Tảo độc tấn công hồ Hà Nội

Đã cảnh báo từ lâu

Đây không phải là lần đầu tiên xuất hiện hiện tượng gia tăng số lượng tảo độc sau khi nạo vét hồ như hồ Hoàn Kiếm, hồ Ba Mẫu… Hễ cứ nạo vét hồ là hiện tượng này lại xuất hiện. Từ những năm 1996 - 1997, đề tài nghiên cứu quy hoạch phát triển hồ Hoàn Kiếm do Bộ Xây dựng chủ trì thực hiện đã cảnh báo điều này.

Theo các nhà khoa học, việc nạo vét hồ không khoa học, không điều tra môi trường, sinh thái hồ thực chất chỉ là dọn rác, bùn từ đáy hồ chứ không thể làm sạch nước. Việc làm thiếu khoa học này đã phải trả giá. Còn nhớ cách đây 4 năm, khi 3 hồ Thiền Quang, Giảng Võ, Thành Công vừa cải tạo, nạo vét đã bốc mùi hôi thối. Khi đó, Liên hiệp các Hội KHKT Hà Nội đã phải triệu tập khẩn cấp các nhà khoa học để tìm nguyên nhân và bàn cách cứu hồ. “Thủ phạm” được chỉ ra chính là tảo. Nguy hiểm hơn, đó lại là loài tảo độc có tên khoa học là Oscillatoria, M. Aeruginusa. Nó chính là loại tảo gây nên hiện tượng “thuỷ triều đỏ”, khiến các loại thuỷ hải sản chết hàng loạt.

GS. TS Đặng Đình Kim.

Cải tạo theo hướng nào?

Nhiều biện pháp xử lý nước hồ đang bị ô nhiễm đã được các nhà khoa học đưa ra như dùng thực vật thuỷ sinh để loại bỏ các chất hữu cơ, chất rắn và tác nhân gây bệnh. Biện pháp này đã được Công ty đầu tư khai thác Hồ Tây sử dụng trong dự án “Nâng cao chất lượng Hồ Tây bằng cây thuỷ sinh” mà dư luận được biết đến với tên gọi Công viên sinh học đang gây nhiều tranh cãi. Đây là phương án được xem là “nhất cử lưỡng tiện” bởi ngoài việc hạn chế được tác nhân gây ô nhiễm, thực vật thuỷ sinh còn có thể sử dụng làm thức ăn chăn nuôi, sản xuất phân bón. Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học cũng không khỏi lo ngại về sự phát triển ồ ạt của loại thực vật thuỷ sinh này nếu không được kiểm soát. Vì vậy, GS Đặng Đình Kim cho rằng nên thận trọng và làm thí điểm trên quy mô nhỏ rồi mới nhân rộng. Trong mấy năm gần đây, các cán bộ Viện Công nghệ sinh học và Công nghệ Môi trường (Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam) cũng đã có những thành công nhất định trong việc ứng dụng thực vật thuỷ sinh (bèo tây, bèo cái, rau muống, bèo tấm, cải xoong…) loại bỏ kim loại nặng, chất hữu cơ gây ô nhiễm từ nước thải công nghiệp, chế biến thực phẩm.

Theo GS Vũ Hoan, Liên hiệp các Hội KHKT Hà Nội, chế phẩm sinh vật hữu hiệu dễ sử dụng, chi phí thấp vì đã sản xuất ở trong nước. Hiện nay, đang áp dụng tại hồ bãi rác Kiêu Kỵ (Gia Lâm), một số ao hồ nuôi tôm đưa lại hiệu quả kinh tế cao. Có thể trước mắt sẽ làm thí điểm, nếu thành công sẽ nhân rộng ra nhiều hồ khác. GS. TS Đặng Đình Kim cũng cho biết, hiện Viện Công nghệ Môi trường đang xây dựng dự án nghiên cứu toàn diện về tảo độc và đề xuất giải pháp xử lý.

Tảo độc ở nước ngọt rất nguy hiểm vì bởi chúng gây ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước sinh hoạt của con người. Mặc dù hiện nay, tại Hà Nội, nguồn nước sinh hoạt vẫn là nước ngầm, nhưng trong tương lai rất gần, Hà Nội sẽ phải lấy nguồn nước mặt để sử dụng làm nước sinh hoạt.

Nguồn: Khoa học & Đời sống, số 62, 23 - 7 - 2007, tr 12