Nguy cơ tuyệt chủng của loài cá mập nhám

Bằng cách sử dụng thiết bị phân tích gien CSI, các nhà khoa học đã lần ra vết tích của loại vi cá mập nhám đang bày bán tại các chợ cá ở Hồng Công, từ đó phanh phui ra nguồn gốc của loài cá mập nổi tiếng này, chúng là một trong những loài động vật thuộc loại quý hiếm sinh sống tại các vùng biển cách biển Hồng Công khoảng vài ngàn dặm.

Theo kết quả của một cuộc nghiên cứu gần đây được đăng tải trên thời báo khoa học "Nghiên cứu các loài động vật gặp nguy hiểm", thì: "Vi cá mập là mặt hàng không thế thiếu trong việc chế biến món xúp vi cá mập trứ danh trong hầu hết các cỗ tiệc sang trọng của người Trung Quốc, món ăn này là biểu tượng của sự giàu có và thịnh vượng". Tác giả của công trình nghiên cứu trên là Demian Chapman đã phát biểu với Hãng tin Discovery News rằng: "Xúp vi cá mập cũng tương tự như một chiếc Lexus hạng sang trong bữa ăn". 

Ông Chapman, hiện là trợ lý giám đốc tại Viện Nghiên cứu Bảo tồn khoa học Hải Dương thuộc Đại học Stony Brook (New York, Mỹ) và các cộng sự của mình đã phân tích kỹ lưỡng các chuỗi ADN, từ 177 con cá mập nhám hiện đang sinh sống ở vùng biển phía tây - Đại Tây Dương. Họ cũng lấy các mẫu ADN từ 62 chiếc vây của loài cá mập này hiện diện tại khu chợ cá ở Hồng Công.

Qua so sánh các dữ liệu từ chuỗi ADN và ADN từ vây cá mập cùng với các thông tin được cập nhập trong cuộc nghiên cứu trước đó, đã cho ra kết quả: những chiếc vi cá mập được bày bán trên thị trường Hồng Công hầu hết được khai thác từ vùng biển Đại Tây Dương và Ấn Độ - Thái Bình Dương.

Ước tính khoảng 21% vi cá mập trên thị trường Hồng Công được khai thác từ các vùng biển ngoài khơi duyên hải nước Mỹ, Belize, Panama và Brazil, loài cá mập nhám tại 4 quốc gia này được Tổ chức Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN) công nhận là loài động vật gặp hiểm họa tuyệt chủng cao nhất.

Các kế hoạch đề xuất

Ông Demian Chapman đã đề xuất các kế hoạch sẽ được đưa ra thảo luận vào tháng 3/2010 tại "Hội nghị Thương mại quốc tế về các giống loài động vật gặp nguy hiểm" ở Qatar thuộc Các tiểu Vương quốc Arập thống nhất (U.A.E), theo đó loài cá mập nhám sẽ được liệt vào danh sách "Các loài động vật gặp nguy hiểm" dưới sự bảo trợ của Tổ chức Appendix II với các tiêu chí như phân vùng giới hạn khai thác, công tác kiểm tra định kỳ.

Cá mập nhám, loài động vật sắp tuyệt chủng do nạn khai thác vi cá mập quá mức cho phép.

Đồng tác giả với ông Demian Chapman là Mahmood Shivji, hiện là Giám đốc Viện Nghiên cứu Guy Harvey thuộc Đại học Đông Nam Nova (Florida, Mỹ), đã phát biểu với Hãng tin Discovery News như sau: "Hiện tại, chúng tôi biết nguồn gốc của loại vi cá mập từ cá mập nhám đang bày bán trên thị trường quốc tế và một số cơ phận của loài động vật này được khai thác từ các vùng biển có nguy cơ gặp nguy hiểm cao". Ông Shivji, cũng làm việc cho Trung tâm Cứu hộ cá mập biển (Nam Phi), cho biết thêm: "Thật khó khăn để nhận diện vi cá mập thuộc loài cá mập nhám và nguồn gốc của loài động vật này cũng khó truy nguyên ra, một khi các loại vi cá mập thuộc các loài cá mập khác nhau trộn lẫn trên thị trường".

Vi cá mập nhám là một trong những sơn hào hải vị được ưa chuộng nhất trong ẩm thực Trung Quốc, món ăn này được chế biến rất công phu, nó có dạng xúp đặc. Chỉ 0,9 kg vi cá mập nhám đã có giá khoảng 120USD tại thị trường châu Á. Bà Ellen Pikitch, Giám đốc Điều hành của Viện Nghiên cứu bảo tồn khoa học Hải Dương, người đóng góp ngân quỹ cho dự án nghiên cứu, cho biết: "Giá vi cá mập trên thị trường toàn cầu gia tăng chóng mặt càng làm kích thích nạn khai thác vi cá mập lén lút trên thế giới.

Ước tính khoảng hơn 73 triệu con cá mập bị giết chết hàng năm nhằm đáp ứng nguồn hàng cho thị trường vi cá mập, trong đó xấp xỉ từ 1 triệu đến 3 triệu vi cá mập được khai thác là từ loài cá mập nhám. Trong khi đó, công tác bảo tồn loài cá mập  nhám chỉ như muối bỏ biển, càng khiến cho nhiều vùng biển trên thế giới trở thành nấm mồ vĩ đại vùi thây loài cá này". 

Các chiến dịch giáo dục về hệ sinh thái tại châu Á đặc biệt là mối nguy hiểm trong việc khai thác vi cá mập quá mức, mà một trong những minh chứng nổi bật nhất là sự xuất hiện của ngôi sao bóng rổ nổi tiếng Trung Quốc: Yao Ming, đã gây ra tác dụng đáng kể đặc biệt là đối với người tiêu dùng trẻ. Nhưng như lời ông Shivji nói: "Các bản sắc văn hóa truyền thống hầu như rất khó thay đổi và rằng cái đáng quan tâm là thời gian. Mặc dù thời gian có thể làm cho số lượng loài cá mập sụt giảm, nhưng để cấm đoán việc buôn bán vi cá mập tại thời điểm hiện tại là chưa thực tế.

Ông Demian Chapman kết luận: "Nó thật sự là một thảm họa nếu nhân loại khoanh tay đứng nhìn và sẽ là ác mộng nếu ai đó nói: Có gì đâu nó chỉ là một chén xúp thôi mà!".