Tây Nguyên: Giải pháp bảo tồn men rượu cần

Nhìn cái dáng đứng của những con người làm men lúc cúi, lúc ngửa, những đôi tay chai sần theo nhịp chày gỗđổ bao mô hôi và công sức mới làm ra được những cái bánh men để làm ra rượu Cần. Ngặt nỗi trên thị trường hiện nay chưa có máy nghiền nào nghiền được nguyên liệu làm từ gạo và vỏ cây đã ngâm ủthành bột mịn để vo lại làm thành một bánh men, gọi là men rượu Cần. Từ thực tế đó đãthôi thúc ôngcó ý tưởng thiết kế một cái máy để giã được nguyên liệu thay cho sức lao động của người dân địa phương.

Có ý tưởng rồi, ông Đinh Nhiêutìm đến các xưởng cơ khí thị xã Ayun Pa đặt làm máy nhưng chỉ nhận được cái lắc đầu. Bao đêm trăn trở, ông quyết tâmtựlàm ra chiếc máy và đặt tên là “máy giã vật liệu làm men rượu cần”. Ông nói bắt đầu từ tháng 6-2010, đến cuối tháng 11-2010 thì hoàn thành. Suốt thời gian ấy, cứ sau giờ hành chính ông lại lôi vật liệu ra đo, cắt, hàn, chạy thử không được; rồi phá bỏ để đo, cắt, hàn lại không biết bao nhiêu lần. Cứ thế đến ngày cái máy hoàn thành ông mới biết mình đã tiêu hết 40 triệu đồng, mặc dùsau tính toán lại thìtổng số tiền vật liệu của cái máy hiện tại chỉ tốn5triệu đồng.

Máy giã vật liệu làm men rượu Cần của Đinh Nhiêu được sử dụng nguyên, vật liệu sẵn có tại địa phương, được cấu tạo: 01 động cơ điện; bộ truyền tải bằng dây cô roa; trục quay; 01 buly; 01 đĩa quay. Trên đĩa quay gắn 01 tay quay và 01 thanh truyền; giữa thanh truyền được thiết kế một đoạn lò xo (tận dụng phuộc nhún của xe hon đa cũ); phía dưới thanh truyền được gắn một đầu chày làm bằng gỗ; 01 cối đá; khung máy được làm bằng sắt. Trên khung có lắp 02 ổ bi đỡ trục truyền động. Khi máy hoạt động, động cơ hoạt động truyền chuyển động quay lên trục thông qua buly và trục quay làm cho đĩa quay dẫn đến tay quay và thanh truyền chuyển động quay tạo sự chuyển động lên xuống của chày.

Mỗi mẻ gồm 02 kg gạo cộng với vỏ cây vừa đủ, máy giã trong 10 phút tạo được nguyên liệu làm thành một bánh men để vo làm nhiều viên men. Trong khi đó một mẻ như vậy mất một 01 công lao động làm bằng thủ công. Nghĩa là máy đã thay thế cho 48 công lao động làm thủ công mỗi ngày (ngày 8 giờ). Hiện tại máy đang chạy theo đặt hàng. Sử dụng máy, tiết kiệm được công lao động, men rượu đạt chất lượng cao.

Máy vận hành đơn giản, dễ sử dụng. Có thể nhân rộng mô hình này cho bà con để sản xuất men rượu Cần, khắc phục tình trạng làm men quá tốn công sức nên nhiều hộ gia đình đã sử dụng men rượubày bán trên thị trường làm rượu thay men truyền thốnglàm ảnh hưởng đến chất lượng của rượu Cần. Sử dụng máy còn khuyến khích bà con địa phương lưu giữ phương pháp làm men truyền thống. Rượu cần ngonkhông phải nhờ những giọt nước chứa trong ghè có hương vị không trùng lẫn với bất kỳ hương rượu nào mà là nhờ men rượu được làm từ chất liệu rất riêng của đồng bào thiểu số. Ông Đinh Nhiêu đã góp phần giúpbà giúp giữ cái gốc hương rượu cầncủa quê hương.