Sứ sa mạc cũng là một cây độc

Hoa Sứ cùi (có bán ở một số chùa, nơi trồng nhiều cây này) giúp hạ huyết áp và an thần. Vì cũng có nơi gọi là Bông sứ, nên gần đây có người còn dùng hoa cây Sứ sa mạchay Sứ Thái Lan, tên khoa học là Adenium obesum(Forssk). Roem. & Schult., cùng họ Trúc đào, là một cây độc để chữa bệnh và có trường hợp đã bị ngộ độc.

Cây Sứ sa mạc có nguồn gốc ở châu Phi, từ Senegalđến Ethiopiavà từ Somaliađến Tanzania , Tây Phi… Vì có có dáng cây và hoa đẹp, sóng được nơi khô và nóng, nên nó cũng được trồng làm cảnh ở Sri Lanka đến Đông Nam châu Á như Thái Lan, các nước Đông Dương và nhiều nước khác.

Cây Sứ sa mạc có khoảng 30 glycosid độc với tim, có tác dụng tương tự nhưu digitalin. Ở liều thấp dùng trị loạn nhịp tim; liều cao thì gây rối loạn tâm thu và chết. Một vài glycosid tim của cây này như oleandrigenin, honghelosid A, C, 16 –acetylstrospesid, honghelin, somalin… Oleandrigenin và một số glycosid dẫn xuất của nó có tác dụng độc với tế bào. Các nhà khoa học vẫn đang nghiên cứu và coi đó là các chất có tiềm năng để phát triển thuốc chữa tim và chống ung thư.

Sứ sa mạc là một cây thuốc của người dân châu Phi. Ở Sahel (khu vực Nam sa mạc Sahara), nước sắc từ rễ cây này, hoặc kết hợp với các cây khác, dùng chữa các bệnh truyền qua đường sinh dục. Nước chiết từ rễ hoặc vỏ dùng để tắm, chữa bệnh ngoài da và diệt chấy rận. Nhựa mủ dùng chưuax sâu răng sát trùng vết thương. Vỏ nhai làm sẩy thai. Ở Bưởi, nước sắc dễ dùng nhỏ mũi chữa viêm mũi. Theo tài liệu, vỏ thân dùng làm thuốc nhuận tràng, nhựa mủ bôi trị áp – xe và hoa làm hạ huyết áp (?).

Tuy vậy, nhưng Sứ sa mạc lại là một cây rất độc. Ở nhiều vùng của châu Phi như Senegal, Nigeria, Cameroon … dùng dịch ép của rễ, hoặc nhựa mủ của cây này để tẩm tên độc dùng săn bắn. Con vật trúng tên độc bị chết rất nhanh. Để tăng độ độc cho mũi tên, người Hadza ở Tanzania còn kết hợp với một loài Sừng dê ( Strophanthus eminiiAsch. & Pax); hoặc người Duruma ở Kenyathì kết hợp với rễ và thân của loài Acokanthera schimperi( A. DC ). Schweinf., hoặc nhựa mủ của loài Synadenium pereskiifolium(Baill.) Guill. Nhiều nước ở châu Phi như Nigeria, Cameroon , Đông Phi dùng nước sắc của vỏ và lá để bả cá. Ở Mauritani và Senegal còn dùng cây này để đầu độc. Ở Bắc Kenya , người ta bôi nhựa mủ lên tóc để trừ chấy. Vỏ thân tán bột hoặc chiết bằng nước có độc tính cao trên tất cả các giai đoạn phát triển của be, vét như Amblyommaspp. và Boophilusspp., nên được dùng để diệt ký sinh trùng ngoài da cho lạc đà và cừu.

Cũng như cây Trúc đào và Thông thiên, cần thông báo cho mọi người biết Sứ sa mạc là cây độc để tránh, và không nên trồng cây này ở gần giếng nước, ao cá, vì hoa và cành lá rụng xuống có thể làm nhiễm độc nguồn nước. Ở Việt Nam , cây này chưa được nghiên cứu để sử dụng, vì vậy người dân không nên tự ý dùng làm thuốc. Rất hiếm.