Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ năm, 22/01/2026 09:44 (GMT+7)

Nhà khoa học tạo giống ngô đột phá, siêu ngọt cho người tiểu đường

PGS.TS Phạm Quang Tuân đã tạo giống ngô trái cây VNUA168, kết hợp gene ngô nếp và ngô đường siêu ngọt, chỉ số GI thấp, dùng được cho người tiểu đường.

Giống ngô trái cây VNUA168 được đánh giá là bước đột phá trong chọn tạo giống ngô thế hệ mới tại Việt Nam. Đứng sau giống ngô này là PGS.TS Phạm Quang Tuân, Viện Nghiên cứu và Phát triển cây trồng, Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

anh-tuan.jpg

TS. Phạm Quang Tuân, Viện nghiên cứu và phát triển cây trồng, Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Ảnh: NNMT

KẾT HỢP GENE NGÔ NẾP VÀ NGÔ ĐƯỜNG SIÊU NGỌT TRONG MỘT HẠT NGÔ

Ngô trái cây VNUA168 được nhóm nghiên cứu của PGS.TS Phạm Quang Tuân chọn tạo với điểm khác biệt cốt lõi về mặt di truyền và sinh học so với các giống ngô truyền thống. Đó là sự kết hợp gene điều khiển tính trạng ngô nếp (Waxy) và gene điều khiển tính trạng ngô đường siêu ngọt (Shrunken-2) vào trong cùng một hạt ngô, tạo ra hạt ngô khi ăn vẫn giữ được độ dẻo đồng thời có vị rất ngọt.

Theo TS Phạm Quang Tuân, thách thức lớn nhất trong quá trình chọn tạo giống ngô trái cây giàu anthocyanin là việc nghiên cứu và tạo ra được dòng ngô bố mẹ là dòng đột biến kép, mang đồng thời gene Waxy và gene Shrunken-2 từ vật liệu ban đầu là ngô đường tím. Kỹ thuật được sử dụng trong quá trình này là lai hữu tính truyền thống, tạo biến dị mới thông qua trao đổi chéo.

“Điểm khác biệt cốt lõi của giống ngô này là sự kết hợp gene ngô nếp (Waxy) và gen ngô đường siêu ngọt (Shrunken-2) trong cùng một hạt, giúp hạt ngô vừa dẻo vừa rất ngọt”, TS Tuân chia sẻ.

Để kết hợp hài hòa giữa độ ngọt tự nhiên, giá trị dinh dưỡng và các hoạt chất sinh học tự nhiên có lợi cho sức khỏe người sử dụng, nhóm nghiên cứu phải bắt đầu từ vật liệu mang gene mục tiêu. Sau đó, nhiều phương pháp lai chọn tạo được ứng dụng đồng thời, bao gồm phép lai bổ trợ và ứng dụng ưu thế lai trong chọn tạo giống ngô lai F1.

Giống ngô VNUA168 giàu anthocyanin có chỉ số đường huyết thấp (GI thấp), được đánh giá là phù hợp với người bệnh tiểu đường tại Việt Nam. Nhóm nghiên cứu hiện đang tiếp tục hoàn thiện các quy trình công nghệ để phát triển giống, hướng tới đa dạng hình thức sử dụng như ăn sống, salad, sữa ngô tươi, sữa chua ngô trái cây, luộc hoặc nướng.

Trong quá trình chọn lọc giống, nhóm nghiên cứu đã áp dụng chỉ số MGIDI (Multitrait Genotype–Ideotype Distance Index) với áp lực chọn lọc 5% từ 30 tổ hợp lai để chọn ra hai giống triển vọng nhất. Đây là một công cụ phổ biến được các nhà chọn tạo giống sử dụng nhằm đánh giá và lựa chọn nguồn vật liệu phục vụ các nghiên cứu tiếp theo.

Với định hướng tự chủ hạt giống ngô cho Việt Nam, nghiên cứu chọn tạo giống ngô trái cây VNUA168 độc lập về mặt công nghệ sản xuất hạt giống. Việc tự chủ nguồn hạt giống trong nước góp phần giảm giá thành so với giống nhập nội, tạo thêm việc làm cho lao động ngành sản xuất giống và mang lại hiệu quả kinh tế cho người sản xuất. Đồng thời, giống đã được khảo nghiệm tại nhiều vùng sinh thái trong nước, qua đó cho thấy khả năng thích ứng với điều kiện sinh thái và tiềm năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

“Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, giống ngô trái cây VNUA168 đã được chọn tạo, đánh giá và khảo nghiệm tại các vùng sinh thái trong nước, vì vậy có khả năng thích ứng tốt với điều kiện sinh thái và tiềm năng thích ứng với biến đổi khí hậu”, TS Tuân cho biết.

"ĐÔI KHI THẤY MÌNH VẤT VẢ HƠN NGƯỜI NÔNG DÂN"

Sinh năm 1980, PGS.TS Phạm Quang Tuân đã dành trọn đam mê cho nghiên cứu và chọn tạo các giống ngô thực phẩm dinh dưỡng chất lượng cao. Bên cạnh đó, anh còn tham gia chọn tạo nhiều giống hoa, rau ăn quả như cà chua ăn sống, cà chua sôcôla, dưa, bầu, bí.

Sau nhiều năm miệt mài nghiên cứu, anh đã cho ra đời nhiều giống ngô được đánh giá cao về năng suất, hương vị và giá trị dinh dưỡng. Nhắc đến công việc của mình, PGS.TS Phạm Quang Tuân chia sẻ rằng chọn tạo giống là một quá trình đòi hỏi nhiều công sức và sự kiên trì.

