Sử dụng năng lượng hiệu quả - Hướng đến nền kinh tế thấp carbon tại thành phố Đà Nẵng
Theo đánh giá của Ngân hàng thế giới, Việt Nam là một trong 05 nước sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu. Trong 50 năm qua, nhiệt độ trung bình năm ở Việt Nam đã tăng khoảng 0,7 0C, mực nước biển đã dâng khoảng 20 cm. Nếu như mực nước biển dâng 1m sẽ có khoảng 10% dân số bị ảnh hưởng trực tiếp, tổn thất đối với GDP khoảng 10% và khoảng 40 nghìn km 2đồng bằng ven biển Việt Nam sẽ bị ngập hàng năm.
Theo báo cáo “Việt Nam và biến đổi khí hậu” của Văn phòng Liên Hiệp Quốc (UNDP) tại Việt Nam: Phát thải khí nhà kính đang gia tăng, đặc biệt là do tăng nhu cầu sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong giao thông, trong sản xuất công nghiệp và dịch vụ. Tổng các mức phát thải của Việt Nam tăng hơn gấp đôi trong giai đoạn 2000-2020, chủ yếu từ ngành năng lượng.
Trong số những chất gây hiệu ứng nhà kính thì CO 2chiếm đến 50%. Những thập niên 80, 90 của thế kỷ trước, mức thát thải CO 2bình quân đầu người ở Việt Nam chỉ bằng 1/10 bình quân của thế giới. Hiện nay, mức phát thải CO 2bình quân đầu người xấp xỉ 1/3 mức phát thải bình quân của thế giới. Tuy nhiên, điều quan trọng là tốc độ gia tăng mức độ phát thải CO 2của Việt Nam hiện nay rất nhanh, trong khi mức phát thải bình quân trên thế giới gần như ổn định. Với mức độ gia tăng sử dụng nhiên liệu hóa thạch như hiện nay trong sinh hoạt và sản xuất, trong một thời gian ngắn, mức độ phát thải CO 2trên đầu người của Việt Nam sẽ tăng vượt mức bình quân của thế giới.
Thành phố Đà Nẵng được xác định là một trong những trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học và công nghệ của miền Trung và cả nước với mức tăng trưởng kinh tế liên tục và khá ổn định. Tốc độ tăng GDP trong năm 2010 là 12,6% so với năm 2009. Kèm theo đà phát triển là sự tăng trưởng không ngừng về nhu cầu sử dụng năng lượng. Chỉ tính riêng nhu cầu về điện năng của thành phố trong năm 2011, tốc độ tăng trưởng phụ tải dự kiến tăng 15,78% so với năm 2010.
Nhằm tiếp cận giảm thiểu phát thải carbon, tiến tới phát triển bền vững, Đà Nẵng đang “giải bài toán năng lượng và phát triển” theo hai hướng: Sử dụng tiết kiệm và hiệu quả nguồn năng lượng hóa thạch kết hợp với việc thúc đẩy sử dụng nguồn năng lượng tái tạo.
Tiết kiệm và sử dụng hiệu quả năng lượng là một trong những giải pháp hữu hiệu không chỉ đối với thành phố Đà Nẵng cũng như Việt Nam. Giải pháp này đòi hỏi sự thay đổi lớn trong nhận thức của cộng đồng và sự chuyển biến mạnh về cải tiến, thay đổi công nghệ sản xuất.
Hiệu suất sử dụng nguồn năng lượng trong các nhà máy điện đốt than, dầu của Việt Nam chỉ đạt được từ 28% đến 32%, thấp hơn so với các nước phát triển khoảng 10%. Hiệu suất của các lò hơi công nghiệp chỉ đạt khoảng 60%, thấp hơn mức trung bình của thế giới khoảng 20%. Cường độ năng lượng trong công nghiệp của Việt Nam cao hơn Thái Lan, Malaysia khoảng 1,5-1,7 lần, Nhật Bản là 6 lần và mỹ xấp xỉ 3 lần (Nguồn: Energy Conservation Handbook, ECCJ-2009).
