Tạo bước đột phá cho việc sản xuất TAMIFLU

Khan hiếm thuốc TamifLu

Trong khi phần lớn các loại thuốc chống virus cúm tỏ ra không hiệu quả, thuốc Tamiflu với hoạt chất chính là Oseltamivir photphat là thuốc kháng virus cúm typ A H5N1 nhờ khả năng ức chế có chọn lọc có thể tác động hiệu quả lên enzim neruaminase của virus cúm, từ đó ngăn chặn quá trình nhân bản của chúng.

Oseltamivir được Công ty Gilead Sciences (Hoa Kỳ) phát triển thành sản phẩm thương mại, sau đó chuyền giao cho hãng Hofmam - La Roche (Thụy Sĩ) tiếp tục nghiên cứu phát triển và thương mại hóa  dưới tên Tamiflu.

Năm 1999, Oseltamivir được cơ quan quản lý thuốc và thực phẩm Mỹ (FDA) cho phép sử dụng trên người. Hiện hãng Roche là hãng độc quyền sản xuất thuốc tới năm 2016. Nguyên liệu lý tưởng cho tổng hợp Oseltamivir photphat là a-xít Shikimic. Loại a-xít này thường được chiết xuất từ hoa hồi, loại cây trồng nhiều tại Trung Quốc và miền núi phía bắc nước ta.

Trước nguy cơ về một đại dịch cúm gia cầm, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công bố hiện chỉ còn 30 triệu liều Tamiflu dự trữ và hãng Roche cũng khuyến cáo, do họ không có khả năng cung ứng kịp thời trong trường hợp khẩn cấp nên các quốc gia cần dự trữ thuốc trong vòng ba năm. Trước tình hình đó, nhiều nước trên thế giới đang nỗ lực để tự sản xuất hoạt chất Oseltamivir photphat. Theo cảnh báo của WHO, trong trường hợp xảy ra đại dịch cúm gia cầm, có thể hơn tám triệu người Việt Nam nhiễm bệnh. Như thế, số thuốc sử dụng lên tới 82 triệu liều. Trước mắt, chúng ta cần 25 triệu liều cho dự trữ quốc gia.

Theo Tiến sĩ Cao Minh Quang, Cục trưởng Quản lý dược (Bộ Y tế), để có 25 triệu liều đó, cần có những nguồn cung cấp: nhập khẩu qua Roche hoặc tăng cường tự sản xuất trong nước. Một trong những khó khăn lớn nhất cho việc sản xuất thuốc Tamiflu là thiếu nguyên liệu sản xuất chính - a-xít Shikimic. Hãng Roche chiết xuất a-xít này dựa trên nguồn hoa hồi thu được từ bốn tỉnh của Trung Quốc, không đủ đáp ứng nhu cầu tăng đột biến.

Trong khi đó Việt Nam là một trong hai quốc gia có nguồn tài nguyên hoa hồi xếp hàng đầu thế giới. Cây hồi Việt Nam được trồng chủ yếu ở các tỉnh Ðông Bắc như Lạng Sơn, Bắc Cạn, Cao Bằng, Quảng Ninh, v.v với sản lượng ngày một tăng. Do hoa hồi Việt Namchưa có thương hiệu, mặt khác trước đây chúng ta chưa có công nghệ chiết xuất a-xít Shikimic từ hoa hồi vì thế hoa hồi Việt Nam chủ yếu xuất khẩu làm gia vị hoặc chưng cất tinh dầu hồi.

Ðột phá quan trọng

Trước tình hình đó, Thủ tướng Chính phủ có Công văn số 6935/VPCP - KG chỉ đạo Bộ Khoa học và Công nghệ giao và hỗ trợ kinh phí cho Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam (KH và CNVN) thực hiện đề tài: "Nghiên cứu tổng hợp hoạt chất chống virus Oseltamivir photphat để làm thuốc Tamiflu chữa bệnh cúm ở người do virus H5N1 gây ra". GS Ðặng Vũ Minh, Chủ tịch Viện KH và CN Việt Nam giao Viện Hóa học nghiên cứu thử nghiệm tổng hợp hoạt chất chống virus Oseltamivir photphat (Tamiflu) từ nguồn nguyên liệu trong nước.

