Nghiên cứu, đề xuất quy hoạch xây dựng nông thôn mới phù hợp với tiến trình đô thị hóa và công nghiệp hóa trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc

Trong những năm gần đây, Vĩnh Phúc đã triển khai quy hoạch mạng lưới điểm dân cư nông thôn và trung tâm xã tại hầu hết các xã trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên do địa bàn nông thôn quá lớn, công tác quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn được thực hiện còn hạn chế vì quy hoạch nông thôn còn mang tính chất tự phát, chủ yếu đáp ứng nhu cầu trước mắt và hạn chế về tầm nhìn lâu dài, hệ thống các văn bản về quy hoạch xây dựng nông thôn còn thiếu hoặc chưa đồng nhất, kinh phí đầu tư cho công tác quy hoạch xây dựng nông thôn hạn chế. Đồng thời, một số vấn đề bất cập trong xây dựng nông thôn nảy sinh trong quá trình phát triển như môi trường điểm dân cư thiếu bền vững, dần đánh mất bản sắc văn hoá nông thôn; công nghiệp nông thôn, làng nghề mới phát triển thiếu khả năng cạnh tranh, môi trường trong các làng nghề truyền thống bị ô nhiễm, nhiều vùng dân cư bị ảnh hưởng nặng nề của thiên tai không đảm bảo cho an toàn cuộc sống người dân; tốc độ đô thị hoá, công nghiệp hoá làm phá vỡ cấu trúc nông thôn, làm khoảng cách giữa thành thị và nông thôn ngày càng lớn. Nông nghiệp, nông thôn, nông dân Vĩnh Phúc đang đứng trước một thời kỳ mới, một thách thức mới trên con đường hội nhập với đô thị hoá và công nghiệp hoá. Công cuộc đô thị hoá, công nghiệp hoá trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc đã và đang mang lại cho người nông dân nhiều nguồn lợi, tuy nhiên cũng đánh mất đi không ít giá trị vốn có của nông thôn.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Vĩnh Phúc về thực trạng NTM theo Bộ tiêu chí quốc gia về NTM thì đến cuối năm 2009, toàn tỉnh có: 10 xã đạt 60-80% chỉ tiêu của Bộ tiêu chí, 38 xã đạt 41-59% chỉ tiêu của bộ tiêu chí, 64 xã còn lại đạt dưới 41% chỉ tiêu của Bộ tiêu chí. Thực trạng xây dựng nông thôn trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay căn bản từng bước đang hoàn thiện cơ sở hạ tầng kỹ thuật, cơ sở hạ tầng xã hội cũng như nhà ở nông thôn, góp phần tạo dựng hình ảnh nông thôn tỉnh Vĩnh Phúc. Tuy nhiên trong quá trình xây dựng phát triển nông thôn còn thể hiện nhiều bất cập từ khâu quy hoạch đến quản lý và chất lượng. Thống kê cho thấy, trong 5 năm (2004 - 2009) trên địa bàn toàn tỉnh đã đầu tư cho 64 xã /112 xã thuộc địa bàn nông thôn lập xong quy hoạch xây dựng mạng lưới điểm dân cư nông thôn và quy hoạch chi tiết trung tâm xã (đạt tỷ lệ 56,6%). Tuy nhiên quá trình lập quy hoạch khi đó chưa có Bộ tiêu chí NTM, tiêu chuẩn quy chuẩn quy hoạch xây dựng nông thôn và các văn bản hướng dẫn quy hoạch xây dựng nông thôn. Do vậy, theo yêu cầu của Bộ tiêu chí quốc gia về NTM thì hầu hết các xã nông thôn trong tỉnh vẫn chưa có quy hoạch đạt chuẩn và cần được tiếp tục rà soát, bổ sung, hoàn thiện sớm làm cơ sở cho các xã lập đề án xây dựng NTM giai đoạn 2010 - 2020 ổn định và bền vững. Về chất lượng quy hoạch nông thôn tại giai đoạn này còn mang tính chất thụ động và cục bộ, chỉ giải quyết được các vấn đề của nông thôn trong giai đoạn ngắn hạn. Do vào thời điểm nêu trên chưa có Quy hoạch chung đô thị Vĩnh Phúc đến năm 2030 và Quy hoạch mạng lưới các KCN tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2020. Do vậy hầu hết các đồ án quy hoạch nông thôn trước đây không phù hợp với giai đoạn hiện nay. Khi mà công nghiệp, đô thị và du lịch trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc đã và đang được đầu tư với tốc độ chóng mặt, đồng thời đã có những định hướng, quy hoạch cụ thể về phát triển kinh tế xã hội, mặt khác nhà nước đã có Bộ tiêu chí nông thôn cùng các tiêu chuẩn, quy chuẩn và văn bản hướng dẫn quy hoạch xây dựng nông thôn.