Bên cạnh đó, việc sử dụng năng lượng tái tạo được xem là giải pháp bền vững. Giải pháp nhằm giảm phát thải các chất khí gây hiệu ứng nhà kính, đồng thời đảm bảo nguồn năng lượng thay thế cho nhiên liệu hóa thạch đang ngày càng cạn kiệt dần.
Nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa với đường bờ biển dài, Việt Nam có lợi thế rất lớn về phát triển năng lượng gió. Theo kết quả của nhiều nghiên cứu chi tiết về năng lượng gió ở vùng Đông Nam Á của Ngân hàng thế giới, Việt Nam có tiềm năng về năng lượng gió lớn nhất trong khu vực so với các nước láng giềng như Campuchia, Lào, Thái Lan. Tổng tiềm năng về năng lượng gió của Việt Nam được ước tính là 513.360 MW, cao gấp 6 lần công suất dự kiến của ngành điện Việt Nam vào năm 2020.
Trong số các dạng năng lượng tái sinh thì năng lượng từ biomass có tiềm năng rất dồi dào (khoảng 100 triệu tấn/năm) và có thể khai thác được bằng các công nghệ truyền thống.
Bên cạnh đó, với vị trí địa lý ở gần xích đạo, Đà Nẵng có số giờ nắng trung bình 2.000 giờ/năm, tiềm năng năng lượng mặt trời (NLMT) có thể đạt 4,08-5,15 kWh/m 2/ngày. Năng lượng mặt trời còn có ưu thế khi thiết kế với quy mô đủ nhỏ như cấp điện cho một tòa nhà hoặc đủ lớn để cấp điện cho cả một thị trấn… Công nghệ năng lượng mặt trời đã được thị trường khẳng định với chi phí ngày một thấp hơn. Với điều kiện sống tương đối cao của một đô thị lớn như Đà Nẵng, năng lượng mặt trời đang là nguồn năng lượng có tiềm năng rất lớn để ứng dụng rộng rãi trong cộng đồng.
Các chương trình tiết kiệm năng lượng đã và đang triển khai tại thành phố Đà Nẵng
- Chương trình Tiết kiệm năng lượng thương mại thí điểm (CEEP) của Bộ Công Thương: Hỗ trợ tài chính cho các nhà cung cấp các sản phẩm và dịch vụ tiết kiệm năng lượng, triển khai trong các lĩnh vực sản xuất công nghiệp, các tòa nhà thương mại, khách sạn, hỗ trợ kinh phí triển khai các giải pháp tiết kiệm năng lượng, mức hỗ trợ từ 15-30% tổng chi phí đầu tư. Chương trình triển khai trong giai đoạn 2005-2009.
- Dự án nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa (PECSME) của Bộ KH&CN: Dự án triển khai trong 5 ngành công nghiệp: Sản xuất gạch, gốm sứ; chế biến thực phẩm; dệt nhuộm và giấy; thời gian thực hiện dự án: 2006-2010; Dự án không hỗ trợ kinh phí triển khai các giải pháp tiết kiệm và hiệu quả năng lượng mà chỉ được hỗ trợ kinh phí thực hiện kiểm toán năng lượng và bảo lãnh vốn vây khi triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng và hiệu quả năng lượng.
- Đề án nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong các doanh nghiệp nhỏ và vừa giai đoạn 2007-2010 trên địa bàn thành phố Đà Nẵng: Đề án triển khai cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, các tòa nhà thương mại, khách sạn.
- Chương trình Hỗ trợ tư vấn doanh nghiệp và tòa nhà triển khai tiết kiệm năng lượng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng năm 2010-Chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả: Tổ chức lớp tập huấn về tiết kiệm và hiệu quả năng lượng; tiến hành kiểm toán năng lượng và tư vấn xây dựng mô hình quản lý năng lượng cho một số doanh nghiệp.
- Chương trình máy nước nóng năng lượng mặt trời phục vụ hộ gia đình: Tổ chức hội thảo tuyên truyền về máy nước nóng năng lượng mặt trời và tiến hành hỗ trợ kinh phí đầu tư, lắp đặt máy nước nóng năng lượng mặt trời cho các hộ gia đình.
