Phòng chống buôn lậu thuốc lá vì quyền lợi người tiêu dùng

Là chủ đề của hội thảo do Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam được tổ chức sáng ngày 17/7/2020. Tham dự hội thảo có gần 100 đại biểu đại diện các bộ ngành liên quan.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam phát biểu khai mạc hội thảo

Theo WHO, Việt Nam là một trong số 15 nước có số lượng người thút thuốc là cao nhất thế giới và đứng thứ ba tại ASEAN.  Con số này đang ngày càng gia tăng và tập trung ở người trưởng thành (chiếm tới trên 45%). Sản xuất và kinh doanh thuốc lá là ngành nghề kinh doanh có điều kiện đã được Nhà nước quản lý chặt chẽ thông qua Luật Phòng chống tác hại thuốc lá 2013, Nghị định 67/2013/NĐ-CP. Trong những năm qua, ngành thuốc lá đã đóng góp tích cực cho nền kinh tế, tạo công ăn việc làm cho hàng triệu lao động, hằng năm nộp ngân sách khoảng 20.000 tỉ đồng, tăng trung bình 11,3% năm.

Tuy có những đóng góp tích cực cho ngân sách nhà nước nhưng theo ghi nhận của Cục Công nghiệp Bộ Công thương cho thấy trong những năm gần đây, lĩnh vực sản xuất thuốc lá điếu, hoạt động đầu tư, phát triển vùng trồng nguyên liệu trong nước có sự suy giảm mạnh, lượng tồn kho của các đơn vị đầu tư trồng cây lớn. Theo kết quả tổng hợp từ các Sở Công Thương có doanh nghiệp trồng cây thuốc lá, năm 2019, diện tích trồng cây thuốc lá trong cả nước là 14.093 – thấp hơn nhiều so với mục tiêu của ngành thuốc lá đến năm 2020 diện tích trồng cây thuốc lá cả nước đạt trên 31.000 ha. Theo đó, chất lượng nguyên liệu thuốc lá trong nước ngày càng giảm, không đáp ứng được nhu cầu trong nước, tình trạng thu mua nguyên liệu không đúng quy định vẫn tồn tại, tỉ lệ sử dụng nguyên liệu trong nước của các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm thuốc lá giảm. Năm 2019, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với sản phẩm thuốc lá tiếp tục tăng từ 70% lên 75% làm cho giá thành sản phẩm hợp pháp tăng cao, khoảng cách lợi nhuận giữa thuốc lá hợp pháp và buôn lậu ngày càng lớn, tạo lực hút không nhỏ đối với các đối tượng tham gia buôn bán, vận chuyển thuốc lá nhập lậu. Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng cho biết “buôn lậu thuốc lá đem lại siêu lợi nhuận, chỉ sau buôn bán ma túy”. Thực trạng trên đã khiến sự gia tăng tình trạng buôn lậu thuốc lá diễn ra ngày càng tinh vi và phức tạp cả trên bộ lẫn trên biển.

Ông Nguyễn Viết Đạt, Cục phó Cục Kỹ thuật nghiệp vụ Tổng cục Quản lý thị trường phát biểu tham luận

Theo ghi nhận của Tổng Cục quản lý thị trường hoạt động buôn lậu thuốc lá diễn biến khá phức tạp với nhiều thủ đoạn tinh vi, tập trung ở một số địa bàn các tỉnh, thành phố: Long An, An Giang, Đồng Tháp, Kiên Giang, Tây Ninh, TP. Hồ Chí Minh, TP. Hà Nội, Quảng Trị, Quảng Ninh, Hải Phòng…trong đó khu vực biên giới Tây Nam là địa bàn trọng điểm về nhập lậu thuốc lá, TP. Hồ Chí Minh và TP. Hà Nội là địa bàn buôn bán, tiêu thụ thuốc lá điếu nhập lậu lớn nhất cả nước. Theo báo cáo chưa đầy đủ, chỉ tính riêng từ năm 2019 đến nay, lực lượng Quản lý thị trường đã tiến hành kiểm tra 2.428 vụ, xử lý 1.976 vụ (chiếm 81,4%) với số lượng thuốc lá tịch thu được là 646.450 bao với giá trị hàng hóa vi phạm là 0,61 tỉ đồng, số vụ xử lý hình sự là 16 vụ. Thực trạng của tình trạng buôn lậu thuốc lá đã ảnh hưởng đến nhiều mặt của đời sống, kinh tế-xã hội.

Các loại thuốc lá điếu ngoại nhập lậu trên thị trường đều không rõ nguồn gốc, xuất xứ, không được kiểm soát và bảo đảm về chất lượng, vệ sinh, an toàn, không có chế độ bảo quản phù hợp nên chất lượng giảm nhanh. Mặt khác, thuốc lá điếu ngoại nhập lậu, thuốc lá giả không tuân theo quy định về ghi nhãn hàng hóa, đặc biệt là không có cảnh báo về sức khỏe, lưu thông trên thị trường không có sự kiểm định về vệ sinh, an toàn, chất lượng sản phẩm của cơ quan y tế.

Hoạt động buôn lậu thuốc lá làm mất việc làm và thu nhập của nông dân sản xuất thuốc lá, gây hậu quả xấu về văn hóa, xã hội và an ninh trật tự, tiềm ẩn nguy cơ vận chuyển, tàng trữ vũ khí, ngoại tệ và xuất nhập khẩu trái phép qua biên giới, gây thất thu thuế lớn (khoảng 8.500 tỉ đồng mỗi năm), tác động xấu đến nền kinh tế.

Ông Phan Đình Quân, đại diện Cục Chống buôn lậu, Tổng cục Hải quan phát biểu tham luận

Nguyên nhân của tình hình buôn lậu thuốc lá vẫn diễn biến phức tạp là do từ nhiều phía. Trước hết là công tác chỉ đạo, điều hành, về cơ chế, chính sách còn nhiều vướng mắc, khó khăn do việc từ năm 2016 và 2017 việc xử lý hình sự đối với hành vi tàng trữ, vận chuyển, buôn bán hàng cấm là thuốc lá có sự thay đổi. Theo đó, ngành nghề kinh doanh có điều kiện trong đó có pháo nổ, sản phẩm thuốc lá, nguyên liệu thuốc lá không phải là mặt hàng cấm…Bên cạnh đó, công tác phối hợp, trao đổi thông tin giữa các lực lượng công an, hải quan, bộ đội biên phòng, quản lý thị trường mặc dù đã được tiến hành hiệu quả hơn so với trước đây song chưa được duy trì thường xuyên, liên tục nên đã ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả công tác xử lý, bắt giữ…

Dưới góc độ là tổ chức xã hội luôn đồng hành cùng Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các cơ quan Nhà nước, hội thảo là dịp để Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam chuyển tải thông điệp tới các cơ quan quản lý, các nhà hoạch định chính sách để tìm giải pháp từng bước ngăn chặn và đẩy lùi vấn nạn buôn lậu thuốc lá, bảo vệ quyền lợi Nhà nước, quyền lợi người tiêu dùng và doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thuốc lá tại Việt Nam.

Tin, ảnh: Quỳnh Chi