Phát triển kinh tế biển phải gắn liền với bảo vệ tài nguyên, môi trường

Nguồn tài nguyên to lớn và quan trọng

Đất nước ta bao gồm cả vùng đất (lãnh thổ), vùng biển (lãnh hải), và vùng trời (lãnh không). Vùng đất và vùng trời trên thế giới quốc gia nào cũng có. Riêng vùng biển thì chỉ có những nước ven biển như nước ta mới có được. Đây là tiềm năng, lợi thế to lớn để chúng ta hướng tới một quốc gia mạnh về biển và giàu lên từ biển. Đương nhiên, muốn mạnh về biển phải giữ gìn biển sạch, đẹp. Nhiều vùng biển của chúng ta tình trạng ô nhiễm còn nặng nề, sự cố tràn dầu vẫn xảy ra thường xuyên. Ở các vùng biển du lịch chưa thật sự xanh, sạch, đẹp, đạt tiêu chuẩn quốc tế, chưa khai thác được hết tiềm năng và lợi thế của du lịch biển.

Nói biển bạc có nghĩa là tài nguyên biển. Từ xa xưa, ông cha ta không chỉ coi vùng biển là một bộ phận không thể tách rời của Tổ quốc mà còn coi kinh tế biển là nguồn giàu có của đất nước. Tuy vậy, quan niệm về biển và kinh tế biển thì không nhất thành bất biến mà luôn luôn được bổ sung và làm phong phú cùng với thời gian qua các thời kỳ phát triển. Vùng biển của ta ngày nay bao gồm không chỉ vùng nước tiếp giáp với đất liền, vùng đặc quyền kinh tế mà cả thềm lục địa, trong đó có rất nhiều đảo quý to nhỏ khác nhau. Kinh tế biển không chỉ là khai thác và chế biến hải sản mà còn là khai thác và chế biến dầu khí; kinh tế hàng hải, dụ lịch biển và kinh tế hải đảo; xây dựng các khu kinh tế, khu công nghiệp tập trung, khu chế xuất ven biển… Đảng ta đã đề ra: “Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020” và khẳng định: Thế kỷ XXI là “Thế kỷ của đại dương”. Các quốc gia có biển đều rất quan tâm đến biển và coi trọng việc xây dựng chiến lược biển. Khu vực biển Đông, trong đó có vùng biển Việt Nam , có vị trí địa kinh tế và địa chính trị rất quan trọng. Lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc ta đã chứng minh rõ vị trí, vai trò đó. Với nguồn tài nguyên phong phú và đa dạng, ngày nay biển càng có vai trò to lớn hơn đối với sự nghiệp phát triển đất nước.

Trong mấy chục năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã đề ra những chủ trương, biện pháp quan trọng nhằm quản lý, bảo vệ, khai thác biển và đạt được một số thành tựu rất quan trọng, quy mô kinh tế biển và vùng ven biển trong nhữn năm gần đây tăng lên đáng kể, cơ cấu ngành nghề chuyển dịch theo hướng phục vụ cho xuất khẩu. Công tác điều tra cơ bản và quản lý tài nguyên, môi trường biển được quan tâm hơn và đạt được những kết quả ban đầu. Trong quá trình phát triển kinh tế, đã hình thành một số trung tâm phát triển để ra biển. Kinh tế biển và vùng ven biển đã đóng góp hằng năm khoảng 48% GDP cả nước, trong đó, riêng kinh tế biển chiếm khoảng 22%, các ngành kinh tế biển quan trọng như dầu khí, hàng hải, thủy sản, du lịch biển đều tăng trưởng với cường độ cao. Sự phát triển kinh tế sẽ kéo theo nguồn tài nguyên biển bị khai thác và mức độ ô nhiễm ngày càng tăng.

