Tăng mỡ trong máu có đáng lo không?

Cơ thể chuyển hoá thức ăn qua ba hệ thống liên quan đến chất đạm (protein), chất bột đường (glucid) và chất béo (lipid). Ba hệ thống này giúp cơ thể tiêu hoá, hấp thu các chất từ thức ăn hàng ngày; sau đó phân phối, dự trữ và sử dụng theo nhu cầu của cơ thể. Cũng như chất đạm, bột và đường, chất béo được hấp thu qua ruột vào máu rồi được đưa đến khắp nơi, ngoài việc giúp tạo năng lượng cho cơ bắp, còn được gan biến đổi thành mật và các vật liệu tạo nên mô tế bào, lượng dư thừa sẽ tích luỵ tại mô mỡ để dự trữ.

Việc dùng thức ăn có một lượng chất béo nhất định mỗi ngày là chuyện bình thường. Một khẩu phần tốt luôn luôn có tỷ lệ cân đối giữa chất đạm - đường – béo, tỷ lệ này thay đổi tuỳ theo mức độ và tính chất công việc: lao động chân tay nặng nhọc thì cần nhiều năng lượng, người xứ lạnh cần lượng chất béo cao hơn để tạo đủ năng lượng chống lạnh.

Mỡ trong máu có hai dạng chính là cholesterol và triglycerid. Để có thể lưu thông trong cơ thể, cholesterol và triglycerid phải kết hợp với lipoprotein; có ba loại lipoprotein: mật độ thấp (LDL), mật độ rất thấp (VLDL) và mật độ cao (HDL). LDL và HDL vận chuyển cholesterol và VLDL vận chuyển triglycerid.

Cụm từ “Tăng mỡ trong máu” hay “Tăng cholesterol trong máu” không nói lên được điều gì, vì loại mỡ HDL có vai trò bảo vệ (chống lại quá trình xơ vữa mạch máu bằng cách kéo những cholesterol dư thừa về gan để chuyển hoá thành chất dự trữ) nên HDL càng cao lại càng tốt, còn loại LDL kết hợp với cholesterol và VLDL kết hợp với triglycerid để hình thành các mảng xơ vữa trong mạch máu, nên LDL và VLDL tăng cao là xấu với cơ thể. Vì vậy, tỷ lệ các loại mỡ trong máu phải ở mức chấp nhận được.

Gọi là rối loạn mỡ máu khi thành phần HDL giảm và LDL, VLDL tăng. Đây là một trong những yếu tố nguy cơ gây bệnh tim mạch vì những mảng xơ vữa sẽ làm hẹp lòng mạch máu, làm hạn chế việc đưa máu đến nuôi các cơ quan. Nếu não thiếu máu sẽ xảy ra tai biến mạch máu não hay đột quỵ, tim thiếu máu thì xảy ra nhồi máu cơ tim, đầu chân tay thiếu máu thì sẽ tê nhức, đau buốt khi đi lại… Tất cả các chứng bệnh trên đều là bệnh nguy hiểm có thể gây tử vong hoặc tàn phế. Ngoài ra, các yếu tố nguy cơ khác gây xơ vữa động mạch là hút thuốc lá, tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, nếp sống tĩnh tại ít vận động… Việc điều chỉnh rối loạn mỡ máu được thực hiện bằng nhiều cách: - Trước hết, trong chế độ dinh dưỡng, không dùng các loại chất béo no (có trong mỡ động vật, bơ, dầu dừa), giảm các thức có nhiều cholesterol như da gà, vịt, phủ tạng động vật (não, gan, thận…), lòng đỏ trứng tuy có nhiều cholesterol nhưng cũng có nhiều lecithin giúp điều hoà cholesterol nên có thể dùng 2-3 quả mỗi tuần. Nên ăn nhiều rau quả tươi tuỳ theo mùa và theo khả năng. Để có sự thay đổi các chỉ số mỡ máu qua chế độ ăn, cần thời gian khoảng ba bốn tháng, vì vậy nếu bệnh nhân nóng ruột đi xét nghiệm máu mỗi tuần là vô ích và phí tiền. - Giảm hoặc triệt tiêu các yếu tố nguy cơ còn lại như ngưng hút thuốc lá, tập thể dục và đi bộ thường xuyên, giảm cân nếu béo phì, điều trị tăng huyết áp, đái tháo đường nếu có. - Cuối cùng là dùng thuốc, có 4 nhóm thuốc điều trị mỡ máu là: statin, fibrat, niacin và resin. Việc dùng thuốc điều trị phải do bác sĩ khám bệnh đánh giá toàn diện bệnh nhân bao gồm các bệnh đi kèm, thể trọng, nghề nghiệp, khả năng tài chính… Việc điều trị rối loạn mỡ máu phải thực hiện kiên trì; nếu xét nghiệm có kết quả mỡ máu tốt, bác sĩ có thể cho ngưng dùng thuốc, nhưng các biện pháp không dùng thuốc phải thực hiện suốt đời. Nguồn: Thuốc & Sức khoẻ, số 306, 15/4/2006, tr 30, 31 Mạch máu não