Người nông dân “chế tạo” máy

Tôi đến thăm anh vào một chiều cuối đông 2006. Trong không gian ồn ào của tiếng máy, tiếng búa anh say sưa kể cho chúng tôi nghe về cuộc đời và những cỗ máy của mình. Năm 1968, anh rời ghế nhà trường để vào Huế học nghề cơ khí khi mới chỉ học hết lớp 5, rồi trở về quê hành nghề. Năm 1972, anh đã sản xuất máy bơm nước và nó đã theo anh cho đến tận bây giờ. Anh đã dành nhiều công sức, suy nghĩ cho nó và nó đã đem đến cho anh niềm tự hào nhờ những tính năng vượt trội. Anh nói, so với những chiếc máy bơm cùng loại, cùng mức tiêu hao nhiên liệu thì máy bơm nước của anh có công suất gấp đôi. Anh kể, công trình cầu Bến Hải cần máy bơm để không chỉ bơm nước, mà còn bơm cát lên độ cao 40 mét, nhiều loại máy bơm trong và ngoài nước chịu bó tay thì máy bơm do anh sản xuất chạy ngon ơ. Những cổ máy của anh còn có mặt trên công trình nạo vét sông Ngự Hà (thành phố Huế), ở mỏ than bùn của Công ty Vật tư nông nghiệp tỉnh Thừa Thiên - Huế, ở công trình đắp đê ngăn mặn cửa Lác, công trình xây dựng hồ nuôi tôm và nhiều công trình thủy lợi khác.

Anh còn sửa chữa được máy móc của tàu thủy, làm được cả pit-tông máy nổ. Anh đã từng ra Hải Phòng, vào Đà Nẵng để sửa tàu.

Điều kỳ lạ là quá trình sáng tạo, cải tiến các chi tiết máy của anh không hề có bản vẽ thô sơ chứ nói gì đến các bản vẽ kỹ thuật và lại càng không có sự tham gia của máy tính. Anh phác thảo các chi tiết máy cần làm, cần cải tiến trong đầu rồi tự tay thể hiện bằng những thao tác trên máy tiện, máy khoan để cho ra sản phẩm. Cứ thế, nhiều cỗ máy với những chi tiết được cải tiến ra đời. Nhiều máy do anh làm ra người khác khó có thể bắt chước. Chẳng hạn, với bộ phận quan trọng nhất của chiếc máy bơm nước là cánh bơm, anh đã điều chỉnh cánh để có tính năng vượt trội mà không có một cơ sở cơ khí nào làm theo được. Cũng nhờ cái tài như vậy mà những chiếc máy xúc anh làm ra có tầm quay lớn hơn cả máy xúc của Nhật, lại còn có thể xúc được đất cứng hơn.

Nhiều loại máy do anh sản xuất được trưng bày tại triển lãm của huyện và của tỉnh. Phần thưởng lớn đối với anh có lẽ là một lần được mời tham dự Hội nghị nông dân sản xuất giỏi toàn quốc và được tặng quà của Chủ tịch nước Trần Đức Lương. Anh còn được Hội Nông dân Việt Nam, UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế tặng bằng khen và nhiều năm được công nhận là lao động giỏi.

Tuy nhiên, điều cần suy nghĩ là các khái niệm nhãn hiệu hàng hóa, sở hữu trí tuệ dường như còn rất xa lạ đối với người thợ cơ khí cần cù, sáng tạo, có bàn tay tài hoa này.