Phố Hiến - Hưng Yên

Hưng Yên vốn từng được mệnh danh là “thủ đô” của nhãn, bởi xứ sở này vẫn còn rất nhiều cây nhãn cổ, nhãn quý. Hiện nay, ngay trước cửa Phố Hiến cổ kính vẫn còn một cây nhãn tiến vua hơn 300 tuổi. Hàng năm, khi mùa xuân về, hoa nhãn vàng rực, chi chít trên vòm lá như triệu triệu vì sao li ti. Hoa nhãn thơm ngọt. Mật ong có từ hoa nhãn là mật ong hảo hạng. Vì vậy Công ty Ong Hưng Yên đã được thành lập. Đó là một trong những công ty ra đời sớm nhất miền Bắc nước ta. Nhà thơ Chế Lan Viên đã từng tới thăm công ty này, ông viết:

“ Ong bay khu nhà tỉnh ủy Hưng Yên

Mật đồng bằng ngọt lịm môi em…”

Huy Cận tả cô gái Hưng Yên: “ … Mắt đen hạt nhãn cười tinh nghịch”…

Trên khắp mọi miền đất nước đều có nhãn. Nhưng nhãn nhiều, ngon được coi là đặc sản vẫn là nhãn được trồng trên đất Hưng Yên. Độ ngọt và nhiều nhất lại là nhãn ở khu vực Phố Hiến. Phải chăng chất đất ở đó thích hợp với nhãn, cũng như cà phê, hồ tiêu trồng trên đất cao nguyên?

Không giống với nhiều cây đặc sản khác, nhãn Hưng Yên có tới 36 loại: nhãn đường phèn, nhãn cùi, nhãn trọc, nhãn gỗ, nhãn điếc… Nhãn lồng vẫn được khen là loại ngon hơn cả. Vì thế nên khi chín, xưa kia người ta thường đan lồng bằng nứa, tre để bảo vệ cho khỏi bị chuột, chim, dơi đến ăn khi quả vẫn còn trên cây.

Ở cây nhãn tiến vua, một kilogam thường chỉ có khoảng 70 - 80 quả. Trước đây, vì người bán muốn độc quyền giống quý nên nếu có bán, người ta yêu cầu khách mua ăn ngay tại chỗ và trả lại hạt!

Đất Hưng Yên có một kho giá trị tinh thần thật vô giá đang tồn tại là quần thể di tích lịch sử Phố Hiến. Khi nhắc tới Hưng Yên, người ta thường nhắc tới câu ca “ Thứ nhất kinh kỳ, thứ nhì Phố Hiến”. Thật hiếm hoi trên đất nước ta lại có một tỉnh lỵ nhỏ như trước đây mà có tới hàng trăm di tích lịch sử văn hóa, trong đó 12 di tích đã được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng!

Cuộc hội thảo khoa học lịch sử mang tính quốc tế (trong 2 ngày: 10 và 11 - 12 - 1992) tại thị xã Hưng Yên với sự có mặt của những nhà khoa học từ 8 nước xưa kia từng có cư dân đến buôn bán tại cửa biển Phố Hiến. Với 31 bản tham luận giúp chúng ta hôm nay hiểu rõ tầm quan trọng của Phố Hiến xưa trên nhiều lĩnh vực: lịch sử, kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa nghệ thuật… Dưới chế độ phong kiến thái bình thịnh trị, ông cha ta cũng biết mở cửa để thâu hái những tinh hoa của bốn phương làm giàu cho quê hương xứ sở. Đàng Ngoài có cửa cảng Phố Hiến, Đàng Trong có Hội An cửa sông Thu Bồn, chính là những đô thị mở.

Cửa biển Phố Hiến ngày nay đã trở thành một vùng đất đồng bằng châu thổ sông Hồng. Mùa hè đến cũng là mùa nhãn chín, khách thập phương vẫn về thăm Phố Hiến để thưởng ngoạm một quần thể di tích lịch sử, có truyền thuyết, đền thờ Chử Đồng Tử - Tiên Dung. Đặc biệt là được tận mắt ngắm những vườn nhãn chín, được tận tay hái chùm quả ngọt, để rồi nhớ mãi câu ca:

“ Dù ai buôn Bắc, bán Đông

Cũng không quên được nhãn lồng Hưng Yên”

Những quốc lộ đã được rải nhựa, những khách sạn đã mọc lên trong lòng thị xã, những cây cầu nối liền với các tỉnh Thái Bình, Hà Nam đã được xây dựng, Hưng Yên đang ngày một đổi mới. Phố Hiến đang từng bước xây dựng, khang trang sầm uất hơn. Hàng trăm nhà máy lớn nhỏ đã mọc lên.

Hiện nay, thị xã Hưng Yên đã có diện tích trên 46 km ²với dân số gần 80 ngàn người, bao gồm 7 phường nội thị (Hiến Nam, Hồng Châu, An Tảo, Quang Trung, Lê Lợi, Lam Sơn và Minh Khai) và 5 xã ven thị (gồm: Bảo Khê, Trung Nghĩa, Liên Phương, Hồng Nam, Quảng Châu). Dự kiến đến năm 2010, thị xã Hưng Yên sẽ là đô thị loại B với dân số khoảng hơn 10 vạn người.

Những con đường dẫn tới các di tích lịch sử sẽ núp mình dưới rừng nhãn là đền Mậu, đền Thiên Hậu, chùa Chuông, chùa Hiến, đền Trần, văn miếu Xích Đằng đều được trải nhựa rộng từ 5 - 7 m đang ngày đêm đưa đón khách tham quan du lịch.

Phố Hiến, nhãn lồng đang bắt đầu khởi sắc, rộn ràng thời mở cửa, một điểm du lịch phố cổ và sinh thái đặc biệt ở đồng bằng Bắc bộ.