Suy thoái tài nguyên nước – vấn đề cần quan tâm

Đến nay, nước ta đã ba lần xây dựng kịch bản biến đổi khí hậu. Theo kịch bản 2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trường xây dựng thì vào cuối thế kỷ 22, nhiệt độ tăng lên ít nhất 1,1 – 1,9 ⁰C nhiều nhất 2,1 – 3,6 ⁰C. Trong khi đó , ngưỡng biến đổi khí hậu nguy hiểm là tăng thêm 2 ⁰C. Nếu vượt qua ngưỡng 2 độ này, kết quả phát triển con người sẽ bị đẩy lùi trên quy mô lớn, các thảm họa sinh thái sẽ xảy ra… còn rất nhiều những tác hại do biến đổi khí hậu gây ra. Một điều tác giả muốn đề cập trong bài viết này là tác hại của biến đổi khí hậu đến suy thoái tài nguyên nước. Suy thoái tài nguyền nước là sự suy giảm về lượng và chất của nguồn nước. Sự suy giảm về lượng được thể hiện bằng sự hạ thấp dần mực nước, công suất khai thác theo thời gian. Sự suy giảm về chất thể hiện ở sự nhiễm bẩn và nhiễm mặn tức là sự tăng dần các thông số đánh giá chất lượng nước vượt tiêu chuẩn cho phép.

Hệ quả của biến đổi khí hậu, khi nhiệt độ tăng thì lượng bốc hơi sẽ tăng theo, dẫn đến hơi ẩm trong không khí tăng, kéo theo mưa nhiều hơn ở những vùng mưa nhiều, lượng mưa biến đổi thất thường, thời tiết biến đổi đột ngột, triều cường tăng đột biến, bão lũ xuất hiện thường xuyên với cường độ mạnh. Với tác động của mực nước biển tăng do hệ quả trực tiếp từ sự biến đổi khí hậu gây ra tình trạng ngập lụt trong mùa mưa và gây ô nhiễm mặn các nguồn nước. Hơn nữa, với tác động của hạn hán kéo dài cũng từ hệ quả của biến đổi khí hậu làm giảm lưu lượng trong mùa khô kết hợp mực nước biển dâng cao làm cho “ranh ngăn mặn” dịch chuyển sâu vào đất liền, gây nhiễm mặn các nguồn nước và suy thoái nguồn nước ngầm. Tài nguyên nước của nước ta hiện nay (bao gồm nước mặt và nước dưới đất) đang đứng trước nguy cơ bị suy thoái, khó khăn này sẽ ảnh hưởng đến nông nghiệp, cung cấp nước ở nông thôn và thành thị. Một hiện tượng dễ nhận ra trong những năm gần đây là sự suy kiệt nguồn nước trong hệ thống sông, hồ (cụ thể sông MeKong và sông Hồng) phản ánh Việt Nam đang đứng trước nguy cơ thiếu nước.

Có nhiều nguyên nhân gây suy thoái tài nguyên nước, chủ yếu:

Một là, do hiện tượng biến đổi khí hậu như đã đề cập trên làm cho lưu lượng mưa trong các mùa giảm rõ rệt, mùa mưa thường kết thúc sớm và đến muộn gây hạn hán tại nhiều vùng;

Hai là, do khai thác tài nguyên nước quá mức giới hạn cho phép, khai thác không hợp lý, khai thác tràn lan khi chưa có quy hoạch vùng phân bổ và khai thác tài nguyên nước;

Ba là, do phát triển kinh tế không thân thiện với môi trường, hiện tượng các khu công nghiệp, các nhà máy , các khu đô thị… xả nước thải chưa qua xử lý xuống sông, hồ đã gây ô nhiễm nguồn nước trên diện rộng, thạm chí ngấm xuống cả tầng nước ngầm dẫn đến nhiều vùng có nước không sử dụng được vì bị ô nhiễm.

Nhìn chung, tài nguyên nước của nước ta hiện nay đang đứng trước nguy cơ bị suy thoái, nay lại đứng trước nguy cơ bị tác động mạnh mẽ do biến đổi khí hậu thì nguy cơ suy thoái tài nguyên nước lại càng tăng. Vì vậy, nước ta phải có những chính sách, biện pháp thích ứng thông minh và linh hoạt, cung cấp kiến thức, cơ sở khoa học, thông tin về biến đổi khí hậu và quản lý giảm nhẹ rủi ro để các nhà quản lý, hoạch định chính sách có kế hoạch ứng phó tốt hơn để người dân am hiểu hơn việc khai thác sử dụng và bảo vệ nguồn nước, từ đó vừa khai thác được tiềm năng về tài nguyên để phát triển kinh tế, vừa ứng phó hài hòa với biến đổi khí hậu.