Liên hiệp các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam
Thứ hai, 14/01/2008 15:51 (GMT+7)

Người góp "chìa khóa" mở cửa ngân hà

Người đi từ Đại học Huế

Tiến sĩ thiên văn học Phan Bảo Ngọc tốt nghiệp Đại học Huế vào năm 1997, từng là giảng viên tại Đại học Huế. Sau đó, anh sang Pháp theo học tại Đại học Paris VI và nhận bằng thạc sĩ vào năm 2000. Đến năm 2002, anh bảo vệ xuất sắc luận án tiến sĩ cũng tại Đại học Paris VI. Và hiện nay, nhà thiên văn học Phan Bảo Ngọc đang tiếp tục nghiên cứu sau tiến sĩ tại Viện Thiên văn và Thiên văn Vật lý Đài Loan.

Henri Chrétien là giải thưởng thiên văn học quan trọng mang tên nhà thiên văn người Pháp Henri Chrétien, người đã cùng với chuyên gia người Mỹ George W. Ritchey phát minh ra kính thiên văn Ritchey-Chretien. Mục đích của giải thưởng Henri Chrétien là để ghi nhận những công trình nghiên cứu xuất sắc, phương pháp mới trong nghiên cứu thiên văn đồng thời thúc đẩy sự hợp tác quốc tế của các nhà thiên văn trên toàn thế giới.

Giải thưởng thiên văn học Henri Chrétien năm nay được trao cho Tiến sĩ Phan Bảo Ngọc nhờ công trình nghiên cứu phát minh ra phương pháp săn tìm những ngôi sao lùn có tên "Chuyển động riêng rút gọn cực đại" (Maximum Reduced Proper Motion). Đây là một phương pháp hoàn toàn mới trong việc tìm kiếm những sao lùn cực nhẹ trong vũ trụ mà nhà thiên văn học Phan Bảo Ngọc đã phát minh ra từ năm 2002.

Sao lùn cực nhẹ là những ngôi sao có khối lượng nhỏ hơn 0,3 lần khối lượng mặt trời. Trong vùng lân cận mặt trời hiện còn vô số sao lùn có khối lượng cực nhỏ, chưa được các nhà thiên văn học xác định. Vùng lân cận mặt trời được định nghĩa là khối cầu có bán kính 25 parsec (1 parsec = 3,26 năm ánh sáng, tức khoảng 30 nghìn tỷ kilômét) tính từ mặt trời. Những sao lùn cực nhẹ có chuyển động riêng rất nhỏ. Theo tính toán, tính chất vật lý của loại sao này bị thay đổi rất nhiều so với các sao lùn có khối lượng lớn hơn. Mặt khác, ánh sáng phát ra từ chúng rất yếu ớt nên các phương pháp quan sát thiên văn học trong vũ trụ thông thường đã không thể nhận thấy.

Luận án tiến sĩ xuất sắc

Năm 2002, nhà thiên văn học Phan Bảo Ngọc, với sự cộng tác của một số đồng nghiệp tại Đài quan sát thiên văn học Paris đã phát minh ra phương pháp "Chuyển động riêng rút gọn cực đại". Phương pháp này đã mở ra một hướng mới cho việc phát hiện toàn bộ các sao lùn cực nhẹ mà nhà thiên văn học Gliese đã tiên đoán từ năm 1986, nhưng các phương pháp quan sát thông thường đã không thể săn tìm được (hay còn gọi là bị biến mất).

Nghiên cứu về "Chuyển động riêng rút gọn cực đại" của nhà thiên văn học Phan Bảo Ngọc được bắt đầu từ mùa hè năm 2001 và được công bố lần đầu tiên tại một hội nghị quốc tế ở Hawaii tháng 5/2002. Công trình này cùng một số công trình khác đã giúp Phan Bảo Ngọc bảo vệ xuất sắc luận án tiến sĩ của mình trước một hội đồng gồm các giáo sư Pháp, Đức và Mỹ tại Đài quan sát Paris trong năm 2002.

