Những thành tựu trong nghiên cứu tổng hợp vaccin, kỹ thuật di truyền ngược, tế bào gốc...

Tổng hợp vaccin - công nghệ vaccin

Tổng hợp vaccin cũng đã phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam trong nhiều năm qua. Viện nghiên cứu vaccin (IVAC) tại Nha Trang là một trung tâm nghiên cứu và sản xuất chuyên về lĩnh vực này và quy trình tổng hợp và sản xuất vaccin đã được Tổ chức UNICEF hỗ trợ vốn kể từ đầu thập niên 1980. Trong nhiều thập niên qua, IVAC đã là nhà cung cấp chính các vaccin đạt tiêu chuẩn GMP để phòng chống các căn bệnh phổ biến, trong đó có lao phổi, uốn ván, bạch hầu, viêm gan, thương hàn, cúm và các vết rắn cắn, phục vụ cho nhu cầu của người dân Việt Nam.

Công nghệ vaccin mới cũng đã thu hút nhiều sự quan tâm trong thời gian gần đây. Năm ngoái, Viện Pasteur TP.HCM đã giới thiệu công nghệ nuôi cấy dựa trên tế bào để sản xuất ra vaccin. Cụ thể là sử dụng các tế bào Vero để tổng hợp nên vaccin H1N1. Công nghệ này có một số ưu điểm so với phương pháp nuôi cấy dựa trên trứng gà vì thời gian sản xuất vaccin được rút ngắn hơn rất nhiều, hiệu quả kinh tế cao hơn và an toàn hơn.

Kỹ thuật di truyền ngược

Kỹ thuật di truyền ngược (reverse genetics - một thuật ngữ được sử dụng trong ngành virus học phân tử để chỉ việc tạo ra virus từ cDNA tách dòng) cũng đã được ứng dụng thành công tại Vabiotech (Hà Nội) để tổng hợp ra vaccin tái tổ hợp viêm gan B (một tỷ lệ lớn người Việt Nam mang loại virus này và có nguy cơ cao phát triển thành ung thư gan) và viêm não Nhật Bản.

Tế bào gốc

Hiện nay tại Việt Nam, có nhiều nhóm nghiên cứu tế bào gốc và các phòng thí nghiệm của họ được trang bị đầy đủ các thiết bị nuôi cấy mô và FACS. Tuy nhiên, hầu hết các công trình nghiên cứu hiện tại đều ở giai đoạn sơ khai, chủ yếu là thu thập, nhân lên và phân biệt các dòng tế bào gốc. Ở miền Bắc, các tổ chức quan tâm đến việc nghiên cứu tế bào gốc có Đại học y Hà Nội, Học viện quân y, Viện công nghệ sinh học, Khu công nghệ cao Hòa Lạc và các phòng thí nghiệm của Viện khoa học và công nghệ Việt Nam (VAST) và Bộ khoa học và công nghệ (MOST). Nhiều trong số các tổ chức này đã phối hợp với các phòng thí nghiệm nghiên cứu ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Mỹ và những nơi khác.

Trong giai đoạn đầu tiên của nghiên cứu tế bào gốc có sự hỗ trợ từ phía Singapore thông qua TS. Phan Toàn Thắng, một chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực tế bào gốc. Hiện TS. Thắng đang điều hành một công ty công nghệ sinh học tại Singapore chuyên về công nghệ tách tế bào gốc từ dây cuống rốn. Tại TP.HCM, kế hoạch xây dựng một trung tâm nghiên cứu hiện đại về y học tái sinh, trong đó có tế bào gốc cũng đang được triển khai.

ThS. Phan Kim Ngọc, Trường đại học khoa học tự nhiên TP.HCM là người đã đi tiên phong trong việc tạo ra các dòng tế bào gốc phôi người, nhằm thực hiện các nghiên cứu lâm sàng và điều trị cho bệnh nhân. Ông cũng đã nghiên cứu việc tách tế bào gốc từ sinh thiết của các bệnh nhân ung thư sử dụng các marker (dấu ấn) kháng thể đặc biệt; những tế bào này được phân loại là các tế bào ung thư (Cancer Stem Cell - CSC) và công trình này đang ở giai đoạn nghiên cứu tế bào gốc trên phạm vi thế giới. Nhóm của ThS. Ngọc đang tìm hiểu các đặc điểm gây ra ung thư của các tế bào này, nhằm tìm ra cách điều trị ung thư mới. Các dự án này đã đặt ra nền tảng cho việc thương mại hóa tế bào gốc trong tương lai tại Việt Nam. Hiện ThS. Ngọc với sự cố vấn của GS. Trương Đình Kiệt đang thành lập một công ty về tế bào gốc ở khu công nghệ cao.

Công nghệ nano

Việc nghiên cứu công nghệ nano, có mối liên quan chặt chẽ với công nghệ sinh học, cũng đã bắt đầu có được chỗ đứng vững chắc trong nhiều trung tâm nghiên cứu. Đáng chú ý là công trình nghiên cứu của TS. Nguyễn Chánh Khê thuộc Khu công nghệ cao TP.HCM trong việc sản xuất ra các hạt nano (nanoparticle) ứng dụng trong việc phân tách và tinh lọc gen.

Việc thành lập Viện vi sinh vật và công nghệ sinh học tại Hà Nội thời gian gần đây là một minh chứng cho thấy sự tận tâm và bền bỉ của các nhà khoa học Việt Nam. Viện ra đời từ công trình nghiên cứu của một nhóm nghiên cứu nhỏ do GS. Nguyễn Lân Dũng đứng đầu. Nhóm của ông trong nhiều năm qua đã thu thập hàng ngàn vi khuẩn trong môi trường tự nhiên tại Việt Nam. Hiện tại, các nhà nghiên cứu của Viện vi sinh vật và công nghệ sinh học đang áp dụng công nghệ sinh học hiện đại, gồm nhân bản gen, biểu thị gen và công nghệ lên men (fermentation) nhằm tìm kiếm những vi khuẩn có khả năng chữa bệnh từ những mẫu đã thu thập được, lập nền tảng cho việc sản xuất ra các loại thuốc mới...