Nói lại việc tương tac giữa Bưởi chùm & thuốc

Bưởi được nói đến trong tương tác này là loại Bưởi chùm Mỹ (Grapefruit) có tên khoa học Citrus paradisiMacf Rutaceae (một loại Bưởi lai từ giống Bưởi Đông Ấn và Cam Jamaica) khác với giống Bưởi của ta có tên khoa học là Citrus grandisOberck (decumamanna Mur) Rutaceae.

Cơ chế tương tác giữa Bưởi & Thuốc

Năm 1989, Bailey DG phát hiện khi cùng lúc ăn Bưởi chùm và uống felodipin thì nồng độ felodipin máu tăng cao gấp 3 lần (chứng tỏ chuyển hóa, thải trừ của felodipin bị chậm lại).

Sau này, nghiên cứu sâu hơn đã biết rõ cơ chế tương tác giữa Bưởi chùm và thuốc:

Một số thuốc được chuyển hóa bằng enzym cytochrom P-450 3A4 (CYP3A4) ở gan và ruột. Khi ăn Bưởi, nồng độ CYP3A4 trong ruột có thể giảm tới 47% trong vòng 4 giờ và kéo dài 24 – 72 giờ. Do đó, quá trình chuyển hóa thuốc này bị chậm lại, nồng độ trong máu tăng, giống như dùng quá liều. Đến nay mới biết được các chất bergamottin, dihydrobergamottin, naringin có trong múi Bưởi chùm gây ra tương tác này.

Tương tác chỉ xảy ra ở ruột với các thuốc dạng uống. Những thuốc cùng loại dùng dạng tiêm tĩnh mạch không có sự thay đổi nồng độ trong máu khi ăn Bưởi chùm cùng lúc.

Những thuốc chuyển hóa bởi CYP3A4 ở ruột có sinh khả dụng thấp, khoảng cách giữa điều trị và liều gây độc hẹp, thì tương tác giữa Bưởi và thuốc tạo ra mới có ý nghĩa lâm sàng: làm tăng nồng độ thuốc đó trong máu, tăng hiệu lực lẫn tác dụng phụ, giống như dùng quá liều.

Những nhóm thuốc có tiềm năng tương tác với bưởi

Sau đây là 5 nhóm thuốc có thể tương tác với Bưởi chùm (khi dùng cùng lúc đường uống) và cách xử lý trong mỗi trường hợp:

Nhóm thuốc chống loạn nhịp

Có 3 thuốc: amiodaron, disopyramid, quinidin: Bưởi làm tăng nồng độ trong máu của các thuốc này, kéo dài khoảng QT, rối loạn các yếu tố đông máu, làm chậm nhịp tim, có thể gây độc tuyến giáp và phổi, tổn thương gan kéo dài. Riêng quinidin, tăng nồng độ trong máu có thể dẫn tới gây xoắn đỉnh. Xử lý bằng cách chọn một trong các thuốc sau đây thay thế: digitoxin, diltiazem, verapamil.

Nhóm thuốc chẹn kênh canxi

Có 5 loại thuốc: felodipin, nicardin, nifedipin, nimodipin, nisodipin. Bưởi làm tăng nồng độ của các thuốc này, gây bốc hỏa, phù ngoại biên, nhức đầu, tim đập nhanh, hạ huyết áp có triệu chứng và trong một số trường hợp có thể gây nhồi máu cơ tim nhưng hiếm. Xử lý: thay bằng các thuốc khác như amlodipin, diltiazem, verapamil.

Nhóm thuốc statin chống rối loạn lipid máu

Gồm 3 loại thuốc: atorvastatin, lovastatin, simvastatin: Bưởi làm tăng nồng độ trong máu của các thuốc này, gây nhức đầu rối loạn tiêu hóa, viêm gan và có thể gây bệnh lý cơ (tiêu cơ vân). Xử lý bằng cách thay thuốc khác như fluvastatin, pravastatin, rosuvastatin, axit fibric, axit nicotinic hoặc thuốc kết hợp với axit mật.

Nhóm thuốc ức chế miễn dịch

Gồm 2 loại thuốc: cyclosporin, tacrolimus: Bưởi làm tăng phơi nhiễm thuốc mà không ảnh hưởng trên nồng độ máu các thuốc này, làm tăng ức chế miễn dịch, tăng tai biến bất lợi hoặc tăng độc tính (ở thận, gan). Hiện chưa có thuốc thay thế, vì vậy khi dùng các thuốc này thì nhất thiết không dùng Bưởi.

Nhóm thuốc ức chế protease

Chỉ có 1 loại thuốc: saquinavir. Bưởi làm tăng nồng độ trong máu của thuốc này, tăng các tác dụng phụ như nhức đầu, mệt, mất ngủ, lo âu. Xử lý bằng cách thay thuốc khác như amprenavir, âtzanavir, fosarmpenavir, indicavir…

Một vài lưu ý

Từ cơ chế cũng như từ các nghiên cứu thực tế nói trên có thể thấy: Không thể suy luận chủ quan dịch chiết Bưởi tương tác với một loại thuốc nào thì cũng tương tác với các loại thuốc khác cùng nhó. Một ví dụ rất rõ: với thuốc chẹn canxi, Bưởi tương tác với 5 thuốc felodipin nicardin, nìedipin, nimodipin, nisodipin, diltiazem, vẻapamil…. Với thuốc chống rối loạn lipid, Bưởi tương tác với 3 thuốc atorvastatin, lovastatin, simvastatin nhưung lại không tương tác với fluvastatin, pravastatin, róuvastatin, axit fibric, axit nicotinic. Nếu suy luận không đúng mức độ tương tác có ý nghĩa lâm sàng, sẽ dẫn đến kiêng ăn Bưởi với quá nhiều loại thuốc.

Còn nhiều thuốc chuyển hóa bởi CYP3A4 ở ruột khác chưa thấy có nghiên cứu có hay không tương tác với Bưởi. Khi dùng các loại này, thầy thuốc cũng như người bệnh cần có theo dõi, nếu có các biểu hiện bất thường giống như dùng thuốc quá liều thì cần có xử lý.

Hiện chưa có nghiên cứu chứng minh Bưởi của ta cũng có chất như Bưởi chùm tạo ra tương tác hay nghiên cứu chứng minh ngược lại. Thông thường thì các cây cùng họ cùng loài thì có một số chất tương tự nhau nên người ta có khuynh hướng nghiêng về phía Bưởi ta cũng có các chất tạo ra tương tác này trong vỏ xốp của Bưởi ta cũng có chất narigin.