Cũng nhờ phương pháp này, đến nay Tiến sĩ Phan Bảo Ngọc cùng những nhà thiên văn học Pháp, Mỹ và Chile đã khám phá ra được nhiều ngôi sao lùn khối lượng cực nhỏ trong vùng lân cận Mặt trời. Với phương pháp "Chuyển động riêng rút gọn cực đại", các nhà thiên văn học trên thế giới đã có được trong tay một "chiếc chìa khóa" mở ra khả năng có thể phát hiện toàn bộ các sao lùn cực nhẹ còn giấu mặt trong dải Ngân Hà cũng như những dải thiên hà khác trong vũ trụ.

Khẳng định trí tuệ Việt Nam

Giải thưởng Henri Chrétien năm 2007 của Hội thiên văn Mỹ chính là sự công nhận một cách rõ ràng nhất về những thành công của công trình nghiên cứu do nhà thiên văn học Phan Bảo Ngọc đã thực hiện.

Được biết, trước tiến sĩ Phan Bảo Ngọc, một nhà khoa học người Mỹ gốc Việt nổi tiếng, là giáo sư Trịnh Xuân Thuận, cũng đã nhận được giải thưởng Henri Chrétien vào năm 1992.

Những thành công mà hai nhà thiên văn học trên đạt được đã thêm một lần nữa khẳng định về tài năng và trí tuệ của các nhà khoa học Việt Nam nói chung, và những nhà thiên văn học người Việt nói riêng.

Nguồn: Dân Trí, 12/2007

Xem Thêm

Tin mới

VUSTA tổng kết 15 năm triển khai Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS
Ngày 12/11/2026, tại Quảng Ninh, Ban Quản lý dự án VUSTA - Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS tổ chức tổng kết dự án giai đoạn 2024-2026, đồng thời nhìn lại toàn bộ chặng đường hoạt động giai đoạn 2011-2026. Sự kiện đánh dấu 15 năm VUSTA đóng vai trò là cầu nối chiến lược, gắn kết cộng đồng cùng hệ thống y tế công của Việt Nam trong công tác phòng, chống dịch bệnh.
Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38: Lần đầu tiên trao 02 giải Đặc biệt, ghi nhận 312 đồ án dự thi
Sáng 15/11, tại Hà Nội, Lễ trao Giải thưởng Loa Thành lần thứ 38 năm 2026 được tổ chức nhằm vinh danh những đồ án xuất sắc thuộc lĩnh vực Kiến trúc - Xây dựng. Mùa giải năm nay ghi nhận số lượng tham dự cao kỷ lục với 312 đồ án đến từ 29 trường đại học trên cả nước. Đặc biệt, lần đầu tiên trong lịch sử 38 năm tổ chức, Giải thưởng trao hai giải Đặc biệt cho những đồ án có chất lượng nổi bật.
Bắc Ninh: Hội thảo Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ
Ngày 12/11, Liên hiệp các Hội Thành phố đã phối hợp Cục Sở hữu trí tuệ- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội thảo “Sử dụng và khai thác công cụ sở hữu trí tuệ thúc đẩy hoạt động nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Thành phố Bắc Ninh”.
Đắk Lắk: Phát huy giá trị rừng và biển trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh
Việc hợp nhất tỉnh Đắk Lắk và tỉnh Phú Yên đã hình thành một không gian phát triển mới, kết nối vùng cao nguyên với duyên hải, kết nối đại ngàn với Biển Đông. Đây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực tự nhiên, văn hóa và con người.
Đẩy mạnh giáo dục STEM, tạo nền tảng phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tại An Giang
Ngày 12/11, Liên hiệp Hội Việt Nam phối hợp với Liên hiệp Hội tỉnh An Giang tổ chức Hội thảo “Đẩy mạnh giáo dục STEM để phát triển nhân tài khoa học và công nghệ tỉnh An Giang”. Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo Liên hiệp Hội Việt Nam, đại diện Liên hiệp Hội các tỉnh, thành phố, các cơ quan sở ngành đại phương, trường đại học, cán bộ quản lý giáo dục và đông đảo thầy cô giáo trên địa bàn tỉnh.
Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với hành trình gìn giữ di sản Kinh Bắc
Nhân dịp kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), sáng 12/12 tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy Văn hóa Dân tộc (trực thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp với Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Nhà văn hóa Lê Hồng Dương với Di sản văn hóa dân tộc”.