Theo anh, công việc nghiên cứu không chỉ gói gọn trong phòng thí nghiệm mà gắn chặt với đồng ruộng. Từ khâu trộn đất, làm bầu, ươm bầu cho đến mang cây ra đồng trồng, nhà khoa học phải trực tiếp thực hiện. Giai đoạn vất vả nhất là tạo dòng thuần rồi lai với các dòng khác để tìm ưu thế lai.

Có những thời điểm, việc bọc túi thụ phấn, cách ly hoa đực và hoa cái diễn ra dưới nắng gắt, kéo dài đến đầu giờ chiều. “Đôi khi thấy mình vất vả hơn người nông dân bởi người dân hết giờ thì về nghỉ còn mình vẫn phải ra đồng bọc túi thụ phấn, cách ly hoa đực – hoa cái, có khi nắng chang chang vẫn làm đến 1-2 giờ chiều mới xong”, PGS.TS Phạm Quang Tuân chia sẻ. Tuy nhiên, theo anh, khi nhìn thấy những hạt ngô phát triển khỏe mạnh, mọi mệt nhọc đều được gác lại.

Từ những thành công ban đầu với giống ngô trái cây giàu anthocyanin, nhóm nghiên cứu của PGS.TS Phạm Quang Tuân xác định được công nghệ lõi trong chọn tạo giống. Trên cơ sở đó, nhóm tiếp tục cải tiến các giống ngô thực phẩm trước đây và nghiên cứu chọn tạo các giống ngô mới với những đặc tính dinh dưỡng khác, hướng tới đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của người tiêu dùng.

Mai Nguyễn

Xem Thêm

Tin mới

Đổi mới cơ chế phối hợp, phát huy sức mạnh của đội ngũ trí thức Hội ngành toàn quốc
Đổi mới cơ chế phối hợp các Hội ngành toàn quốc cần được xem xét đồng bộ với các vấn đề về hoàn thiện cơ chế, chính sách, kiện toàn tổ chức bộ máy là nội dung được Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT Việt Nam Phạm Ngọc Linh nhấn mạnh tại hội thảo “Giải pháp tăng cường hoạt động phối hợp giữa các hội ngành toàn quốc và Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam” được tổ chức sáng 20/11.
Vai trò của đội ngũ trí thức trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Hà Tĩnh
Hà Tĩnh, là vùng “địa linh nhân kiệt” với nhiều giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú, đa dạng, được các thế hệ xây đắp, bảo tồn, kế thừa và phát huy, là nơi tụ cư của người Việt cổ, được minh chứng bằng các di chỉ khảo cổ có niên đại trên 4.000 năm như Phôi Phối-Bãi Cọi (Nghi Xuân), Thạch Lạc (Thạc Hà) …; là vùng giao thoa của nhiều nền văn hóa (Đại Việt- Chăm pa- Chân Lạp- Trung Hoa).
Lâm Đồng: Hội thảo giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy
Sáng ngày 18/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Giải pháp quản lý lũ tổng hợp lưu vực sông Lũy, tỉnh Lâm Đồng”. Hội thảo có sự tham dự của đại diện các sở, ban, ngành, địa phương, các cơ quan chuyên môn, chuyên gia, nhà khoa học và các đơn vị có liên quan.
Hải Phòng: Liên hiệp hội làm việc với Viện Kinh tế phát triển và Quy hoạch
Sáng 17/11, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật (Liên hiệp Hội) thành phố đã làm việc với Đoàn công tác của Viện Kinh tế phát triển và Quy hoạch (IDEP), nhằm tăng cường mối quan hệ hợp tác trong hoạt động nghiên cứu khoa học, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, tư vấn, phản biện và giám định xã hội góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững trên địa bàn thành phố.
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại lễ chuyển giao vai trò chủ nhà APEC 2027
Sáng 19/11, tại Thâm Quyến, trong khuôn khổ Hội nghị các Nhà Lãnh đạo kinh tế APEC lần thứ 33, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính thức tiếp nhận vai trò chủ nhà Năm APEC 2027 từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, đánh dấu thời khắc quan trọng, chính thức khởi động Năm APEC Việt Nam 2027.
49 năm của Voyager 1, một ngày của ánh sáng
Sau hoàng hôn ngày 17/11, NASA mời người dân khắp thế giới hướng đèn lên trời, nháy mã Morse “V-G-R” chào Voyager 1, vật thể nhân tạo đầu tiên đi tới khoảng cách một ngày ánh sáng. Con tàu thăm dò vừa chạm mốc một ngày ánh sáng lúc 5h 16 phút 7 giây sáng 18/11 theo giờ miền Đông nước Mỹ (EST).
Tăng cường năng lực, đổi mới cơ chế tài chính khoa học và công nghệ
Tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, thủ tục hành chính và quản trị rủi ro sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cộng đồng khoa học và công nghệ cả nước tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới, góp phần thiết thực vào sự nghiệp đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk – Thành viên tích cực của Mặt trận trong giai đoạn mới
Trong hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Liên hiệp Hội tỉnh Đắk Lắk là tổ chức tập hợp, đoàn kết đội ngũ trí thức KH&CN, làm cầu nối giữa trí thức với Đảng, Nhà nước và Nhân dân. Trong giai đoạn mới, phát huy vai trò thành viên của Mặt trận, Liên hiệp Hội tăng cường phối hợp, phát huy trí tuệ đội ngũ trí thức, góp phần củng cố khối đại đoàn kết và thúc đẩy tỉnh Đắk Lắk phát triển nhanh, bền vững.
VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.