Những điều khó nói của bệnh nhân khi có các bệnh lý phụ khoa
Khi có các bất thường hay bệnh lý của cơ quan sinh dục, băn khoăn của người bệnh cũng sẽ xoay quanh hai khả năng này: khả năng sinh hoạt tình dục (mà thường bệnh nhân rất ngại bày tỏ) và khả năng mang thai.
Khi mắc các bệnh phụ khoa thông thường và cần điều trị, thường bệnh nhân hay nghĩ sẽ phải kiêng sinh hoạt tình dục trong lúc điều trị. Thật ra, chỉ cần kiêng khi mắc các bệnh viêm nhiễm đường sinh dục, hay khi có các vết thương trên vùng sinh dục (ví dụ như đốt cổ tử cung, may vùng tầng sinh môn). Một điều cần nhớ (nhưng thường nhiều người quên hay không biết) là trước khi khám phụ khoa, dù là chỉ khám kiểm tra định kỳ, nên kiêng giao hợp đêm trước đó. Thực hành này nhằm giảm thiểu các sai lệch có thể gặp khi khám, ví dụ như xét nghiệm dịch âm đạo sẽ chính xác hơn, tổn thương ở cổ tử cung hay âm dạo sẽ dễ dàng được xác định là có nguyên nhân bệnh lý chứ không phải là các tổn thương do tiếp xúc trong giao hợp. Dĩ nhiên, nếu vì có dấu hiệu khó chịu hay bất thường sau giao hợp mà phải đi khám ngay; đa số các trường hợp này lại do những nguyên nhân cần phải giải quyết và đôi khi khá trầm trọng.
Khi phải dùng thuốc điều trị, đặc biệt trong giai đoạn đang muốn có thai, thường bệnh nhân e sợ thuốc có khả năng làm khó mang thai hay sẽ gây dị tật thai nếu lỡ mang thai khi đang dùng thuốc. Thật ra, hiếm có thuốc thông thường nào làm khó có thai. Các loại nội tiết tố sinh dục nữ có thể được sử dụng, cũng chỉ có estrogen gây ức chế rụng trứng (có thể được sử dụng khi rối loạn kinh nguyệt), sẽ làm khó mang thai dù kinh nguyệt bình thường. Tác dụng này thường được các bác sĩ thông báo trước khi cho toa.
Với phẫu thuật trên tử cung, ảnh hưởng trên khả năng sinh sản sẽ có nhiều mức độ, nhưng hoạt động tình dục hầu như không ảnh hưởng gì cả. Tuy nhiên chị em phụ nữ và nhất là nam giới thường nghĩ tử cung mới là đặc trưng của phái nữ, và khi cắt tử cung nghĩa là không còn kinh, không còn là phụ nữ, và do đó khả năng sinh hoạt tình dục cũng sẽ kém hơn.
Thật ra, đặc điểm giới tính của nữ giới được quy định bởi các nội tiết tố sinh dục nữ do buồng trứng tiết ra, thậm chí 1/3 lượng nội tiết này còn được hình thành từ sự chuyển hóa ở mô mỡ dưới da. Do đó, khi bị cắt đi buồng trứng hay khi mãn kinh (buồng trứng khong còn làm việc), mới có sự thiếu hụt nội tiết nữ dẫn đến các dấu hiệu của tình trạng tắc kinh. Trong khi đó, tử cung vẫn chỉ làm chấm dứt khả năng mang thai. Những phụ nữ trẻ, vì lý do nào đó mà mất tử cung, nếu buồng trứng vẫn hoạt động tốt, vẫn còn đầy đủ các đặc điểm nữ tính, vẫn có đầy đủ cảm giác và khả năng tình dục; thậm chí nếu có nhu cầu có con, có thể áp dụng cách lấy trứng và nhờ người khác mang thai hộ.
Khi phải cắt tử cung, bệnh nhân thường hay lo sợ vùng có tử cung sẽ bị “trống”, đồng nghĩa với sự yếu ớt của vùng này, và do đó, hoạt động tình dục có thể sẽ gây tổn thương cho cơ quan bên trong. Trong phẫu thuật cắt tử cung, vùng quanh tử cung vẫn còn và sẽ được khâu nối cùng với các dây chằng giúp cho vùng này vẫn vững chắc, giữ được tạng nằm trong ổ bụng và không hề bị ảnh hưởng do hoạt động tình dục. Bệnh nhân chỉ cần kiêng hoạt động tình dục trong vòng 1 – 2 tháng sau đó, để vết thương lành hẳn.
Khi phẫu thuật tại tử cung, như bóc nhân xơ vá tử cung khi có vết thương (thủng, vỡ tử cung) hay mổ sanh, tử cung trở thành có vết sẹo, có khả năng lần có thai sau sẽ phải mổ sanh, có khả năng bánh nhau bám bất thường (nhau tiền đạo). Khả năng tình dục và sinh sản không hề bị ảnh hưởng. Khi vết thương tử cung quá nặng nề, có khả năng lần mang thai sau sẽ vỡ tử cung, thường bệnh nhân sẽ được triệt sản trong lúc phẫu thuật hay sẽ được khuyến cáo không để có thai tiếp tục.
Khi có phẫu thuật trên cổ tử cung (khoét chóp hay cắt cụt cổ tử cung, vì bệnh ung thư cổ tử cung giai đoạn sớm), có khả năng khó có thai do thay đổi tình trạng tiết nhày ở cổ tử cung, cũng như sẽ dễ bị sẩy thai do cổ tử cung đã bị thay đổi cấu trúc và trở nên yếu ớt hơn. Trường hợp này có thể may cổ tử cung khi mang thai. Riêng cảm giác tình dục không thay đổi (nhiều người nghĩ rằng cảm giác tình dục là do vùng cổ tử cung).
Với phẫu thuật cắt buồng trứng, nếu chỉ cắt đi một buồng trứng, nội tiết sinh dục vẫn còn đầy đủ, khả năng mang thai vẫn bình thường. Khi phải cắt đi cả hai buồng trứng, cần dùng thêm thuốc để tránh những biến chứng khi bị mãn kinh sớm. Thuốc là các loại nội tiết tố bổ sung hay các hoạt chất thiên nhiên có hoạt tính giống nội tiết tố nữ (giống như thuốc dùng bổ sung nội tiết cho người mãn kinh). Hoạt động tình dục chỉ khó khăn khi có tình trạng khô âm đạo (do thiếu nội tiết tố nữ).
Một số tình trạng tổn thương nặng nề vùng âm đạo (sẹo, bỏng) có thể gây cảm giác đau khi giao hợp và làm giảm đi hứng thú tình dục. Tình trạng này có thể gặp khi tổn thương âm đạo do tai nạn, do sanh khó, hay sẹo bỏng trong xạ trị âm đạo, cổ tử cung.
Tóm lại, khi có các bệnh lý phụ khoa, chị em phụ nữ nên mạnh dạn bày tỏ với bác sĩ các lo lắng có liên quan đến khả năng sinh sản, bao gồm cả việc mang thai và hoạt động tình dục. Cán bộ y tế khi đề cập đến các khía cạnh tế nhị này nên cung cấp thông tin để bệnh nhân tin tưởng và an tâm theo đuổi cách điều trị chỉ định. Đó là góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, và… không chỉ riêng cho phụ nữ.
