Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ năm, 22/11/2007 23:50 (GMT+7)

Người thầy sáng tạo

Từ những chương trình vi tính hỗ trợ giảng dạy vật lý

Do tính khắt khe của sự phân phối chương trình môn vật lý, những thí nghiệm đi kèm theo những bài giảng chỉ được phép tiến hành trong một thời gian rất hạn chế (khoảng 10 phút). Trong thời gian eo hẹp đó, chỉ có những học sinh có ý thức tập trung rất cao mới có thể nắm bắt được một cách sâu sắc những diễn tiến của thí nghiệm. Chẳng hạn, trong bài “Giao thoa - sóng dừng” thuộc Cơ học lớp 12, dù giáo viên có làm thí nghiệm minh họa thì học sinh cũng mới chỉ thấy được kết quả cuối cùng của sự tổng hợp giữa hai sóng kết hợp, còn diễn biến cụ thể của sự tổng hợp giữa hai sóng xảy ra như thế nào, học sinh phải vận dụng sự tưởng tượng của mình chứ không thể chỉ nhìn vào thí nghiệm để thấy được.

Tại những trường học xa xôi hẻo lánh, thiếu thốn các đồ dùng dạy học thì giáo viên chỉ còn biết “dạy chay”. Hậu quả là học sinh không còn cảm thấy hứng thú khi học môn vật lý nữa!

Từ thực trạng trên, một vài giáo viên đã cố gắng sưu tầm những phần mềm minh họa cho bộ môn vật lý để sử dụng kèm theo bài giảng. Tuy nhiên, hầu hết những chương trình này là do nước ngoài sản xuất, có những phần chưa thực sát với nội dung của chương trình Việt Nam, những phần chú thích hoặc giảng giải đi kèm lại sử dụng tiếng nước ngoài, gây trở ngại lớn cho các giáo viên và học sinh.

Trăn trở về phương diện hỗ trợ dạy vật lý, thầy giáo Nguyễn Thành Tương đã có ý tưởng sử dụng phần mềm Flash để tạo nên những “video clip” nho nhỏ giúp hỗ trợ cho những thí nghiệm làm trên lớp; hoặc có thể dùng như những “thí nghiệm ảo” để minh họa cho bài học.

Công trình bao gồm những chương trình vi tính nhỏ ở dạng hoạt hình minh họa cho các hiện tượng vật lý thuộc chương trình lớp 12. Phần mềm này gồm có các file được thiết kế bằng Flash ở dạng exe. Các file exe có tính cơ động rất cao, nên các giáo viên có thể dùng chúng để làm thí nghiệm ảo hoặc dùng kèm với thí nghiệm thực. Chỉ cần một máy vi tính bình thường có ổ đĩa VCD là có thể chạy được các chương trình. Mặt khác, thông qua Hyper link, các giáo viên cũng dễ dàng kết hợp chúng với các giáo trình điện tử để cho bài dạy thêm phần sinh động.

Các chương trình này được thiết kế sát với chương trình vật lý hiện hành ở Việt Nam, phần ghi chú đều bằng tiếng Việt; các giáo viên ở nơi xa cũng sử dụng được dễ dàng. Trong bài “Giao thoa - sóng dừng”, sau khi đã cho học sinh xem thí nghiệm cụ thể bằng cách sử dụng đồ dùng là thiết bị thí nghiệm giao thoa và thí nghiệm sóng dừng (trên thực tế rất ít trường có được những thiết bị này), thì sau đó giáo viên có thể cho chạy chương trình để cho học sinh thấy rõ được sự tổng hợp của hai sóng đã diễn biến như thế nào. Với chương trình này giáo viên có thể giúp cho học sinh có được cái nhìn cụ thể về một hiện tượng rất khó diễn giải bằng lời nói. Hơn nữa chương trình lại có thể cho chạy từng nấc một như là một phim hoạt hình được chiếu chậm, vì thế một học sinh không có được sự nhạy bén trong quan sát vẫn có thể dễ dàng nắm bắt được nội dung.