Chiến lược phát triển kinh tế biển phải đi đôi với chiến lược bảo vệ tài nguyên, môi trường

Chiến lược phát triển kinh tế biển, nhất thiết phải gắn liền với chiến lược bảo vệ tài nguyên, môi trường theo hướng phát triển bền vững. Trong Chiến lược biển, Đảng ta đề ra mục tiêu tổng quát là: Đến năm 2020, phấn đấu đưa nước ta trở thành quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển, bảo đảm vững chắc chủ quyền quốc gia trên biển, đảo, góp phần quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, làm cho đất nước giàu mạnh. Mục tiêu cụ thể là: Xây dựng và phát triển toàn diện các lĩnh vực kinh tế, xã hội, khoa học – công nghệ, tăng cường củng cố quốc phòng an ninh, làm cho đất nước giàu mạnh từ biển, bảo vệ môi trường biển. Phấn đấu đến năm 2020, kinh tế ven biển đóng góp khoảng 53-55% tổng GDP của cả nước.

Tuy nhiên, hiện nay, chúng ta vẫn cần có chiến lược và các chương trình phát triển cụ thể, mạnh mẽ để phát huy toàn diện tiềm năng tài nguyên biển phục vụ công cuộc phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường biển. Quy mô kinh tế biển còn nhỏ bé, phương thức khai thác biển chủ yếu là sản xuất nhỏ. Các công trình hạ tầng kỹ thuật biển còn yếu kém và chưa đồng bộ. Cuộc sống của số đông nhân dân vùng biển, nhất là vùng bãi ngang còn rất nhiều khó khăn và chịu nhiều rủi ro, nhất là khi gặp sóng to bão lớn do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu…

Để đưa vấn đề bảo vệ tài nguyên, môi trường lên ngang tầm quan trọng của nó và giúp dân vùng biển có môi trường sống tốt, và giàu lên từ biển, cần ra sức phát huy những thành tựu đạt được, đồng thời khắc phục những yếu kém và khuyết điểm đã mắc phải trong quá trình bảo vệ tài nguyên, môi trường biển trong thời gian qua. Đi đôi với tăng trưởng kinh tế, phải giải quyết tốt các vấn đề xã hội, bảo vệ môi trường, cải thiện một bước đáng kể tình hình môi trường cho nhân dân vùng biển và ven biển.

Về cơ sở hạ tầng, xây dựng một số thương cảng quốc tế có tầm cỡ khu vực, hình thành một số tập đoàn kinh tế mạnh. Phát triển mạnh mẽ cả khai thác, chế biến sản phẩm từ biển và phát triển các ngành dịch vụ biển. Xây dựng một số khu kinh tế mạnh ở ven biển.

Về quản lý, xây dựng cơ quan quản lý nhà nước tổng hợp, thống nhất về biển có hiệu lực, hiệu quả. Đào tạo, nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ quản lý, bảo vệ tài nguyên, môi trường biển.

Mở rộng hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực về biển. Tất cả các chương trình hợp tác quốc tế đều phải gắn liền với chương trình bảo vệ tài nguyên, môi trường biển.

Đến 2020, phát triển thành công, có bước đột phá về kinh tế biển và ven biển như: 1, khai thác, chế biến dầu khí; 2, kinh tế hàng hải; 3, khai thác và chế biến hải sản; 4, du lịch biển và kinh tế hải đảo; 5, xây dựng các khu kinh tế, các khu công nghiệp tập trung và khu chế xuất ven biển gắn liền với phát triển các khu đô thị ven biển. Xây dựng các khu kinh tế biển phải gắn liền với bảo vệ tài nguyên, môi trường theo hướng phát triển bền vững.

Sau năm 2020, thứ tự phát triển kinh tế sẽ có sự thay đổi theo hướng đưa kinh tế hàng hải lên vị trí số 1 và vị trí số 2 là khai thác, chế biến dầu khí và các loại khoáng sản. Mục tiêu chiến lược to lớn từ kinh tế biển để chiến thắng nghèo nàn, lạc hậu chỉ có thể trở thành hiện thực thông qua việc thực hiện một hệ thống các giải pháp đồng bộ, hữu hiệu và sự lỗ lực phấn đấu mạnh mẽ của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta, trong đó những giải pháp bảo vệ tài nguyên, môi trường biển có vị trí quan trọng đặc biệt.