Tạo gà khảm bằng vi tiêm tế bào gốc phôi mở ra triển vọng mới của công nghệ sinh học ở Việt Nam

Trong công nghệ tế bào gốc, để chứng minh tính toàn năng hay đa tiềm năng của tế bào gốc, ngườ ta cấy ghép chúng vào một phôi khác và theo dõi xem chúng hội nhập vào phôi chủ và phát triển thành bao nhiêu loại tế bào.

Người ta đã tạo được cơ thể khảm ở chuột, gà và một số loài khác. Tế bào gốc thường tham gia tạo các tế bào xôma khác nhau của cơ thể. Dễ nhận biết nhất là màu lông, màu da, đó là các cơ thể khảm xôma. Có một tỷ lệ nhất định tế bào gốc là tế bào gốc dòng sinh dục, chúng di cư vào tuyến sinh dục và tham gia tạo giao tử cùng với các tế bào sinh dục của cơ thể chủ. Đó là những cơ thể khảm dòng sinh. Các tế bào gốc sinh dục có một ý nghĩa lớn cho công nghệ tạo động vật chuyển gien, vì khi nuôi cấy tế bào gốc người ta có thể thao tác gien với chúng. Người ta có thể biến gà mái thành một nhà máy sản xuất protein dược liệu. Hiện trên thế giới đã có nhiều công ty lớn chuyên hoá về công nghệ sản xuất protein dược liệu từ trứng gia cầm như Avigenics, Viragen, TranXenoGen, kể cả công ty PPL của Ian Wilmut (người tạo ra cừu Dolly) thuộc Viện Roslin cũng chuyển từ cloning cừu sang đối tượng gia cầm.

Theo tính toán của công ty Avigenics thì sản phẩm protein dược liệu từ trứng gà rẻ hơn 8 đến 10 lần so với sản phẩm từ sữa (0,2 USD/gam protein so với 2 USD/gam protein quý).

Để tiếp cận được với hướng công nghiệp cao của thế giới, việc đầu tiên là phải thao tác được với phôi ga, có nghĩa là phải mở cửa sổ, tiêm được tế bào gốc vào phôi và sau đó phôi vẫn phát triển, nở và trưởng thành.

Mở ra hướng phát triển công nghệ gien ở Việt Nam

Công trình tạo gà Ác tiềm khảm Lương Phượng bằng công nghệ tế bào gốc phôi thuộc đề tài khoa học công nghệ cấp nhà nước KC – 04.24 do các nhà khoa học thuộc Trường đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học quốc gia Hà Nội) và Trung tâm nghiên cứu gia cầm Thuỵ Phương (Viện Chăn nuôi) thực hiện. Đề tài đã sử dụng đối tượng là gà Galus galus domesticusnuôi tại Trung tâm Nghiên cứu Gia cầm Thụy Phương, trong đó có hai giống Ác tiềm và Lương Phượng. Gà Ác tiềm có lông trắng, mỏ đen, chân đen, thịt đen, da đen, mỗi chân có 5 ngón, đẻ 75 trứng/1 gà mái/1 năm.

Gà Lương Phượng có lông màu sắc đa dạng, củ yếu là đỏ-vàng với ít lông cánh và lông đuôi màu đen, mỏ vàng, chân vàng với bốn ngón, xương thịt màu trắng và da vàng, gà mái đẻ 170 trứng 1 năm.

Tại Trung tâm Nghiên cứu Gia cầm Thụy Phương có hai giống gà Ác tiềm Việt Nam và Trung Quốc. Ác tiềm Việt Nam có kích cỡ nhỏ hơn và mầu thịt đen hơn so với gà Ác tiềm Trung Quốc. Thí nghiệm được tiến hành với cả hai giống gà trên và chưa tính đến đặc điểm riêng của mỗi giống. Gà Ác tiềm mới nở có bộ lông tơ trắng muốt, mỏ đen, chân đen. Gà Lương Phượng mới nở có bộ lông tơ màu đỏ lang đen, đầu đốm đen và có hai vệt đen dọc hai bên lưng, mỏ vàng, chân vàng bốn ngón.

Gà khảm là gà hỗn hợp Ác tiềm và Lương Phượng. Vì chưa ai lai giữa gà Lương Phượng và Ác tiềm nên chưa biết được hình thái gà lai sẽ ra sao. Chúng tôi tin chắc đó là gà khảm, vì chúng có hình thái rất độc đáo mà không hề thấy trong tự nhiên. Gà khảm mới nở có bộ lông tơ đỏ lang đen. Mức độ đậm màu khác nhau ở các con khác nhau, có lẽ do mức độ khảm khác nhau, từ mức đậm gần như Lương Phượng tới trắng tuyền như Ác tiềm. Tuy màu lông lang đỏ-đen-trắng, nhưng gà khảm luôn có mỏ đen, chân đen.

Có một số trường hợp gà khảm chết vào ngày ấp thứ 17 – 18. Chúng khảm màu lông rõ rệt nhưng màu da là toàn đen, điều này chứng tỏ cơ chế phân bố sắc tố ở gà Ác tiềm là khá phức tạp và cần phải được tìm hiểu sâu hơn nữa.

Kết quả của đề tài là đã thành công trong kỹ thuật mở cửa sổ, tiêm được tế bào gốc vào phôi. Các tế bào gốc phôi đã hội nhập vào phôi chủ và tạo nên gà khảm lông rõ rệt. Theo các nhà khoa học, mặc dù, chuột chuyển gien đã được tạo ra phục vụ cho lĩnh vực nghiên cứu cách đây hơn 20 năm, công nghệ chuyển gien ở gà lại chậm hơn so với công nghệ chuyển gien thực hiện trên động vật có vú. Công nghệ chuyển gen ở giai cầm hiện phát triển mạnh. Hướng quan trọng của công nghệ chuyển gien gia cầm là tăng khả năng kháng bệnh đã phổ biến trong thực vật chuyển gien. Bên cạnh đó, gà mái nuôi là đối tượng tiềm năng đạt hiệu quả cao trong sản xuất các protein trị liệu cho công nghiệp dược phẩm do giá cả chăn nuôi thấp, môi trường vô trùng tự nhiên của trứng, lượng lớn protein được tạo ra trên một quả trứng, và lượng lớn trứng trong một năm được tạo ra trên một con gà mái. Do đó, nhiều nhà nghiên cứu đã cố gắng để tạo ra gà chuyển gien như là mô hình cho lĩnh vực nghiên cứu cơ bản về sinh học phát triển và tạo ra các sản phẩm thương mại cao cấp.

Nguồn: Khoa học và Đời sống, số 8 (1726), ngày 28 – 1 – 2005, trang 5