Đến những sáng kiến giảng dạy môn thiên văn

Thiên văn học là một bộ môn đã bị lãng quên từ nhiều năm nay trong chương trình trung học phổ thông. Từ năm 2002 ngành giáo dục Việt Nam đã bắt đầu cho dạy thử nghiệm chương trình thiên văn ở các lớp chuyên lý Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong. Khôi phục lại môn học này không phải là chuyện đơn giản, nhất là việc phải viết giáo trình, tìm đồ dùng dạy học v.v... Tuy nhiên, với những nỗ lực vượt bậc của tổ vật lý cùng với sự yểm trợ nhiệt tình của ban giám hiệu nhà trường, thầy Tương đã phát huy được một số sáng kiến để khắc phục. Thầy đã tinh giản lại giáo trình thiên văn dùng trong trường đại học, đồng thời bổ sung những kiến thức mới rút ra từ những sách nước ngoài hoặc sưu tầm được từ mạng Internet; tự tay chế tạo những giáo cụ không thể thiếu để giảng dạy môn thiên văn như bản đồ sao (dựa theo bản đồ của tạp chí National Geographic), đồng hồ mặt trời, mô phỏng thiên cầu... Ngoài ra còn có chương trình vi tính minh họa cho chuyển động của Trái đấët quanh mặt trời và của mặt trời trên 12 cung Hoàng đạo. Kết hợp theo đó là buổi sinh hoạt ngoại khóa được tổ chức vào ban đêm để học sinh làm quen với sự quan sát thiên văn bằng kính thiên văn hoặc bằng mắt trần. Các em còn được hướng dẫn để đo bóng cây gậy cắm trên mặt đất để xác định vĩ độ TP. Hồ Chí Minh cũng như dùng đồng hồ mặt trời để tìm kinh tuyến.

Một sinh hoạt rất thú vị không thể không nhắc đến là trò chơi khoa học “Hỏa tiễn phóng bằng nước” được phái đoàn giáo dục không gian của UNESCO giúp cho vật liệu cũng như tư liệu tham khảo. Việc triển khai trò chơi khoa học này không những tăng cường sự thích thú cho các học sinh đối với bộ môn thiên văn mà còn kích thích lòng đam mê khoa học.

Từ bản đồ sao gốc của National Geographicvốn có tính chuyên nghiệp cao nhưng lại rất khó sử dụng, thầy Tương đã dựa theo hướng dẫn trong sách “Bài tập thiên văn học” (NXB Giáo Dục) để thực hiện một “Bản đồ sao di dộng” dùng cho Thành phố Hồ Chí Minh và những địa phương lân cận. Bản đồ xoay này rất tiện dụng cho sự quan sát thiên văn, bất cứ ai cũng có thể sử dụng được ngay dù chưa hiểu biết nhiều về thiên văn học. Bản đồ sao di động gồm có hai phần:

- Phần ruột:là một đĩa tròn hai mặt có in hình các chòm sao trên bầu trời đêm của thiên cầu Bắc và thiên cầu Nam, đĩa này có thể xoay quanh một trục quay đi qua hai thiên cực Bắc và Nam.

- Phần vỏ ngoài:là một vỏ bọc hình vuông có khoét lỗ hổng để lộ ra bầu trời đêm có thể quan sát được vào một thời điểm nào đó vào lúc ban đêm trong bất kỳ ngày tháng nào trong năm. Để quan sát, người dùng chỉ việc xoay cho ngày tháng ghi trên vành của đĩa tròn trùng khớp với giờ cần quan sát đã in sẵn trên phần vỏ bọc, và như thế toàn bộ những chòm sao quan sát được khi nhìn về hướng Bắc hoặc hướng Nam đã hiện ra rõ ràng trong “cửa sổ” của tấm bản đồ.

Những sáng kiến trên đã nhận được những kết quả ban đầu rất khích lệ. Bản đề cương tóm tắt những sáng kiến trong giảng dạy bộ môn thiên văn và khoa học không gian của thầy đã được gửi sang cho ban tổ chức Hội nghị thiên văn quốc tế IAC. Và thầy là người Việt Nam duy nhất đã được mời chính thức tham gia báo cáo tại IAC lần thứ 58 tổ chức tại Hyderabad (Ấn Độ) diễn ra từ 24/9 - 28/9/2007, với tư cách là giáo viên của Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong.

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.