Bên cạnh những thuận lợi như: Vĩnh Phúc là một tỉnh có tốc độ phát triển kinh tế xã hội cao. Trong những năm qua công tác quy hoạch xây dựng được quan tâm thực hiện. Từ quy hoạch vùng, quy hoạch chung đô thị, quy hoạch công nghiệp, du lịch đến quy hoạch nông thôn. Đây là tiền đề quan trọng cho công tác quy hoạch nông thôn mới được tốt đẹp. Tuy nhiên, việc định hướng tỉnh Vĩnh Phúc sớm trở thành một tỉnh công nghiệp và là một đô thị loại I. Cũng đem lại một số khó khăn nhất định cho công tác lập quy hoạch NTM. Thứ nhất, do việc phải sử dụng các tiêu chuẩn cao hơn tiêu chuẩn của nông thôn mới. Thứ hai, các đồ án quy hoạch nông thôn mới phải tính toán được quy mô phát triển hạ tầng nông thôn đồng thời giải quyết việc đấu nối với hệ thống hạ tầng đô thị, công nghiệp của tỉnh. Mặt khác do đặc thù của tỉnh Vĩnh Phúc có cả 3 dạng xã theo địa hình đồng bằng, trung du, miền núi do vậy trong công tác quản lý và lập quy hoạch xây dựng nông thôn mới cũng sẽ gặp nhiều khó khăn.

Từ thực tế trên, việc xây dựng nông thôn mới ở Vĩnh Phúc cần có một hệ thống giải pháp đồng bộ và quyết liệt. Từ nghiên cứu lý luận và thực tế, nhóm nghiên cứu đã đưa ra hệ thống giải pháp quy hoạch xây dựng nông thôn mới của tỉnh trong thời gian tới, cụ thể: Với các xã hiện nay là ngoại thành và ngoại thị, do các xã này có mức độ đô thị hoá sẽ diễn ra nhanh hơn các xã khác, nên không lập quy hoạch xây dựng nông thôn mới nữa mà tập trung lập quy hoạch phân khu tỉ lệ 1/2000. Tuy nhiên để quản lý xây dựng các làng xóm tại các xã này trong quá trình chuyển đổi thành nội thị cần phải nghiên cứu và lập quy hoạch chi tiết tỉ lệ 1/500 một số khu dân cư đông đúc. Nhằm kiểm soát phát triển hệ thống nhà ở và hệ thống hạ tầng kỹ thuật đặc biệt là các không gian văn hoá truyền thống của các làng đó trên cơ sở đấu nối với các khu vực xây dựng mới. Các xã nằm trong phạm vi quy hoạch nội thị của đô thị Vĩnh Phúc đến năm 2030, các xã này có vị trí nằm trong phạm vi 300km2 phát triển khu vực nội thành của thành phố Vĩnh Phúc theo phương án quy hoạch chung đô thị Vĩnh Phúc đến năm 2030. Về lâu dài các xã này cũng trở thành khu vực nội thành của thành phố Vĩnh Phúc. Đối với các xã này thì quy hoạch xây dựng nông thôn mới theo giai đoạn đầu tư ngắn hạn là chủ yếu, thời gian thực hiện quy hoạch là 5 năm. Với các xã vùng biên của khu vực nội thị đô thị Vĩnh Phúc, đây là các xã có một phần diện tích trong khu vực nội thị. Vừa phát triển đô thị và phát triển nông thôn. Vì vậy, khi lập quy hoạch nông thôn mới cần nghiên cứu theo bộ tiêu chuẩn nông thôn mới của tỉnh. Trong đó có tính toán tới các yếu tố ảnh hưởng từ tiến trình đô thị hoá và việc đấu nối hạ tầng nông thôn với hạ tầng đô thị. Và với các xã ngoại thành của đô thị Vĩnh Phúc, đây là các xã nông thôn được lập quy hoạch và đầu tư xây dựng đảm bảo đạt chuẩn nông thôn mới đến năm 2020 của tỉnh Vĩnh Phúc. Đối với các xã này đề xuất cho lập quy hoạch xây dựng nông thôn với thời gian ngắn hạn 5 năm dài hạn 10 năm (đến năm 2020) hoặc 20 năm (đến 2030). Tiêu chuẩn áp dụng quy hoạch là tiêu chuẩn nông thôn mới.

Nhóm tác giả cũng đã đề xuất 5 mô hình quy hoạch nông thôn mới phù hợp tiến trình đô thị hoá, công nghiệp hoá trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc, bao gồm: Mô hình xã nông thôn trong vùng quy hoạch phát triển đô thị; mô hình xã nông thôn trong vùng quy hoạch phát triển công nghiệp; mô hình xã nông thôn có khu vực phát triển du lịch; mô hình xã nông thôn phát triển làng nghề truyền thống và dịch vụ thương mại phát triển; mô hình xã nông thôn lấy phát triển nông nghiệp là chính.

Cùng với sự phát triển kinh tế xã hội, đô thị hoá và công nghiệp hoá đang đưa nông thôn trên con đường hội nhập với nhiều sự thay đổi toàn diện về kinh tế - xã hội cũng như chất lượng cuộc sống của nhân dân. Sự thay đổi cục diện nông thôn tỉnh Vĩnh Phúc trong những năm qua là sự kết quả của quá trình phát triển kinh tế - xã hội chung của tỉnh. Phát huy những kết quả đạt được, công tác quy hoạch, xây dựng nông thôn mới tỉnh Vĩnh Phúc trong những năm tiếp theo hứa hẹn sẽ gặt hái được nhiều thành công, thực hiện thành công Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh đã đề ra.