Nghiên cứu sản xuất loại phân bón chuyên dùng cho cây bưởi đặc sản Đoan Hùng

Bưởi Bằng Luân và bưởi Sửu ở huyện Đoan Hùng là hai giống bưởi quý nhưng do các hộ nông dân chưa nắm chắc kỹ thuật và đầu tư chăm sóc cũng như bón phân chưa đúng mức trong thời gian dài nên nhiều vườn bưởi đang có chiều hướng thoái hoá, cây bưởi ra hoa nhiều nhưng tỷ lệ đậu quả thấp; có nhiều cây không có quả; số lượng quả trên cây những năm gần đây chỉ bằng 25 - 30% so với những năm trước đó. Vì vậy, việc nghiên cứu sản xuất loại phân bón chuyên dùng cho cây bưởi đặc sản Đoan Hùng là việc làm cần thiết, góp phần tăng thu nhập cho người dân, cải tạo vườn bưởi và đưa cây bưởi Sửu và bưởi Bằng Luân trở thành cây sản xuất hàng hoá ở Đoàn Hùng.

Mục tiêu của đề tài là nhằm tạo ra được phân bón chuyên dùng cho cây bưởi đặc sản Đoan Hùng bảo đảm năng suất, chất lượng của buổi Đoan Hùng. Để nghiên cứu thực hiện đề tài, chủ nhiệm đề tài đã điều tra khảo sát thu thập thông tin và đánh giá hiện trạng bưởi đặc sản Đoan Hùng; khảo sát địa bàn, lựa chọn địa điểm, chọn hộ gia đình để bố trí thử nghiệm và xây dựng mô hình. Đồng thời, nghiên cứu phân hữu cơ vi sinh và hữu cơ khoáng chuyên dùng cho cây bưởi Đoan Hùng; nghiên cứu công thức phân khoáng đa yếu tố chuyên dùng cho cây bưởi Đoan Hùng. Trên cơ sở đó, tiến hành sản xuất thử các loại phân bón chuyên dùng và thử nghiệm hiệu lực phân bón chuyên dùng; xây dựng mô hình sử dụng phân bón chuyên dùng.

Đề tài đã tiến hành điều tra, khảo sát thu thập thông tin và đánh giá hiện trạng bưởi đặc sản Đoan Hùng. Kết quả cho thấy: bưởi Sửu và bưởi Bằng Luân được trồng ở địa hình bằng phẳng và gò thấp với độ dốc từ 0 - 15 ^otrên các loại đất Feralit phát triển trên phù sa cổ, đất phù sa được bồi và đất phù sa không được bồi. Đất trồng bưởi có thành phần cơ giới trung bình thịt pha cát và thịt pha sét phù hợp cho cây bưởi phát triển. Bưởi Đoan Hùng đang có chiều hướng thoái hóa, cây bưởi cho hoa nhiều nhưng tỷ lệ đậu quả thấp, quá nhỏ, năng suất giảm, tép bưởi bị khô và nhiều cây bưởi không cho quả. Phân chuồng là loại phân được người dân sử dụng chủ yếu cho cây bưởi. Kết quả phân tích cũng cho thấy trong thịt bưởi hàm lượng đạm, lân, kali, Ca cao hơn các chất khác, đặc biệt là kali; điều đó chứng tỏ đạm, lân, kali, can xi rất cần cho cây bưởi. Ở Phú Thọ, có 2 nguồn nguyên liệu có khả năng sử dụng được làm nguồn phân bón hữu cơ là mùn thải nhà máy Giấy Bãi Bằng và nguồn than bùn ở Việt Trì.

Tiếp đó, đề tài đã khảo sát địa bàn, lựa chọn địa điểm, chọn hộ gia đình để bố trí thử nghiệm. Căn cứ vào yêu cầu nghiên cứu của đề tài, nhóm thực hiện đề tài đã cùng với lãnh đạo xã, thôn xây dựng tiêu chí lựa chọn hộ gồm: tự nguyện tham gia, tuân thủ theo quy định, nội quy của cán bộ kỹ thuật yêu cầu trong quá trình thử nghiệm; đảm bảo các cây đồng đều và phù hợp với độ tuổi cây quy định; cây bưởi thử nghiệm không bị ảnh hưởng của các yếu tố khác như trồng xen trong chè, độ dốc; có số lượng cây bưởi trong vườn tối thiểu chấp nhận được như trên 15 cây đối với bưởi Bằng Luân; thuận tiện giao thông đi lại. Cụ thể: năm 2007 đã triển khai thí nghiệm liều lượng trên 3,5 họ với 38 hộ tham gia; năm 2008 đã thực hiện trên 46 hộ với diện tích là 5,74 ha với 1.577 cây bưởi; năm 2009 đã thực hiện trên 55 hộ với 6,24 ha với 1.713 cây bưởi.

