì có ảnh hưởng đến bộ máy hô hấp không?

- Sự tích tụ mỡ ở vùng cơ hoành, các xương sườn và bụng làm sự giãn nở lồng ngực khó khăn. Sức căng của thành ngực khó khăn làm cho sự tiêu hao năng lượng khi thở tăng lên 30%. Lồng ngực co giãn khó nên dung tích khí thở ra và hít vào đều giảm, dẫn tới giảm oxy trong máu, làm cho người béo phì có khuynh hướng thở nhanh hơn để bù trừ. Tình trạng rối loạn hô hấp nặng do béo phì gây ra một hội chứng, thường xảy ra ở nam giới tuổi trung bình. Đây là trạng thái ngủ gà lúc ban ngày, đôi khi kèm những cơn ngừng thở vài giây. Đêm ngủ không yên, có lúc ngáy ầm ĩ, tiếp theo là ngừng thở, có khi ngừng thở đến 300 lần một đêm, có thể gây đột tử. Ngủ gà là do tình trạng giảm thông khí mạn tính, giảm oxy mô và tăng thán khí trong máu thứ phát do cơ hô hấp phải làm việc quá sức để kéo dãn lồng ngực của người bị béo phì, cộng với tình trạng mất ngủ trong đêm. Nếu không được điều trị, sẽ diễn tiến đến suy hô hấp mạn và rối loạn nhịp tim trong những cơn ngừng thở.