- Đề án “Sử dụng năng lượng tiết kiệm và Ứng dụng năng lượng tái tạo trên địa bàn thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2011-2015: Đề án triển khai cho các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp có mức tiêu thụ năng lượng trọng điểm; Tòa nhà-khách sạn; chiếu sáng công cộng; cơ quan, đơn vị công ích; chiếu sáng học đường; ứng dụng năng lượng tái tạo.
Đề án sẽ triển khai tổng thể từ truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng đến nghiên cứu, ứng dụng, đề xuất, thực hiện các biện pháp sử dụng tiết kiệm và sử dụng năng lượng tái tạo… nhằm mục đích phát huy tiềm năng về tiết kiệm năng lượng cũng như thúc đẩy việc sử dụng nguồn năng lượng tái tạo trong sản xuất và đời sống bằng những giải pháp cụ thể, đồng bộ và hiệu quả; từ đó góp phần cùng thành phố thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
Một số kết quả thực hiện Dự án TKNL ở thành phố Đà Nẵng
Công tác truyền thông
- Phối hợp báo, đài thực hiện những chương trình tuyên truyền về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
- Phát hành tờ rơi tuyên truyền về các hoạt động tiết kiệm năng lượng.
- Tổ chức khu gian hàng tiết kiệm và hiệu quả năng lượng tại triển lãm TECHMART VIETNAM 2007 diễn ra tại Đà Nẵng, Hồ Chí Minh (2010).
Hoạt động đào tạo, tập huấn
- Tổ chức 15 khóa tập huấn về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cho các đối tượng là doanh nghiệp sản xuất, khách sạn, nhà cao tầng.
- Tổ chức 10 hội thảo tuyên truyền về chính sách, các dự án và biện pháp tiết kiệm năng lượng cho doanh nghiệp.
Hoạt động triển khai các dự án Tiết kiệm năng lượng
- Tư vấn, lập báo cáo kiểm toán năng lượng và triển khai các giải pháp TKNL cho 75 doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Đà Nẵng và các tỉnh miền Trung. Qua đó, hàng năm mang lại lượng tiết kiệm tương đương 11,8 tỷ đồng, giảm gần 2.900 tấn dầu quy đổi (TOE)/năm và giảm phát thải ra môi trường hơn 12.000 tấn CO 2/năm.
- Hỗ trợ lập báo cáo nghiên cứu khả thi và bảo lãnh vốn vay cho các dự án tiết kiệm năng lượng tại Đà Nẵng.
- Nghiên cứu, lắp đặt các mô hình tiết kiệm điện cho các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh dịch vụ.
- Nghiên cứu, lắp đặt các mô hình sử dụng năng lượng mặt trời, chiếu sáng học đường cho các trường học trên địa bàn thành phố.
Kết luận và bài học kinh nghiệm
Thành phố Đà Nẵng đang tiếp tục triển khai chuyển dịch cơ cấu kinh tế phát triển theo hướng bảo đảm an sinh xã hội và bảo vệ môi trường; thúc đẩy việc sử dụng hiệu quả nguồn năng lượng; phát triển các nguồn năng lượng tái tạo phục vụ mục tiêu phát triển bền vững.
Để đạt được mục tiêu trên cần những giải pháp mang tính đột phá, cụ thể như sau:
1. Xây dựng thể chế chính sách về tiết kiệm năng lượng.
- Ban hành cụ thể các quy định về hoạt động tiết kiệm năng lượng.
- Hình thành tổ chức tư vấn chuyên nghiệp về tiết kiệm năng lượng.
2. Tổ chức triển khai thực hiện
- Đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về hoạt động tiết kiệm năng lượng.
- Đào tạo, nâng cao năng lực chuyên môn cho các cán bộ tư vấn về tiết kiệm năng lượng.
3. Hợp tác trong nước và quốc tế
Tăng cường hợp tác trong nước và quốc tế nhằm triển khai các giải pháp mới, công nghệ tiên tiến trong lĩnh vực tiết kiệm năng lượng và sử dụng các nguồn năng lượng tái tạo…./.