Lãnh đạo Viện Hóa học, trực tiếp là PGS, TS Nguyễn Văn Hùng, Phó viện trưởng chỉ đạo nhóm nghiên cứu do TS Nguyễn Quyết Chiến chủ nhiệm đề tài cùng các nhà khoa học trẻ của viện nhanh chóng triển khai công việc. Theo TS Hùng, để tổng hợp hoạt chất Oseltamivir từ nguồn nguyên liệu trong nước phải qua hai giai đoạn chính. Giai đoạn thứ nhất: chiết xuất a-xít Shikimic từ hoa hồi của Việt Nam . Giai đoạn thứ hai, khó khăn hơn nhiều, tổng hợp hoạt chất Oseltamivir từ a-xít Shikimic. Bằng tất cả nhiệt huyết của mình, chỉ trong thời gian ngắn, nhóm nghiên cứu đã chiết xuất thành công a-xít Shikimic từ hoa hồi. Hoàn thành giai đoạn đầu, khẳng định hướng đi trên là đúng đắn. Bắt tay vào giai đoạn hai, chặng đường gian nan hơn nhiều. Các nhà khoa học của Viện Hóa học nhận được sự động viên, chỉ đạo sát sao, kịp thời của lãnh đạo Bộ KH và CN Việt Nam, nhất là ý kiến chỉ đạo trực tiếp của Bộ trưởng Hoàng Văn Phong; VS Ðặng Vũ Minh, Chủ tịch Viện KH và CN VN; GS Nguyễn Khoa Sơn, Phó chủ tịch viện, trong buổi thăm và khảo sát tại chỗ phòng thí nghiệm của Viện Hóa học.

Ðây là lần đầu các nhà khoa học nghiên cứu tổng hợp Oseltamivir photphat, mặt khác điều kiện thiếu tài liệu nghiên cứu và thiết bị hạn chế. Các nhà khoa học thuộc nhóm nghiên cứu tự lựa chọn cho mình một con đường riêng. Ðể tổng hợp Oseltamivir photphat cần thực hiện 11 phản ứng tổng hợp, qua bốn chất trung gian chìa khóa. Nhiều cải tiến kỹ thuật được các nhà khoa học trẻ đưa vào thử nghiệm. Những kết quả ban đầu cho thấy những tín hiệu khả quan.

Ngày 9-3-2006, lần đầu các nhà khoa học Việt Nam tổng hợp thành công Oseltamivir photphat (Tamiflu). Qua kiểm tra trên máy quang phổ cộng hưởng từ hạt nhân cho thấy chất lượng sản phẩm tương đương mẫu chuẩn của thế giới.

TS Nguyễn Quyết Chiến cho biết: Mặc dù đây mới chỉ là kết quả trong phòng thí nghiệm nhưng khẳng định một bước đột phá quan trọng, các nhà khoa học Việt Nam đã tìm ra con đường riêng của mình cho việc tổng hợp Oseltamivir từ nguyên liệu trong nước.

Giải pháp liên hoàn khoa học - kinh tế - xã hội

Theo TS Nguyễn Văn Hùng, kết quả bước đầu cho thấy khả năng sáng tạo, làm chủ công nghệ, sẵn sàng đáp ứng những nhiệm vụ mới của các nhà khoa học Việt Nam . Nó khẳng định sự đầu tư đúng đắn của Ðảng và Nhà nước trong lĩnh vực khoa học - kỹ thuật. Ðồng thời, công trình này mở ra một triển vọng mới cho một giải pháp liên hoàn đáp ứng nhiều mục tiêu trong chuỗi liên kết khoa học - kinh tế - xã hội. Việc tổng hợp thành công hoạt chất Oseltamivir từ nguyên liệu trong nước không chỉ đáp ứng nhu cầu cấp bách của thực tiễn - sẵn sàng đối phó đại dịch cúm gia cầm, mà còn mở ra triển vọng mới trong việc khai thác tiềm năng sẵn có của quốc gia.

Kết quả của công trình nghiên cứu khoa học này mở ra hướng khai thác tối ưu nguồn lợi kinh tế từ cây hồi, góp phần cho chính sách xóa đói, giảm nghèo tại những khu vực miền núi.

Cũng theo TS Hùng, thời gian tới nhóm nghiên cứu sẽ hoàn thiện và từng bước nâng cao tổng hiệu suất nhằm bảo đảm và ổn định chất lượng của hoạt chất đã tổng hợp được, tiến tới việc xây dựng tiêu chuẩn cơ sở và phối hợp với các đơn vị liên quan nhằm có sản phẩm đưa vào thử nghiệm về thuốc vào cuối năm nay. Trước mắt sẽ là một khối lượng công việc khổng lồ nhằm đưa ra "quy trình công nghệ tổng hợp (Oseltamivir photphat) có hiệu quả và khả thi ở Việt Nam ".

Nguồn: nhandan.com.vn