Nhóm nghiên cứu đề tài đã nghiên cứu và sản xuất thử phân hữu cơ vi sinh và hữu cơ khoáng cho bưởi Đoan Hùng. Kết quả nghiên cứu cho thấy: thành phần nguồn hữu cơ để chế biến chất hữu cơ gồm có 50% phân lợn, 30% than bùn và 20% mùn thải nhà máy giấy. Phân hữu cơ khoáng chuyên dùng cho bưởi là HCK 3-4-2, HCK 3-4-3 và HCK 3-3-2 có hàm lượng OM> 15%, độ ẩm 19 - 20%, hàm lượng NPK bằng hoặc lớn hơn 8%; bón 1,5 tấn HCK 3-4-2 cho bưởi kiến thiết cơ bản, 2 tấn HCK 3-4-3/ha cho bưởi 4 - 7 tuổi; 3 tấn HCK 3-4-3/ha cho bưởi 8 - 10 tuổi; 4 tấn HCK 3-3-2/ha cho bưởi trên 10 tuổi. Phân hữu cơ vi sinh đa chức năng chuyên dùng cho bưởi có hàm lượng OM>15%, độ ẩm <30% và chứa vi sinh vật có định Nitơ tự do (Azotobacterchroococcum), phân giải lân (Bacillus megaterium), phân giải xenlulo (Streptomyces matensis; Streptomyces misionensis) và vi sinh vật ức chế nấm bệnh ở rễ (Streptomyces thermflavus), mỗi loại có mật độ vi sinh vật > hoặc = 10 ⁶CFU/g. Phân hữu cơ vi sinh đa chức năng bón ở mức 1,5 tấn/ha cho bưởi thời kỳ kiến thiết cơ bản; 2 tấn/ha cho bưởi 4-7 tuổi; 3 tấn/ha cho bưởi 8-10 tuổi và 4 tấn/ha cho bưởi trên 10 tuổi. Liều lượng phân bón thích hợp cho bưởi Đoan Hùng như sau: đối với bưởi kiến thiết cơ bản: 1,5 tấn HCSH +150 kg N +90 kg P ₂O ₅+120 kg K ₂O/ha; đối với bưởi 4-7 tuổi: 2 tấn HCSH +240kg N +120 kg P ₂O ₅+240 kg K ₂O/ha; đối với bưởi 8-10 tuổi: 3 tấn HCSH +360 kg N +180 kg P ₂O ₅+360 K ₂O kg/ha; đối với bưởi trên 10 tuổi: 4 tấn HCSH +360 kg N +180 P ₂O ₅kg +360 kg K ₂O/ha.

Trong quá trình thực hiện, đề tài đã nghiên cứu công thức phân khoáng NPK chuyên dùng cho bưởi ở các độ tuổi khác nhau. Cụ thể là: bưởi kiến thiết cơ bản thì bón vào tháng 11 - 12 với NPK 9-12-6, bón vào tháng 4 với NPK 11-3-9, bón vào tháng 6 với NPK 10-3-9; bưởi 4-7 tuổi thì bón vào tháng 11-12 với NPK 6-8-6, bón vào tháng 4 với NPK 10-2-8, bón vào tháng 6 với NPK 8-2-10; bưởi 8-10 tuổi thì bón vào tháng 11 với NPK 9-12-9, bón vào tháng 4 với NPK 10-2-8, bón vào tháng 6 với NPK 12-3-15; bưởi trên 10 tuổi thì bón vào tháng 11 -12 với NPK 12-12-8, bón vào tháng 4 với NPK 10-2-10, bón vào tháng 6 với NPK 9-3-13. Liều lượng sử dụng phân bón chuyên dùng cho bưởi ở các độ tuổi khác nhau là bưởi thời kỳ kiến thiết cơ bản thì bón vào tháng 11-12 với 500 kg NPK 9-12-6 +1,5 tấn HCVS/ha hoặc 1,5 tấn HCK 3-4-2/ha; bón vào tháng 4: 500 kg NPK 11-3-9/ha; bón vào tháng 6: 500 kg NPK 10-3-9/ha. Bưởi 4-7 tuổi: Bón vào tháng 11-12: 1000 kg NPK 6-8-6 +2 tấn HCVS/ha hoặc 2 tấn HCK 3-4-3/ha; bón vào tháng 4: 1000 kg NPK 10-2-8/ha; bón vào tháng 6: 1000 kg NPK 8-2-10/ha. Bưởi 8-10 tuổi: Bón vào tháng 11-12: 1000 kg NPK 9-12-9 +3 tấn HCVS/ha hoặc 3 tấn HCK 3-4-3/ha; bón vào tháng 4: 1500 kg NPK 10-2-8/ha; bón vào tháng 6: 1000 kg NPK 12-3-15/ha. Bưởi trên 10 tuổi: Bón vào tháng 11-12: 1000 kg NPK 12-12-8 +4 tấn HCVS/ha hoặc 4 tấn HCK 3-3-2/ha; bón vào tháng 4: 1500 kg NPK 10-2-10/ha; bón vào tháng 6: 1000 kg NPK 9-3-13/ha.

Việc bón phân chuyên dùng cho bưởi ở các độ tuổi khác nhau đã làm tăng số quả trên một cây 45-132%, tăng năng suất bưởi 61-226%, tăng tiền lãi 41-208% so với công thức bón phân của nông dân. Bón phân chuyên dùng cho bưởi ở các độ tuổi khác nhau cũng làm tăng chất lượng bưởi (phần thịt bưởi ăn được 64,0-65,4%; hàm lượng nước 87,5-89,5%; hàm lượng đường (độ Brix) 9,8-10,8 trong thịt bưởi) so với công thức bón phân của nông dân (phần thịt bưởi ăn được 47,6-60,0%; hàm lượng nước 81,5-83,5%; hàm lượng đường (độ Brix) 8,6-9,2 trong thịt bưởi). Bên cạnh đó, việc bón phân chuyên dùng cho bưởi ở các độ tuổi khác nhau đã cải thiện được độ phì nhiêu đất trồng bưởi (tăng hàm lượng lân dễ tiêu, kali dễ tiêu, độ ẩm đất, độ xốp đất và mật độ của các nhóm vi sinh vật hữu ích trong đất (vi sinh phân giải xenlulo, vi sinh vật cố định nào và vi sinh vật phân giải lân) so với công thức bón phân của nông dân.