Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 24/05/2010 23:10 (GMT+7)

Nhóm Vật lý Việt Nam là đồng tác giả trong phát hiện về tia vũ trụ

Sử dụng đài thiên văn tia vũ trụ lớn nhất thế giới mang tên Pierre Auger ở Argentina, tập thể các nhà khoa học của 17 nước, trong đó có Việt Nam, đã thấy rằng các nguồn tia vũ trụ với năng lượng cao nhất phân bố không đồng đều trên bầu trời sao của chúng ta.

Họ đã phát hiện ra các tia này có nguồn gốc gắn kết với các thiên hà có AGN (tâm thiên hà hoạt động mạnh) đang kích hoạt mạnh mẽ khi các nguồn này ở tương đối gần trái đất. Kết quả nghiên cứu được đăng trên tạp chí Science nổi tiếng thế giới trong lĩnh vực phát kiến khoa học số 318 ra hôm nay (9/11/2007).

Bài báo trên tạp chí  “Science” cho hay, theo đánh giá lý thuyết, các lỗ đen siêu nặng là nguồn kích hoạt tâm thiên hà AGN. Các tâm này là nơi có thể sản sinh ra các hạt năng lượng rất cao.

Các AGN hút các chất khí, bụi vũ trụ và các vật chất khác có trong thiên hà đồng thời phóng ra các hạt vi mô và phát thải năng lượng. Phần lớn các thiên hà có thể có một lỗ đen ngay tại vùng trung tâm của chúng, nhưng chỉ có khoảng 1% là ở trạng thái hoạt động mạnh AGN.

Kết quả của thí nghiệm trong 3 năm qua của đài thiên văn tia vũ trụ Pierre Auger lớn nhất thế giới đặt trên cao nguyên Mendoza, Argentina đã cho thấy các tia vũ trụ với năng lượng cao nhất phân bố không đồng đều trên bầu trời và có thể khẳng định đến 99% độ tin cậy rằng chúng khởi nguồn từ các AGN tại tâm của một số thiên hà ở tương đối gần dải Ngân hà của chúng ta.

Danh sách thành viên của VATLY hiện nay có:

Phạm Ngọc Điệp, Phạm Ngọc Đồng, Phạm Thị Tuyết Nhung, Pierre Darriulat, Nguyễn Thị Thảo, Đặng Quang Thiệu, Võ Văn Thuận và Nguyễn Thị Vân.

Trong công trình vừa được công bố trong tạp chí Science, Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân và các đồng nghiệp trẻ của nhóm Auger Việt Nam đã được ghi nhận là đồng tác giả của phát minh khoa học quan trọng này.

Tia vũ trụ thực chất là các hạt proton và các hạt nhân nguyên tử đi xuyên qua khoảng không vũ trụ bao la với vận tốc gần bằng vận tốc ánh sáng. Những tia mạnh nhất mang theo năng lượng như động năng của một viên đạn có tốc độ cao nhưng được thu gọn trong thể tích nhỏ bé của một hạt nhân nguyên tử. 

Khi đi vào khí quyển trái đất, chúng gây ra hiện tượng “mưa rào bức xạ” các hạt thứ cấp bao trùm trên một diện tích mặt đất rộng hàng chục km vuông. Đài thiên văn Pierre Auger ghi nhận các “mưa rào” đó bằng một mạng lưới với 1.600 trạm đo Cherenkov rải đều trên một diện tích 3.000 km vuông.

Giáo sư Đại học Chicago Jim W. Cronin, nhà vật lý đoạt giải Nobel và Giáo sư Đại học Leeds Alan Watson là hai nhà lãnh đạo sáng lập dự án Pierre Auger.

Về phát hiện mới vừa qua, giáo sư Cronin cho rằng: “Giờ đây chúng ta đã bước thêm một bước dài để tiến tới giải mã câu đố về bản chất và nguồn gốc phát sinh của tia vũ trụ năng lượng cao, kể từ khi nhà vật lý người Pháp Pierre Auger lần đầu tiên ghi đo được chúng vào năm 1938.

Chúng tôi đã trông thấy các tia vũ trụ năng lượng cao nhất phân bố không đẳng hướng trên bầu trời Nam bán cầu. Đó là một phát minh rất cơ bản. Thời đại của môn thiên văn học tia vũ trụ đã điểm.

Trong vài năm nữa, số liệu của chúng tôi sẽ cho phép chỉ định chính xác các nguồn phát tia vũ trụ năng lượng cao và đồng thời làm sáng tỏ cơ chế gia tốc của các nguồn này”.

Dự án nghiên cứu mang tên nhà bác học Pháp Pierre Auger (1899-1993) được 40 tổ chức ở 17 nước cấp kinh phí hoạt động, đến nay đã chi khoảng 50 triệu USD Mỹ vào công trình xây dựng đài thiên văn Nam bán cầu.

Văn phòng quản lý dự án Auger đặt tại Phòng thí nghiệm Fermi ở Batavia, Illinois, Mỹ. Hiện có hơn 370 nhà nghiên cứu và kỹ sư tham gia tập thể khoa học này.

Đặc biệt có một nước thành viên châu Á duy nhất là Việt Nam với nhóm Vật lý tia vũ trụ thuộc Viện Khoa học và kỹ thuật hạt nhân ở Hà Nội (Auger Việt Nam).

Từ khi vận hành phòng thí nghiệm VATLY tháng 5/2001 đến nay, đã có một luận án tiến sĩ và 5 luận văn thạc sĩ được bảo vệ với chất lượng cao. VATLY đã đăng được 3 bài riêng trên các tạp chí quốc tế và là đồng tác giả trong 4 bài đăng tạp chí của tập thể khoa học quốc tế Auger.

Các nghiên cứu sinh của VATLY đang thật sự tham gia đo đạc và phân tích xử lý số liệu khoa học mà dự án quốc tế Pierre Auger cung cấp. Giáo sư Jim Cronin, Alan Watson và nhiều chuyên gia hàng đầu của dự án Pierre Auger đã sang Việt Nam nhiều lần để trao đổi khoa học, hướng dẫn giúp đỡ nhóm VATLY hội nhập vào cộng đồng khoa học quốc tế.

VATLY còn được sự hỗ trợ giúp đỡ của các tổ chức và cá nhân của CERN, World Lab, Rencontres du Vietnam và CNRS của Pháp.  

Xem Thêm

Tin mới

Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.